{"id":6428,"date":"2024-12-15T20:30:44","date_gmt":"2024-12-15T18:30:44","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-48\/"},"modified":"2024-12-15T20:30:44","modified_gmt":"2024-12-15T18:30:44","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-48","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-48\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (48)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Tomasz Antoni Wawrzecki\u00a0<\/strong><\/strong><\/p>\n

<\/strong>28 czerwca 1794 r. w Warszawie dokonano publicznej egzekucji pozosta\u0142ych przyw\u00f3dc\u00f3w konfederacji targowickiej i ludzi pos\u0105dzonych o zdrad\u0119 \u2013 na szubienicach zawi\u015bli: biskup wile\u0144ski Ignacy Massalski, kasztelan przemyski Antoni Czetwerty\u0144ski, pose\u0142 do Turcji Karol Boscamp-Lasopolski, szambelan Stefan Grabowski, instygator (dzis. prokurator<\/em>) koronny Mateusz Roguski, szpieg rosyjski Marceli Pi\u0119tka, adwokat Micha\u0142 Wulfers, instygator s\u0105d\u00f3w kryminalnych J\u00f3zef Majewski.\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

30 czerwca na teren wojew\u00f3dztw krakowskiego, sandomierskiego i lubelskiego wkroczy\u0142 korpus wojsk austriackich; 7 lipca Austriacy zaj\u0119li Lublin.<\/p>\n

10 lipca p\u0142k Walenty Kwa\u015bniewski odpar\u0142 atak na Kolno wojsk pruskich gen. Heinricha G\u00fcnthera, oddzia\u0142 pruski gen. Friedricha G\u00f6cklinga rozbi\u0142 nad jeziorem Rajgrodzkim powsta\u0144c\u00f3w J\u00f3zefa Wi\u0119ckowskiego, dywizja gen. Stanis\u0142awa Mokronowskiego star\u0142a si\u0119 z Prusakami pod B\u0142oniem, a dywizja gen. J\u00f3zefa Zaj\u0105czka walczy\u0142a tego dnia z wojskami rosyjskimi pod Go\u0142kowem.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

W okresie 13 VII \u2013 6 IX 1794 trwa\u0142o obl\u0119\u017cenie Warszawy przez wojska rosyjskie i pruskie. Korpus rosyjski pod wodz\u0105 gen. Iwana Fersena blokowa\u0142 miasto od po\u0142udnia, natomiast Prusacy (w obecno\u015bci kr\u00f3la Fryderyka Wilhelma II) atakowali od p\u00f3\u0142nocy. Ci ostatni 27 VII zaj\u0119li Wol\u0119 bronion\u0105 przez gen. J\u00f3zefa Zaj\u0105czka.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Widok biblioteki Za\u0142uskich, Zygmunt Vogel<\/strong><\/p>\n

25 sierpnia po zaci\u0119tych walkach Prusacy zdobyli Szwedzkie G\u00f3rki bronione przez ksi\u0119cia J\u00f3zefa Poniatowskiego; tego\u017c dnia pad\u0142 Wawrzyszew. 28 VIII za\u0142ama\u0142o si\u0119 silne natarcie pruskie na Olszyn\u0119 pow\u0105zkowsk\u0105 bronion\u0105 przez gen. Jana Henryka D\u0105browskiego, wspartego przez Ko\u015bciuszk\u0119. By\u0142 to ostatni wielki szturm na pozycje polskie. W toku walk na przedpolach Warszawy wojsko pruskie stopnia\u0142o do 18 tys. Straci\u0142o prawie po\u0142ow\u0119 stanu wyj\u015bciowego. W nocy 5\/6 wrze\u015bnia wojska pruskie i rosyjskie odst\u0105pi\u0142y od Warszawy. Prusacy odeszli do Wielkopolski, a Rosjanie za Pilic\u0119.\u00a0<\/p>\n

\u00a0W dniach 19-20 VII 1794 korpus rosyjski gen. Bohdana Fiodorowicza Knorringa oblega\u0142 Wilno. Miasta broni\u0142 gen.\u00a0Jerzy Franciszek Grabowski, dysponuj\u0105cy oddzia\u0142em licz\u0105cym zaledwie 350 \u017co\u0142nierzy regularnych i ok. 1000 mieszczan uzbrojonych w kosy i piki. Mimo wielkiej przewagi Rosjanom nie uda\u0142o si\u0119 zdoby\u0107 miasta. Za\u017carcie atakowano Ostr\u0105 Bram\u0119, ale wie\u015bci o nadci\u0105ganiu polskiej odsieczy sk\u0142oni\u0142y napastnik\u00f3w do wycofania si\u0119. Adam Mickiewicz po\u015bwi\u0119ci\u0142 temu wydarzeniu nast\u0119puj\u0105ce s\u0142owa w \u201ePanu Tadeuszu<\/em>\u201d:<\/p>\n

