{"id":6368,"date":"2024-12-15T20:23:03","date_gmt":"2024-12-15T18:23:03","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-44\/"},"modified":"2024-12-15T20:23:03","modified_gmt":"2024-12-15T18:23:03","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-44","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-44\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (44)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Stanis\u0142aw Szcz\u0119sny Potocki – inicjator spisku targowickiego<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Poniewa\u017c Konstytucja 3 maja powa\u017cnie zagrozi\u0142a interesom Rosji i polskiej magnaterii, dla jej obalenia uknuto spisek. Oficjalnie przybra\u0142 on form\u0119 konfederacji zawi\u0105zanej przez grup\u0119 polskich arystokrat\u00f3w 14 maja 1792 r. w niewielkim miasteczku kresowym Targowica k\/Humania, ale faktycznie by\u0142o to tajne porozumienie zawarte wcze\u015bniej – 27 kwietnia 1792 r. – w Petersburgu pod patronatem cesarzowej Katarzyny II, kt\u00f3ra od 1768 r. szermowa\u0142a nadanym Rosji przez Sejm Repninowski prawem gwaranta ustroju Rzeczypospolitej.<\/p>\n

Tekst aktu konfederacji zredagowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c potajemnie genera\u0142 rosyjski Wasilij Stiepanowicz Popow – szef kancelarii ksi\u0119cia Grigorija Potiomkina*.<\/p>\n

W zdradzieckiej konfederacji, jaka o w s\u0142ownictwie potocznym wyst\u0119puje pod nazw\u0105 Targowica i kt\u00f3ra to nazwa dla patriot\u00f3w polskich sta\u0142a si\u0119 i jest do dzi\u015b synonimem czarnej plamy na honorze Polski, udzia\u0142 wzi\u0119li m.in.: genera\u0142 artylerii koronnej Stanis\u0142aw Szcz\u0119sny Potocki jako marsza\u0142ek konfederacji koronnej, hetman wielki koronny Franciszek Ksawery Branicki, hetman polny koronny Seweryn Rzewuski, genera\u0142 Szymon Kossakowski i inni.<\/p>\n

Sekretarzem konfederacji zosta\u0142 publicysta Dyzma Bo\u0144cza-Tomaszewski. D\u0105\u017cyli oni do podzia\u0142u pa\u0144stwa na samodzielne prowincje. Zwr\u00f3cili si\u0119 w tym celu o pomoc wojskow\u0105 do cesarzowej Rosji i uzyskali j\u0105 ju\u017c 18 maja 1792 r., kiedy to na Rzeczpospolit\u0105 uderzy\u0142a 100-tysi\u0119czna armia rosyjska. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 kolejna (si\u00f3dma, tzw. targowicka) wojna polsko-rosyjska.<\/p>\n

Po zaj\u0119ciu przez wojska rosyjskie Litwy (25 VI 1792), proklamowano w Wilnie konfederacj\u0119 generaln\u0105 Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego, w du\u017cej mierze komplementarn\u0105 do konfederacji koronnej.<\/p>\n

Marsza\u0142kiem konfederacji litewskiej zosta\u0142 mianowany kanclerz wielki litewski Aleksander Micha\u0142 Sapieha, a jego zast\u0119pc\u0105 \u0142owczy wielki litewski J\u00f3zef Zabie\u0142\u0142o. Realnie jednak w\u0142adz\u0119 nad Wielkim Ksi\u0119stwem Litewskim pocz\u0119li sprawowa\u0107: samozwa\u0144czy hetman polny litewski Szymon Kossakowski i jego brat biskup inflancki J\u00f3zef, kt\u00f3ry kierowa\u0142 poczynaniami swojego bratanka (te\u017c J\u00f3zefa) zast\u0119puj\u0105cego nieobecnego w kraju Sapieh\u0119.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Wojna polsko-rosyjska 1792 roku<\/strong><\/p>\n

W\u0142adze targowickie, korzystaj\u0105c z opieki wojsk rosyjskich, dokona\u0142y w\u00f3wczas wielu akt\u00f3w zemsty osobistej wobec szlachty i mieszczan, kt\u00f3rzy w wi\u0119kszo\u015bci poparli Konstytucj\u0119 3 maja. Palono wsie i miasta nale\u017c\u0105ce do patriot\u00f3w, na dobra ich nak\u0142adano sekwestr, a ich samych niejednokrotnie publicznie zniewa\u017cano.<\/p>\n

Poczynania te by\u0142y zazwyczaj okazj\u0105 do prywatnego wzbogacenia si\u0119 kosztem ofiar i Rzeczypospolitej, np. biskup J\u00f3zef Kossakowski zagarn\u0105\u0142 bezprawnie dobra skarbowe na sum\u0119 900 000 z\u0142otych polskich. Konfederacja litewska ustanowi\u0142a odmienny ni\u017c w Koronie kurs polskiego z\u0142otego do rosyjskiego rubla (z 1:6 na 1:6,20), by wymusi\u0107 spadek cen towar\u00f3w eksportowanych do Rosji lub kupowanych przez wojska rosyjskie na terenie Rzeczypospolitej.<\/p>\n

Kr\u00f3l Polski osamotnionej (Prusy nie wype\u0142ni\u0142y alianckiego zobowi\u0105zania wobec RP) i zagro\u017conej bankructwem (Rosja by\u0142a wierzycielk\u0105 jej pot\u0119\u017cnych d\u0142ug\u00f3w) zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do carycy z propozycj\u0105 zawarcia wieczystego przymierza i ewentualnej swojej abdykacji na rzecz jej wnuka Konstantego.<\/p>\n

