{"id":6396,"date":"2024-12-15T20:26:41","date_gmt":"2024-12-15T18:26:41","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-46\/"},"modified":"2024-12-15T20:26:41","modified_gmt":"2024-12-15T18:26:41","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-46","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-46\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (46)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Andrzej Tadeusz Bonawentura Ko\u015bciuszko herbu Roch III, in\u017cynier wojskowy, fortyfikator, polski i ameryka\u0144ski genera\u0142, uczestnik wojny o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Stan\u00f3w Zjednoczonych, Najwy\u017cszy Naczelnik Si\u0142y Zbrojnej Narodowej w czasie insurekcji ko\u015bciuszkowskiej <\/strong><\/p>\n

<\/strong>Genera\u0142 Tadeusz Ko\u015bciuszko natychmiast po zaprzysi\u0119\u017ceniu go na Najwy\u017cszego Naczelnika Si\u0142y Zbrojnej Narodowej przyst\u0105pi\u0142 do zorganizowania w\u0142adz powsta\u0144czych. Wykorzystuj\u0105c do\u015bwiadczenia polskie, ameryka\u0144skie i rewolucyjne francuskie, Ko\u015bciuszko\u00a0jeszcze b\u0119d\u0105c na emigracji opracowa\u0142 koncepcj\u0119 si\u0142 zbrojnych powstania. Mia\u0142y one sk\u0142ada\u0107 si\u0119 z armii regularnej, oddzia\u0142\u00f3w ochotniczych, milicji ruchomych wojew\u00f3dzkich i powiatowych formowanych na wz\u00f3r ameryka\u0144ski, a tak\u017ce z pospolitego ruszenia wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w organizowanych na wzorach francuskich.<\/p>\n

W pocz\u0105tkowym okresie Ko\u015bciuszko dysponowa\u0142 4 tysi\u0105cami \u017co\u0142nierzy, spo\u015br\u00f3d 26 tysi\u0119cy og\u00f3lnej liczby wojska we wszystkich zaborach. Si\u0142y zbrojne powstania, z\u0142o\u017cone z oddzia\u0142\u00f3w regularnych, milicji ruchomych i formacji ochotniczych, liczy\u0142y w szczytowym okresie ok. 83 tys., a z milicjami miejskimi \u2013 ok. 105 tys. Uwzgl\u0119dniaj\u0105c powo\u0142ywane dora\u017anie pospolite ruszenie wojew\u00f3dzkie, mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce przez szeregi powsta\u0144cze przesz\u0142o w ci\u0105gu insurekcji ponad 150 tys. ludzi.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Uniwersa\u0142 po\u0142aniecki<\/strong> <\/strong><\/p>\n

Uchwa\u0142y\u00a0Komisji Porz\u0105dkowej Krakowskiej\u00a0nakazywa\u0142y dostarczenie z 5 dym\u00f3w (gospodarstw) jednego rekruta\u00a0pieszego, a z 50 dym\u00f3w jednego konnego. Rekrut winien by\u0142 by\u0107 uzbrojony, ubrany w str\u00f3j ch\u0142opski i zaopatrzony w suchary na sze\u015b\u0107 dni i miesi\u0119czny \u017co\u0142d. Mog\u0142o to zapewni\u0107 armii, licz\u0105c jako obszar rekrutacyjny teren Polski po drugim rozbiorze, oko\u0142o 100 tys. ludzi i 10 tys. koni. Pierwszy pob\u00f3r (wiosenny) zosta\u0142 uzupe\u0142niony we wrze\u015bniu – zarz\u0105dzono w\u00f3wczas dostawienie jednego piechura z 10 dym\u00f3w i jednego je\u017ad\u017aca z 50 dym\u00f3w. Mog\u0142o to da\u0107 oko\u0142o 20 tys. rekrut\u00f3w. Og\u0142aszaj\u0105c drugi pob\u00f3r, Ko\u015bciuszko zrezygnowa\u0142 z powo\u0142ywania pospolitego ruszenia.<\/p>\n

Oddzia\u0142y regularne, zw\u0142aszcza jazd\u0119, korpusy artylerii i in\u017cynierii, uzupe\u0142niano tak w drodze poboru, jak i werbunku ochotniczego. Stosowano r\u00f3wnie\u017c werbunek przymusowy, obejmuj\u0105cy \u201eludzi lu\u017anych\u201d. Do szereg\u00f3w wcielano te\u017c cz\u0119\u015bciowo dezerter\u00f3w i je\u0144c\u00f3w, przewa\u017cnie pruskich. Mimo podejmowanych wysi\u0142k\u00f3w, nie zdo\u0142ano w trudnych warunkach dzia\u0142a\u0144 wojennych doprowadzi\u0107 armii regularnej do 100 tys. ludzi, czyli etatowego stanu z 1792 r. W szczytowym okresie powstania oddzia\u0142y regularne liczy\u0142y ok. 55 tys. \u017co\u0142nierzy (koronne ok. 37 tys., litewskie ok. 18 tys.).<\/p>\n

\"\"<\/a>
Kopiec Ko\u015bciuszki w Po\u0142a\u0144cu <\/strong><\/p>\n

\u00a0O m\u0105dro\u015bci i szlachetnej osobowo\u015bci Tadeusza Ko\u015bciuszki \u015bwiadczy wydanie przez niego 7 maja 1794 r. w okolicach miasta Po\u0142aniec Uniwersa\u0142u urz\u0105dzaj\u0105cego powinno\u015bci gruntowe w\u0142o\u015bcian i zapewniaj\u0105cego dla nich skuteczn\u0105 opiek\u0119 rz\u0105dow\u0105, bezpiecze\u0144stwo w\u0142asno\u015bci i sprawiedliwo\u015b\u0107 w komisjach porz\u0105dkowych<\/em>. By\u0142 to akt prawny wydany w imieniu rz\u0105du krajowego\u00a0Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w\u00a0w oparciu o art. IV\u00a0Konstytucji Trzeciego Maja. By\u0142 to drugi po Konstytucji i zarazem ostatni akt prawny Rzeczypospolitej, kt\u00f3ry formalnie przyznawa\u0142 ograniczon\u0105 wolno\u015b\u0107 osobist\u0105\u00a0ch\u0142opom\u00a0pa\u0144szczy\u017anianym.<\/p>\n

