{"id":6453,"date":"2024-12-15T20:37:38","date_gmt":"2024-12-15T18:37:38","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-51\/"},"modified":"2024-12-15T20:37:38","modified_gmt":"2024-12-15T18:37:38","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-51","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-51\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (51)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Napoleon pod Borodino (Wasilij Wierieszczagin) <\/strong><\/strong><\/p>\n

<\/strong>Ksi\u0119stwo Warszawskie zosta\u0142o administracyjnie zorganizowane na wz\u00f3r pruski (\u201eodziedziczony\u201d po zaborze pruskim; kraj podzielono na 6 departament\u00f3w i 60 powiat\u00f3w), natomiast ju\u017c kszta\u0142t w\u0142adz lokalnych wed\u0142ug modelu francuskiego. W\u0142adze te znajdowa\u0142y si\u0119 pod \u015bcis\u0142\u0105 kontrol\u0105 francuskich rezydent\u00f3w i dow\u00f3dc\u00f3w wojskowych. Tak\u017ce przy Radzie Ministr\u00f3w Ksi\u0119stwa funkcjonowa\u0142 rezydent, kt\u00f3ry formalnie pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 \u0142\u0105cznika dyplomatycznego mi\u0119dzy cesarzem Napoleonem a kr\u00f3lem Fryderykiem Augustem I*, w rzeczywisto\u015bci za\u015b przede wszystkim czuwa\u0142 nad realizacj\u0105 dyrektyw z Pary\u017ca.<\/p>\n

\u00a0Niew\u0105tpliwie pozytywnym zjawiskiem w nowopowsta\u0142ym organizmie pa\u0144stwowym sta\u0142o si\u0119 wprowadzenie niezale\u017cnego w znacznym zakresie s\u0105downictwa, z S\u0105dem Apelacyjnym w Warszawie na czele. Zmiany polityczne r\u00f3wnie\u017c dodatnio wp\u0142yn\u0119\u0142y na gospodark\u0119 Ksi\u0119stwa \u2013nast\u0105pi\u0142o o\u017cywienie zwi\u0105zane z rozwojem handlu z Saksoni\u0105, Austri\u0105, Rosj\u0105 i Francj\u0105. Mimo przyhamowania eksportu zbo\u017ca w zwi\u0105zku z blokad\u0105 handlow\u0105 wobec Anglii, wymiana mi\u0119dzynarodowa dawa\u0142a istotny zysk, jaki by\u0142 g\u0142\u00f3wnie przeznaczany na rozbudow\u0119 polskiej armii; utrzymywano tak\u017ce z niego wojska francuskie stacjonuj\u0105ce w Ksi\u0119stwie oraz polsk\u0105 Dywizj\u0119 Ksi\u0119stwa Warszawskiego walcz\u0105c\u0105 u boku armii francuskiej w Hiszpanii.<\/p>\n

Wskutek ekspansywnej polityki Napoleona cz\u0119sto zmienia\u0142a si\u0119 konfiguracja mi\u0119dzynarodowego uk\u0142adu si\u0142, zawi\u0105zywa\u0142y si\u0119 coraz to nowe koalicje, wybucha\u0142y wojny na r\u00f3\u017cnych frontach. Mi\u0119dzy innymi dosz\u0142o do wojny austriacko-francuskiej, kt\u00f3rej cz\u0119\u015bci\u0105 by\u0142a tzw. wojna austriacko-polska 1809. Wykorzystuj\u0105c moment militarnego os\u0142abienia Ksi\u0119stwa Warszawskiego przez wys\u0142anie stacjonuj\u0105cych w nim wojsk napoleo\u0144skich do\u00a0Hiszpanii, Austria postanowi\u0142a rozbi\u0107 pozosta\u0142e na miejscu si\u0142y polskie i przekaza\u0107 zdobyte ziemie\u00a0Prusom\u00a0i\u00a0Rosji dla pozyskania ich do wsp\u00f3lnej walki przeciwko\u00a0Francji.<\/p>\n

15 IV 1809 r. austriacki VII Korpus arcyksi\u0119cia\u00a0Ferdynanda d\u2019Este\u00a0(32 tys. \u017co\u0142nierzy) wkroczy\u0142 w granice Ksi\u0119g. twa Warszawskiego. Maszeruj\u0105cemu w kierunku Warszawy korpusowi zast\u0105pi\u0142 drog\u0119 ksi\u0105\u017c\u0119\u00a0J\u00f3zef Poniatowski\u00a0na czele dwukrotnie s\u0142abszych si\u0142 polskich. 19 IV rozegra\u0142a si\u0119 nierozstrzygni\u0119ta bitwa pod Raszynem.<\/p>\n