W odpowiedzi Katarzyna II podtrzyma\u0142a swe poparcie dla konfederat\u00f3w targowickich i za\u017c\u0105da\u0142a przyst\u0105pienia do\u0144 tak\u017ce Stanis\u0142awa Augusta. Poniatowski si\u0119 zgodzi\u0142, tym bardziej, \u017ce ju\u017c wcze\u015bniej skrycie negocjowa\u0142 warunki zaprzestania dzia\u0142a\u0144 wojennych z pozosta\u0142ym w Warszawie pos\u0142em rosyjskim Jakowem Bu\u0142hakowem za po\u015brednictwem podkanclerzego litewskiego Joachima Chreptowicza.<\/p>\n

Stosuj\u0105c si\u0119 do nowej instrukcji wicekanclerza rosyjskiego imperium Iwana Andrejewicza Ostermanna, Bu\u0142hakow zredagowa\u0142 ostateczn\u0105 wersj\u0119 przedstawionego mu aktu przyst\u0105pienia kr\u00f3la do konfederacji targowickiej. Kr\u00f3l przedstawi\u0142 23 VII 1792 ten akt jako swoj\u0105 decyzj\u0119\u00a0 bezpo\u015brednio zebraniu ministr\u00f3w Rzeczypospolitej, czym pogwa\u0142ci\u0142 konstytucyjny obowi\u0105zek przed\u0142o\u017cenia dokumentu wpierw Stra\u017cy Praw.<\/p>\n

W posiedzeniu uczestniczyli: prymas Micha\u0142 Jerzy Poniatowski, marsza\u0142ek wielki koronny Micha\u0142 Jerzy Wandalin Mniszech, marsza\u0142ek wielki litewski Ignacy Potocki, marsza\u0142ek nadworny litewski Stanis\u0142aw So\u0142tan, podskarbi wielki litewski Ludwik Tyszkiewicz, podskarbi nadworny litewski Antoni Dzieko\u0144ski, podskarbi nadworny koronny Tomasz Adam Ostrowski, kanclerz wielki koronny Jacek Ma\u0142achowski, podkanclerzy koronny Hugo Ko\u0142\u0142\u0105taj, podkanclerzy litewski Joachim Chreptowicz, marsza\u0142kowie sejmowi Stanis\u0142aw Ma\u0142achowski i Kazimierz Nestor Sapieha oraz ksi\u0105\u017c\u0119 Kazimierz Poniatowski. Haniebn\u0105 decyzj\u0119 zatwierdzono minimaln\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w (7:5).<\/p>\n

Kr\u00f3la m.in. popar\u0142 \u2013 zapewne rozdarty wewn\u0119trznie – Hugo Ko\u0142\u0142\u0105t\u0105j, za\u015b zwolennikiem dalszej walki sta\u0142 si\u0119 niespodziewanie Kazimierz Nestor Sapieha, wcze\u015bniej nale\u017c\u0105cy do hetma\u0144skiego obozu zdrady.<\/p>\n

24 lipca Stanis\u0142aw August z\u0142o\u017cy\u0142 na r\u0119ce pos\u0142a rosyjskiego Jakowa Bu\u0142hakowa \u017c\u0105dany przez Katarzyn\u0119 II akces do konfederacji targowickiej.<\/p>\n

Dramaturgii targowickiej nie zako\u0144czy\u0142 \u00f3w akces, bo gdy kr\u00f3l wyda\u0142 25 VII 1792 r. rozkaz zaprzestania walk, dow\u00f3dcy wojsk Rzeczypospolitej, m.in. ks. J\u00f3zef Poniatowski i gen. Tadeusz Ko\u015bciuszko, na znak protestu podali si\u0119 do dymisji.<\/p>\n

Wielu oficer\u00f3w i cywilnych opozycjonist\u00f3w uda\u0142o si\u0119 na emigracj\u0119, g\u0142\u00f3wnie do Saksonii. Podobnie post\u0105pili inni przeciwnicy konfederacji targowickiej, m.in. marsza\u0142ek Sejmu Stanis\u0142aw Ma\u0142achowski i Ignacy Potocki.<\/p>\n

Wojna rosyjsko-polska 1792 trwa\u0142a w sumie tylko kilka miesi\u0119cy. Po przedwczesnej kapitulacji wojsk polskich konfederaci targowiccy zaj\u0119li przy pomocy wojsk rosyjskich wszystkie wojew\u00f3dztwa Rzeczypospolitej, likwiduj\u0105c organy w\u0142adzy powo\u0142ane przez Sejm Czteroletni.<\/p>\n

_______________________________________________\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

*) Grigorij Aleksandrowicz Potiomkin<\/strong> (1739-1791) \u2013 rosyjski feldmarsza\u0142ek, prezydent Kolegium Wojskowego, g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy w wojnie z Turcj\u0105 (1787-1792), ksi\u0105\u017c\u0119 \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego od 1776, ksi\u0105\u017c\u0119 taurydzki od 1783 <\/sup>r. Karier\u0119 rozpocz\u0105\u0142 od pozycji faworyta nr 1 w\u015br\u00f3d licznego grona kochank\u00f3w Katarzyny Wielkiej.<\/em><\/p>\n

CDN
Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Stanis\u0142aw Szcz\u0119sny Potocki – inicjator spisku targowickiego Poniewa\u017c Konstytucja 3 maja powa\u017cnie zagrozi\u0142a interesom Rosji i polskiej magnaterii, dla jej obalenia uknuto spisek. Oficjalnie przybra\u0142…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6369,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6368","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t