Uniwersa\u0142 ten, jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 akt\u00f3w prawnych wydanych w czasie\u00a0insurekcji ko\u015bciuszkowskiej, nie przetrwa\u0142 jej upadku i nie mia\u0142 prawie \u017cadnego wp\u0142ywu na faktyczn\u0105 sytuacj\u0119\u00a0ch\u0142op\u00f3w. G\u0142\u00f3wnym powodem jego wydania by\u0142o zalegalizowanie oddzia\u0142\u00f3w\u00a0kosynier\u00f3w\u00a0i umo\u017cliwienie ch\u0142opom walki zbrojnej w ramach armii powsta\u0144czej. Z biegiem lat nabra\u0142 on jednak znaczenia symbolicznego. Postanowienia Uniwersa\u0142u dotyczy\u0142y:<\/p>\n

– ograniczenia\u00a0podda\u0144stwa\u00a0ch\u0142op\u00f3w,<\/p>\n

– nadania im wolno\u015bci osobistej,<\/p>\n

– przyznania prawa opuszczenia ziemi, po spe\u0142nieniu okre\u015blonych warunk\u00f3w (sp\u0142ata d\u0142ug\u00f3w, zaleg\u0142ych podatk\u00f3w, zawiadomienie wojew\u00f3dzkiej komisji porz\u0105dkowej),<\/p>\n

– uznania ograniczonego prawa ch\u0142op\u00f3w do dochodzenia swoich spraw w s\u0105dach,<\/p>\n

– zapewnienia nieusuwalno\u015bci z ziemi, zakazania rug\u00f3w i potwierdzenia\u00a0w\u0142asno\u015bci podleg\u0142ej,<\/p>\n

– zmniejszenia pa\u0144szczyzny od 1\/3 do 1\/2, z obietnic\u0105 dalszych ulg po wygranym powstaniu,<\/p>\n

– zawieszenie wykonania pa\u0144szczyzny ch\u0142opom powo\u0142anym do wojska,<\/p>\n

– polecenia zawierania um\u00f3w mi\u0119dzy szlacht\u0105 a ch\u0142opami,<\/p>\n

– wprowadzenia urz\u0119du dozorcy<\/em>, kt\u00f3ry by\u0142 pierwszym w dziejach Polski urz\u0119dnikiem pa\u0144stwowym reprezentuj\u0105cym sprawy ch\u0142opskie. Jeden dozorca mia\u0142 mie\u0107 pod swoj\u0105 opiek\u0105 okr\u0119g licz\u0105cy ok. 1000 gospodarstw. Mia\u0142 dba\u0107 o przestrzeganie postanowie\u0144 Uniwersa\u0142u<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a>
T. Ko\u015bciuszko w wieku ch\u0142opi\u0119cym<\/strong><\/p>\n

\u00a0Dozorcy<\/em> jako urz\u0119dnicy pa\u0144stwowi mieli opiekowa\u0107 si\u0119 ch\u0142opami, kontrolowa\u0107 szlacht\u0119, po\u015bredniczy\u0107 w sporach mi\u0119dzy ch\u0142opami i szlacht\u0105, czuwa\u0107 nad bezpiecze\u0144stwem publicznym. Ponadto do ich zada\u0144 mia\u0142y nale\u017ce\u0107: spisy ludno\u015bci, utrzymanie dr\u00f3g i most\u00f3w, rozw\u00f3j rolnictwa, ochrona las\u00f3w, opieka nad szko\u0142ami wiejskimi. Dozorc\u00f3w<\/em> mia\u0142y ustanawia\u0107 wojew\u00f3dzkie komisje porz\u0105dkowe<\/em>, a potem szlachta, mieszczanie, w\u0142adze miejskie i gromady wiejskie. Dozorcami<\/em> mog\u0142y by\u0107 osoby umiej\u0105ce czyta\u0107, pisa\u0107, liczy\u0107 i ciesz\u0105ce si\u0119 dobr\u0105 opini\u0105. Odwo\u0142ania od decyzji dozorc\u00f3w<\/em> mia\u0142y rozpatrywa\u0107 komisje porz\u0105dkowe.<\/em><\/p>\n

Ju\u017c w toku\u00a0insurekcji\u00a0zapowiedziano, \u017ce ch\u0142opi uczestnicz\u0105cy w powstaniu zostan\u0105 uw\u0142aszczeni na gruntach narodowych i skonfiskowanych zdrajcom.<\/p>\n

W setn\u0105 rocznic\u0119 wydania Uniwersa\u0142u <\/em>usypano w Po\u0142a\u0144cu Kopiec Ko\u015bciuszki<\/em>, a sam \u00f3w dokument zapad\u0142 w historyczn\u0105 pami\u0119\u0107 jako Uniwersa\u0142 po\u0142aniecki. <\/em><\/p>\n

<\/em>CDN
Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Andrzej Tadeusz Bonawentura Ko\u015bciuszko herbu Roch III, in\u017cynier wojskowy, fortyfikator, polski i ameryka\u0144ski genera\u0142, uczestnik wojny o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Stan\u00f3w Zjednoczonych, Najwy\u017cszy Naczelnik Si\u0142y Zbrojnej Narodowej…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6397,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6396","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t