{"id":6406,"date":"2024-12-15T20:28:43","date_gmt":"2024-12-15T18:28:43","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-47\/"},"modified":"2024-12-15T20:28:43","modified_gmt":"2024-12-15T18:28:43","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-47","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-47\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (47)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Pierwsz\u0105 i zwyci\u0119sk\u0105 bitw\u0119 polskiego powstania zbrojnego 1974 r. przeciwko zaborcom polskich ziem – powstania cz\u0119sto zwanego insurekcj\u0105* ko\u015bciuszkowsk\u0105<\/em> – <\/em><\/strong>stoczyli \u017co\u0142nierze Ko\u015bciuszki ju\u017c 4 kwietnia tego\u017c roku pod wsi\u0105 Rac\u0142awice \u2013 12 km na wsch\u00f3d od miasteczka Miech\u00f3w, le\u017c\u0105cego na kierunku Krak\u00f3w – Warszawa, na jaki poprowadzi\u0142 swe wojsko Naczelnik tu\u017c po zaprzysi\u0119\u017ceniu. Wprawdzie nie by\u0142o to pe\u0142ne zwyci\u0119stwo, bo nie zdo\u0142ano rozbi\u0107 ca\u0142ego rosyjskiego korpusu stacjonuj\u0105cego w Ma\u0142opolsce, ale bardzo wa\u017cne dla kszta\u0142towania hartu Polak\u00f3w w walce z agresorem. W starciu tym genera\u0142 Ko\u015bciuszko w pe\u0142ni potwierdzi\u0142 sw\u00f3j nieprzeci\u0119tny talent wojskowego dow\u00f3dcy.<\/p>\n

\u00a0Bitwie rac\u0142awickiej po\u015bwi\u0119cono wiele monografii naukowych, literackich i artystycznych, mi\u0119dzy innymi s\u0142ynne dzie\u0142o malarskie \u201ePanorama Rac\u0142awicka\u201d Jana Styki (1858-1925) i Wojciecha Kossaka (1856-1942), stworzone dla uczczenia setnej rocznicy bitwy i zaprezentowane we Lwowie na Powszechnej Wystawie Krajowej w 1894 r. Gigantyczny obraz batalistyczny (15×114 m) wymaga\u0142 specjalnej ekspozycji, dla kt\u00f3rej wybudowano w Parku Stryjskim odpowiedni budynek w kszta\u0142cie rotundy. \u201ePanorama Rac\u0142awicka\u201d od chwili otwarcia (5.VI.1894) by\u0142a turystycznym magnesem Lwowa. Po II wojnie \u015bwiatowej zrolowane p\u0142\u00f3tno \u201ePanoramy\u201d przetransportowano wraz ze zbiorami Instytutu \u201eOssolineum\u201d do Wroc\u0142awia, gdzie d\u0142ugo w tej formie czeka\u0142a na odpowiedni klimat polityczny. Kolejne spo\u0142eczne komitety przez lata czyni\u0142y starania o konserwacj\u0119 i ekspozycj\u0119 p\u0142\u00f3tna, by dopiero po wstrz\u0105sie Sierpnia\u20191980 pokona\u0107 bariery i uruchomi\u0107 proces reaktywowania ekspozycji. \u201ePanoram\u0119 Rac\u0142awick\u0105\u201d ods\u0142oni\u0119to ponownie 14 VI 1985 r. Do dzi\u015b jest ona g\u0142\u00f3wn\u0105 atrakcj\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego Wroc\u0142awia.<\/p>\n

Wie\u015b\u0107 o pokonaniu Rosjan pod Rac\u0142awicami szybko zaowocowa\u0142a nowymi ogniskami powstania. I tak, niemal nazajutrz, bo 6 kwietnia do insurekcji przyst\u0105pi\u0142o wojew\u00f3dztwo ruskie. Tu warto przypomnie\u0107, \u017ce wojew\u00f3dztwo to by\u0142o wcze\u015bniej (od 1434 r.) jednostk\u0105 administracyjn\u0105 Korony Kr\u00f3lestwa Polskiego, cz\u0119\u015bci\u0105 prowincji ma\u0142opolskiej obejmuj\u0105c\u0105 ziemie: che\u0142msk\u0105, halick\u0105, lwowsk\u0105, przemysk\u0105 i sanock\u0105. Po I rozbiorze Polski ziemie te przypad\u0142y Austrii.<\/p>\n

16 kwietnia 1794 r. w Szawlach na \u017bmudzi og\u0142oszono akt powstania Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego, a nazajutrz wybuch\u0142a insurekcja warszawska \u2013 zbuntowany \u017cywio\u0142 ludzki pod wodz\u0105 Jana Kili\u0144skiego** wyp\u0119dzi\u0142 garnizon rosyjski ze stolicy, wdar\u0142 si\u0119 do ambasady rosyjskiej i przej\u0105\u0142 dokumenty demaskuj\u0105ce Polak\u00f3w kolaboruj\u0105cych z Rosj\u0105. Na stanowisko prezydenta stolicy zosta\u0142 przywr\u00f3cony Ignacy Stanis\u0142aw Zakrzewski***. 19 kwietnia 1794 r. utworzona zosta\u0142a w Warszawie Rada Zast\u0119pcza Tymczasowa jako zal\u0105\u017cek p\u00f3\u017aniejszego (od 10 V 1794) powsta\u0144czego rz\u0105du: Rady Najwy\u017cszej Narodowej.<\/p>\n