Po przej\u015bciu wojsk polskich na praw\u0105 stron\u0119 Wis\u0142y i oddaniu Austriakom nie przygotowanej do obrony Warszawy, J. Poniatowski przeni\u00f3s\u0142 dzia\u0142ania wojenne do Galicji. Opanowa\u0142 Lublin (11 V), Sandomierz (18 V), Zamo\u015b\u0107 (20 V), Lw\u00f3w (28 V).<\/p>\n

Na zaj\u0119tych terenach tworzono polsk\u0105 administracj\u0119 i polskie oddzia\u0142y wojskowe. Kolejne oddzia\u0142y formowali tak\u017ce w samym Ksi\u0119stwie genera\u0142owie\u00a0J.H. D\u0105browski\u00a0i\u00a0J. Zaj\u0105czek. W tym stanie rzeczy arcyksi\u0105\u017c\u0119 Ferdynand zdecydowa\u0142 si\u0119 opu\u015bci\u0107 Warszaw\u0119 i przerwa\u0107 obl\u0119\u017cenie Torunia, by przenie\u015b\u0107 dzia\u0142ania pod Sandomierz. Niebawem Austriacy pokonali korpus genera\u0142a J. Zaj\u0105czka pod Jedli\u0144skiem (11 VI), a wi\u0105\u017c\u0105c w walkach korpus J. Poniatowskiego zaj\u0119li Sandomierz i Lw\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Kontrofensywa polska przeprowadzona w lipcu doprowadzi\u0142a do wyzwolenia Kielc i Krakowa (15 VII). Walki przerwano po podpisaniu francusko-austriackiego pokoju w Sch\u00f6nbrunn (14 X 1809). W wyniku zwyci\u0119skiej (per saldo) kampanii, Ksi\u0119stwo Warszawskie powi\u0119kszy\u0142o swoje terytorium o ziemie zabrane przez Austri\u0119 w\u00a0III rozbiorze \u2013 ze 103 tys. do 155 tys. km\u00b2, a liczba ludno\u015bci zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 z 2,6 do 4,3 mln os\u00f3b. Na przy\u0142\u0105czonych terenach utworzono cztery departamenty (krakowski, lubelski, siedlecki, radomski) i 40 powiat\u00f3w.<\/p>\n

Bogaty w z\u0142o\u017ca soli rejon Wieliczki sta\u0142 si\u0119 autonomicznym okr\u0119giem pod wsp\u00f3ln\u0105 administracj\u0105 Ksi\u0119stwa i Austrii. Cz\u0119\u015b\u0107 zaboru austriackiego, a mianowicie obw\u00f3d tarnopolski, przekazany zosta\u0142 Rosji, podobnie jak wcze\u015bniej obw\u00f3d bia\u0142ostocki (cz\u0119\u015b\u0107 zaboru pruskiego) przy utworzeniu Ksi\u0119stwa Warszawskiego w 1807 r.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku 1811 r. Rosja przerwa\u0142a blokad\u0119 kontynentaln\u0105 towar\u00f3w angielskich, zamykaj\u0105c jednocze\u015bnie swoje granice dla handlu z Ksi\u0119stwem Warszawskim.<\/p>\n

Zrujnowa\u0142o to polski przemys\u0142 sukienniczy i spowodowa\u0142o powa\u017cny kryzys gospodarczy. Zerwaniu uleg\u0142 tak\u017ce sojusz francusko-rosyjski. W sytuacji, gdy nieunikniona sta\u0142a si\u0119 konfrontacja zbrojna z Rosj\u0105, Napoleon udzieli\u0142 Ksi\u0119stwu po\u017cyczki w wysoko\u015bci miliona frank\u00f3w na pokrycie \u017co\u0142du jego armii, a ju\u017c w maju 1812 r. przygotowywa\u0142 z ministrem skarbu Ksi\u0119stwa, Tadeuszem Matuszewiczem, og\u0142oszenie Konfederacji Generalnej Kr\u00f3lestwa Polskiego. 26 maja Fryderyk August I przekaza\u0142 swym ostatnim dekretem pe\u0142ni\u0119 swojej w\u0142adzy Radzie Ministr\u00f3w Ksi\u0119stwa.<\/p>\n