\u201eKt\u00f3ra stoj\u0105c na \u015bwi\u0119tej Ostrej Bramy szczycie<\/em>
Widzia\u0142a, jak Dejow moskiewski jenera\u0142,<\/em>
Wchodz\u0105c z pu\u0142kiem kozak\u00f3w ju\u017c bram\u0119 otwiera\u0142<\/em>
I jak jeden mieszczanin, zwany Czarnobacki,<\/em>
Zabi\u0142 Dejowa i zni\u00f3s\u0142 ca\u0142y pu\u0142k kozacki\u201d.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a>
Rze\u017a Pragi. Aleksander Or\u0142owski<\/strong><\/em><\/p>\n

<\/em>A oto kalendarium pozosta\u0142ych zdarze\u0144 insurekcji ko\u015bciuszkowskiej:<\/strong><\/p>\n

– 2 VIII 1794 dywizja Karola Sierakowskiego odnios\u0142a zwyci\u0119stwo nad Rosjanami w bitwie pod S\u0142onimem;<\/p>\n

– 11 VIII zmar\u0142 prymas Micha\u0142 Poniatowski;<\/p>\n

– 12 VIII skapitulowa\u0142o Wilno;<\/p>\n

\u2013 19-23 VIII Ko\u015bciuszko powo\u0142a\u0142 S\u0105d Kryminalny Wojskowy z gen. J\u00f3zefem Zaj\u0105czkiem jako prezesem;<\/p>\n

– 21 VIII do insurekcji przyst\u0105pi\u0142a Wielkopolska;<\/p>\n

– 6 IX Rosjanie i Prusacy zrezygnowali z oblegania Warszawy;<\/p>\n

– 11 IX S\u0105d Kryminalny Wojskowy skaza\u0142 biskupa che\u0142mskiego Wojciecha Skarszewskiego na kar\u0119 \u015bmierci; dwa dni p\u00f3\u017aniej Ko\u015bciuszko zamieni\u0142 ten wyrok na do\u017cywotnie wi\u0119zienie;<\/p>\n

– 17 IX kl\u0119ska dywizji Karola Sierakowskiego w bitwie pod Krupczycami z korpusem gen. Aleksandra Suworowa; korpus rosyjski uzyska\u0142 woln\u0105 drog\u0119 na Brze\u015b\u0107;<\/p>\n

– 18 IX Rada Najwy\u017csza Narodowa postanowi\u0142a zamieni\u0107 pospolite ruszenie w\u0142o\u015bcian na pob\u00f3r, wyznaczaj\u0105c pob\u00f3r 1 rekruta z 10 dym\u00f3w i jednego konia jezdnego z 50 dym\u00f3w;<\/p>\n

– 19 IX gen. A.Suworow pokona\u0142 K.Sierakowskiego w bitwie pod Terespolem; tego\u017c dnia Tadeusz Ko\u015bciuszko walczy\u0142 w Siedlcach;<\/p>\n

– 25 IX gen. Jan Henryk D\u0105browski wkroczy\u0142 do Gniezna, a 25.IX ten\u017ce genera\u0142 pokona\u0142 Prusak\u00f3w w bitwie pod \u0141abiszynem;<\/p>\n

– 2 X gen. Jan Henryk D\u0105browski zdoby\u0142 Bydgoszcz;<\/p>\n

– 4 X rosyjski korpus gen. Iwana Fersena przeprawi\u0142 si\u0119 na prawy brzeg Wis\u0142y;<\/p>\n

– 9-10 X dokonywano koncentracji wojsk powsta\u0144czych na Podzamczu;\u00a0\u00a0<\/p>\n

– 10 X w bitwie pod Maciejowicami ranny Tadeusz Ko\u015bciuszko dosta\u0142 si\u0119 do niewoli rosyjskiej; uwi\u0119ziony w twierdzy pietropaw\u0142owskiej w Petersburgu;<\/p>\n

– 12 X Rada Najwy\u017csza Narodowa og\u0142osi\u0142a naczelnikiem postania Tomasza Wawrzeckiego*;<\/p>\n