23 kwietnia 1794 r. wybuch\u0142a insurekcja w Wilnie; powstanie pod wodz\u0105 genera\u0142a Jakuba Jasi\u0144skiego odnios\u0142o sukces \u2013 og\u0142oszono Akt Powstania Narodu Litewskiego. W czasie wydarze\u0144 wile\u0144skich zgin\u0119\u0142o 3 Polak\u00f3w i 20 Rosjan. Pojmano wielu rosyjskich je\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych zgromadzono w ko\u015bciele \u015bw. Kazimierza w Wilnie. 24 kwietnia powsta\u0142a Rada Najwy\u017csza Rz\u0105dowa Litewska, a nast\u0119pnego dnia os\u0105dzono i powieszono publicznie hetmana wielkiego litewskiego Szymona Kossakowskiego. 30 kwietnia do powstania przyst\u0105pi\u0142a szlachta sandomierska, co og\u0142osi\u0142a w Nowym Korczynie.<\/p>\n

3 maja 1794 r. caryca Katarzyna II mianowa\u0142a Niko\u0142aja Repnina wodzem naczelnym wojsk rosyjskich wys\u0142anych dla st\u0142umienia powstania. 5 maja Ko\u015bciuszko za\u0142o\u017cy\u0142 warowny ob\u00f3z pod Po\u0142a\u0144cem. Naczelnik oczekiwa\u0142 tam przybycia dywizji wielkopolskiej i wo\u0142y\u0144skiej, kt\u00f3rymi z woli \u017co\u0142nierzy dowodzi\u0142 pp\u0142k Jan Grochowski (razem ok. 6600 \u017co\u0142nierzy). Po po\u0142\u0105czeniu z dywizjami Grochowskiego, Ko\u015bciuszko planowa\u0142 rozbicie korpusu wojsk rosyjskich genera\u0142a Fiodora Denisowa. Ten, z kolei, stara\u0142 si\u0119 nie dopu\u015bci\u0107 do po\u0142\u0105czenia wojsk polskich. 13 maja Rosjanie zaatakowali wojska Ko\u015bciuszki pod Po\u0142a\u0144cem, ale zostali odparci.<\/p>\n

9 maja 1794 r. w Warszawie powieszono publicznie zas\u0105dzonych na \u015bmier\u0107 przez s\u0105d kryminalny kilku przyw\u00f3dc\u00f3w Targowicy: biskupa inflanckiego J\u00f3zefa Kazimierza Kossakowskiego, hetmana wielkiego koronnego Piotra O\u017carowskiego, marsza\u0142ka Rady Nieustaj\u0105cej J\u00f3zefa Ankwicza i hetmana polnego litewskiego J\u00f3zefa Zabie\u0142\u0142\u0119. Tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej pomoc Katarzynie II w zd\u0142awieniu powstania zadeklarowa\u0142 kr\u00f3l Prus Fryderyk Wilhelm II. W nocy 16\/17 maja dywizje Jana Grochowskiego przekroczy\u0142y Wis\u0142\u0119 pod Annopolem i ruszy\u0142y w kierunku Po\u0142a\u0144ca. Denisow zdaj\u0105c sobie spraw\u0119, \u017ce nie zapobiegnie po\u0142\u0105czeniu si\u0119 wojsk polskich, wycofa\u0142 si\u0119 do Szczekocin, gdzie ju\u017c zbiera\u0142y si\u0119 wojska pruskie pod dow\u00f3dztwem Fryderyka Wilhelma II. 19 maja Ko\u015bciuszko wyruszy\u0142 z Po\u0142a\u0144ca w po\u015bcig za Denisowem. 6 czerwca pod Szczekocinami dosz\u0142o do bitwy wojsk polskich z po\u0142\u0105czonymi si\u0142ami rosyjsko-pruskimi Fiodora Denisowa i Fryderyka Wilhelma II. Po zaci\u0119tych walkach Polacy zmuszeni zostali do odwrotu ku Warszawie, a Ko\u015bciuszko zosta\u0142 lekko ranny. Straty polskie by\u0142y dotkliwe. Poleg\u0142o 2000 \u017co\u0142nierzy. Zgin\u0119li w walce dwaj genera\u0142owie: J\u00f3zef Wodzicki i Jan Grochowski; \u015bmiertelnie ranny zosta\u0142 Bartosz G\u0142owacki \u2013 bohaterski kosynier, awansowany na chor\u0105\u017cego za zdobycie dzia\u0142a w bitwie rac\u0142awickiej.<\/p>\n