– 14 X gen. Jan Henryk D\u0105browski rozpocz\u0105\u0142 odwr\u00f3t z Wielkopolski;<\/p>\n

– 19 X Rada Najwy\u017csza Narodowa powo\u0142a\u0142a na wniosek naczelnika Tomasza Wawrzeckiego Rad\u0119 Wojenn\u0105, na kt\u00f3rej czele stan\u0105\u0142 naczelnik;<\/p>\n

– 22.X wycofuj\u0105cy si\u0119 korpus gen. D\u0105browskiego sforsowa\u0142 Bzur\u0119 i zatrzyma\u0142 si\u0119 w Brochowie;<\/p>\n

– 4 XI wojska gen. Aleksandra Suworowa i gen. Iwana Fersena ruszy\u0142y na Warszaw\u0119; po zdobyciu szturmem Pragi Rosjanie dokonali rzezi ludno\u015bci; tego\u017c dnia wojska pruskie zaj\u0119\u0142y Ostro\u0142\u0119k\u0119;<\/p>\n

– 5 XI skapitulowa\u0142y wojska powsta\u0144cze broni\u0105ce Warszawy;<\/p>\n

– 8 XI naczelnik Tomasz Wawrzecki opu\u015bci\u0142 Warszaw\u0119; wojska austriackie zaj\u0119\u0142y Radom;<\/p>\n

– 9 XI wojska rosyjskie uroczy\u015bcie wkroczy\u0142y do Warszawy;<\/p>\n

– 16 XI 1794 roku pod Radoszycami nast\u0105pi\u0142o ostateczne rozwi\u0105zanie oddzia\u0142\u00f3w powsta\u0144czych przez naczelnika Tomasza Wawrzeckiego i kapitulacja przed gen. Fiodorem Denisowem.<\/p>\n

24.X.1795 r. Rosja, Prusy i Austria dokona\u0142y III rozbioru Polski. Szczeg\u00f3lnie \u201esubtelne\u201d \u017cyczenie spopielenia Polski wyrazi\u0142a caryca Katarzyna II w o\u015bwiadczeniu wystosowanym do grabie\u017cczych wsp\u00f3lnik\u00f3w 22.VII.1794 roku: \u201dnadszed\u0142 czas, aby trzy dwory podj\u0119\u0142y kroki nie tylko dla ugaszenia ostatniej iskry po\u017caru, kt\u00f3ry wybuch\u0142 w s\u0105siednim kraju, lecz tak\u017ce dla zapobie\u017cenia, aby kiedykolwiek jeszcze z popio\u0142\u00f3w powsta\u0142 nowy p\u0142omie\u0144<\/em>\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Wieszanie zdrajc\u00f3w. Jan Piotr Norblin<\/strong><\/p>\n

W ci\u0105gu 8 miesi\u0119cy powstania, strona polska zmobilizowa\u0142a do walki oko\u0142o 150 tys. ludzi, z tego blisko 100 tys. do s\u0142u\u017cby w oddzia\u0142ach regularnych, 50 tys. s\u0142u\u017cy\u0142o w milicji i pospolitym ruszeniu. W obozach i w powsta\u0144czych oddzia\u0142ach liniowych przebywa\u0142o 70 tys. ludzi. Na Syberi\u0119\u00a0zes\u0142ano oko\u0142o 20 tys. powsta\u0144c\u00f3w. Genera\u0142owie rosyjscy w nagrod\u0119 za st\u0142umienie powstania obdarzeni zostali maj\u0105tkami ziemskimi w polskich ekonomiach (dobrach kr\u00f3lewskich)\u00a0lub zosta\u0142y im nadane ziemie skonfiskowane uczestnikom insurekcji. Swoistym znakiem jako\u015bciowym Rosjan w agresji by\u0142 rabunek licz\u0105cego 400 tysi\u0119cy tom\u00f3w, 20 tysi\u0119cy r\u0119kopis\u00f3w i 40 tysi\u0119cy rycin zbioru Biblioteki Za\u0142uskich**.\u00a0Dozna\u0142 on uszczuplenia (wt\u00f3rnego rabunku!?) w czasie transportu do Petersburga – na miejsce dotar\u0142o tylko 260 tysi\u0119cy wolumin\u00f3w, 11 tysi\u0119cy r\u0119kopis\u00f3w i 24 500 rycin.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Ko\u015bciuszko pada ranny w bitwie pod Maciejowicam. <\/strong>Jan B. Plersch<\/strong> <\/strong><\/strong><\/p>\n

*) Tomasz Antoni Wawrzecki<\/strong>\u00a0herbu\u00a0Rola\u00a0(7.III.\u00a01759\u00a0–\u00a05.VIII.1816) \u2013 z nominacji \u00a0Stanis\u0142awa Augusta\u00a0chor\u0105\u017cy wielki litewski, zwolennik reform, aktywny pose\u0142\u00a0Sejmu Czteroletniego z\u00a0powiatu bras\u0142awskiego, cz\u0142onek\u00a0Zgromadzenia Przyjaci\u00f3\u0142 Konstytucji Rz\u0105dowej\u00a0i uczestnik wojny polsko-rosyjskiej\u00a01792. Podczas powstania ko\u015bciuszkowskiego fundator walki zbrojnej, organizator i dow\u00f3dca na\u00a0\u017bmudzi\u00a0i w\u00a0Kurlandii, radca i pe\u0142nomocnik\u00a0Rady Najwy\u017cszej Narodowej, od\u00a016 pa\u017adziernika 1794\u00a0genera\u0142 lejtnant. Po kl\u0119sce\u00a0pod Maciejowicami\u00a0i pojmaniu Ko\u015bciuszki zosta\u0142 naczelnikiem insurekcji (mianowany decyzj\u0105 Rady Najwy\u017cszej Narodowej z por\u0119czenia H. Ko\u0142\u0142\u0105taja). Wraz z\u00a0gen. Zaj\u0105czkiem\u00a0kierowa\u0142 dzia\u0142aniami wojskowymi w dalszej fazie powstania. Po ostatnich pr\u00f3bach oporu w\u00a0Warszawie,\u00a0rzezi Pragi\u00a0i kapitulacji wycofa\u0142 si\u0119 z pozosta\u0142ym wojskiem pod\u00a0Radoszyce, gdzie\u00a016 listopada ostatnie oddzia\u0142y powsta\u0144cze uleg\u0142y rozproszeniu.<\/p>\n

**) Biblioteka Za\u0142uskich<\/strong> – <\/strong>od 1780 r. polska biblioteka narodowa, <\/strong>jedna z najwi\u0119kszych bibliotek \u015bwiata drugiej po\u0142owy XVIII wieku, jedna z pierwszych w Europie (pierwsza w Polsce), staraj\u0105cych si\u0119 realizowa\u0107 zadania bibliotek narodowych poprzez gromadzenie, katalogowanie i udost\u0119pnianie mo\u017cliwie pe\u0142nych zasob\u00f3w narodowego pi\u015bmiennictwa. Fundatorami byli dwaj biskupi bracia Za\u0142uscy:\u00a0J\u00f3zef Andrzej\u00a0(wielki bibliofil i bibliograf) i Andrzej Stanis\u0142aw (wielki mecenas i organizator). Biblioteka zosta\u0142a otwarta dla publiczno\u015bci\u00a08.VIII. 1747\u00a0w pa\u0142acu dani\u0142owiczowskim. Wyrabowane z niej i wywiezione na rozkaz\u00a0Katarzyny II\u00a0do Petersburga zbiory sta\u0142y si\u0119 w roku 1814 zr\u0119bem Cesarskiej Biblioteki Publicznej<\/em> (obecna nazwa Rosyjska Biblioteka Narodowa<\/em>). Po\u00a0wojnie polsko – bolszewickiej zbiory mia\u0142y by\u0107 zwr\u00f3cone (na mocy traktatu ryskiego), co Rosjanie zrealizowali tylko cz\u0119\u015bciowo w okresie\u00a01921\u20131934. Odzyskane sk\u0142adniki zbioru d. Biblioteki Za\u0142uskich w\u0142\u0105czono do polskiej Biblioteki Narodowej. T\u0119 z kolei pr\u00f3bowali zniszczy\u0107 Niemcy podczas rujnowania Warszawy w 1944 r., co cz\u0119\u015bciowo im si\u0119 uda\u0142o.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/em><\/strong> <\/strong><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tomasz Antoni Wawrzecki\u00a0 28 czerwca 1794 r. w Warszawie dokonano publicznej egzekucji pozosta\u0142ych przyw\u00f3dc\u00f3w konfederacji targowickiej i ludzi pos\u0105dzonych o zdrad\u0119 \u2013 na szubienicach zawi\u015bli:…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6429,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6428","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t