8 czerwca 1794 r. rosyjski korpus gen. Wilhelma Derfeldena zwyci\u0119\u017cy\u0142 Polak\u00f3w dowodzonych przez gen. J\u00f3zefa Zaj\u0105czka w bitwie pod Che\u0142mem. Zaj\u0105czek, \u015bcigany przez korpus Derfeldena, wycofa\u0142 si\u0119 do Lublina, a stamt\u0105d do Warszawy. 15 czerwca wojska pruskie zaj\u0119\u0142y Krak\u00f3w, poddany przez dowodz\u0105cego obron\u0105 miasta Ignacego Wieniawskiego. 17 czerwca major Klemens Liberadzki rozpoczyna marsz na Wo\u0142y\u0144 w celu wywo\u0142ania tam powstania. 26 czerwca dywizje Jakuba Jasi\u0144skiego i Jerzego Franciszka Grabowskiego staczaj\u0105 bitw\u0119 pod So\u0142ami z korpusami Niko\u0142aja Zubowa i Leontija Bennigsena. 27 czerwca do insurekcji przyst\u0105pili mieszka\u0144cy Kurlandii. Tego\u017c dnia w st\u0142umienie polskiego powstania anga\u017cuje si\u0119 Austria.<\/p>\n

\u00a0*) Insurekcja <\/strong>\u2013 z \u0142ac. insurectio<\/em>, powstanie, rebelia, rewolta, rokosz.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/strong>
Jan Kili\u0144ski<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n

**) Jan Kili\u0144ski<\/strong> (1760-1819) – mistrz szewski, w latach 1792-1793 radny Warszawy, cz\u0142onek\u00a0Zwi\u0105zku Rewolucyjnego. Po przy\u0142\u0105czeniu si\u0119 insurekcji warszawskiej do powstania ko\u015bciuszkowskiego zosta\u0142 jednym z jego pu\u0142kownik\u00f3w. Zorganizowa\u0142\u00a020 Regiment Pieszy Koronny, kt\u00f3ry broni\u0142 Warszawy przed oddzia\u0142ami pruskimi. Pod koniec powstania (pa\u017adziernik 1794) wys\u0142any do Poznania, gdzie zosta\u0142 pojmany przez\u00a0Prusak\u00f3w i wydany\u00a0Rosjanom. Po wyj\u015bciu z wi\u0119zienia w\u00a0Twierdzy Pietropaw\u0142owskiej w Petersburgu (3 XII 1796) zamieszka\u0142 w\u00a0Wilnie, gdzie bra\u0142 udzia\u0142 w konspiracji (tzw. spisek W. Ciecierskiego), za co zosta\u0142 ponownie pojmany przez Rosjan i wywieziony w g\u0142\u0105b Rosji. Po powrocie z niewoli (oko\u0142o roku 1798) prowadzi\u0142 warsztat szewski, nie anga\u017cuj\u0105c si\u0119 w \u017cycie publiczne. Wyj\u0105tkiem by\u0142o obj\u0119cie funkcji radnego Warszawy w okresie Ksi\u0119stwa Warszawskiego. By\u0142 2-krotnie internowany: podczas okupacji austriackiej (1809) i rosyjskiej (1813). W Kr\u00f3lestwie Polskim uzyska\u0142 emerytur\u0119 wojskow\u0105 (pu\u0142kownikowsk\u0105). Pisa\u0142 pami\u0119tniki (wydane po\u015bmiertnie w 2 tomach \u2013 w latach: 1830 lub 1831 oraz 1899). Zmar\u0142 28 stycznia roku 1819. Zosta\u0142 pochowany pod ko\u015bcio\u0142em na warszawskich Pow\u0105zkach, lecz jego mogi\u0142a zosta\u0142a zniszczona w czasie przebudowy ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/strong>
Ignacy Wyssogota Zakrzewski<\/strong><\/p>\n

***) Ignacy Wyssogota Zakrzewski <\/strong>(1745-1802) \u2013 <\/strong>pierwszy prezydent Warszawy, <\/strong>wybrany po uchwaleniu Konstytucji 3 maja, ale wkr\u00f3tce \u2013 18 maja – zdymisjonowany przez Targowic\u0119. By\u0142 cz\u0142onkiem sprzysi\u0119\u017cenia przygotowuj\u0105cego wybuch powstania ko\u015bciuszkowskiego. Po wyp\u0119dzeniu\u00a0Rosjan\u00a0ze stolicy i przywr\u00f3cenia mu prezydentury\u00a0stan\u0105\u0142 na czele Rady Zast\u0119pczej Tymczasowej, a nast\u0119pnie wszed\u0142 do Rady Najwy\u017cszej Narodowej. Po upadku powstania zosta\u0142 uwi\u0119ziony w Petersburgu, uwolniony w\u00a01796 r. Reszt\u0119 \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 w swoim maj\u0105tku w\u00a0\u017belechowie na Mazowszu.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pierwsz\u0105 i zwyci\u0119sk\u0105 bitw\u0119 polskiego powstania zbrojnego 1974 r. przeciwko zaborcom polskich ziem – powstania cz\u0119sto zwanego insurekcj\u0105* ko\u015bciuszkowsk\u0105 – stoczyli \u017co\u0142nierze Ko\u015bciuszki ju\u017c 4…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6407,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6406","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t