22 VI 1812 r. w Wi\u0142kowiszkach Napoleon og\u0142osi\u0142 w rozkazie dziennym rozpocz\u0119cie\u00a0drugiej wojny polskiej<\/em>.<\/p>\n

24 VI si\u0142y koalicji sforsowa\u0142y\u00a0Niemen, natomiast 26 VI zebra\u0142 si\u0119 sejm Ksi\u0119stwa, na sesji kt\u00f3rego 28 VI og\u0142oszono przywr\u00f3cenie Kr\u00f3lestwa Polskiego.<\/p>\n

Napoleon nie zaakceptowa\u0142 tego dokumentu, twierdz\u0105c, \u017ce najpierw trzeba wygra\u0107 wojn\u0119 z Rosj\u0105. Przeciwko Rosji Napoleon wystawi\u0142 wielk\u0105 armi\u0119, kt\u00f3r\u0105 zasili\u0142o 100 tysi\u0119cy polskich \u017co\u0142nierzy. Przyporz\u0105dkowano ich jednostkom francuskim, za wyj\u0105tkiem 35-tysi\u0119cznego Korpusu oddanego pod zwierzchnictwo genera\u0142a ksi\u0119cia J\u00f3zefa Poniatowskiego.<\/p>\n

Po wyzwoleniu Wilna\u00a0Napoleon powo\u0142a\u0142 1 lipca 1812 r. Komisj\u0119 Rz\u0105du Tymczasowego Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego,\u00a0kt\u00f3rej zadaniem by\u0142a tymczasowa administracja na ziemiach litewsko-bia\u0142oruskich zaj\u0119tych przez wojska napoleo\u0144skie.<\/p>\n

Polacy walczyli w bitwach o Smole\u0144sk\u00a0i pod Borodino, pierwsi wkroczyli do\u00a0Moskwy; poleg\u0142o \u00be stanu osobowego. Rz\u0105d Ksi\u0119stwa Warszawskiego w obliczu kl\u0119ski Napoleona i obwiniaj\u0105c go za \u015bmier\u0107 75 tysi\u0119cy Polak\u00f3w, podj\u0105\u0142 rozpocz\u0119te jeszcze w Tyl\u017cy paktowanie z carem Aleksandrem I w sprawie odbudowy pa\u0144stwa polskiego.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017c\u0119 J\u00f3zef Poniatowski pozosta\u0142 jednak wierny cesarzowi i wycofa\u0142 si\u0119 z reszt\u0105 wojska polskiego do Saksonii, b\u0119d\u0105cej aliantem Francji. 17 X 1813 r. J. Poniatowski zosta\u0142 mianowany marsza\u0142kiem Francji, dowodzi\u0142 polskim korpusem w Bitwie Narod\u00f3w\u00a0pod Lipskiem 18 X 1813 r. i ranny uton\u0105\u0142 w Elsterze podczas os\u0142aniania odwrotu armii Napoleona.<\/p>\n

Po kl\u0119sce Napoleona w 1812 r. w Rosji, do Ksi\u0119stwa Warszawskiego wkroczy\u0142y wojska rosyjskie, k\u0142ad\u0105c praktycznie kres jego istnieniu. 18 III 1813 r. Aleksander I powo\u0142a\u0142 pi\u0119cioosobow\u0105 rad\u0119 Najwy\u017csz\u0105 Tymczasow\u0105 Ksi\u0119stwa Warszawskiego z prezesem Wasylem \u0141anskojem, kt\u00f3rej zadaniem by\u0142o \u015bci\u0105gni\u0119cie z Ksi\u0119stwa wysokiej kontrybucji na potrzeby armii rosyjskiej. W latach 1813-1814 Rosjanie pozyskali t\u0105 drog\u0105 258 milion\u00f3w z\u0142otych.<\/p>\n

Prawnie Ksi\u0119stwo przesta\u0142o istnie\u0107 w 1815 r. wskutek decyzji Kongresu Wiede\u0144skiego, na kt\u00f3rym z inicjatywy Anglii stan\u0119\u0142a sprawa utrzymania samodzielnego Kr\u00f3lestwa Polskiego.<\/p>\n

Odmienne plany, wch\u0142oni\u0119cia Ksi\u0119stwa przez Rosj\u0119, mia\u0142y Austria i Prusy. Do kompromisu dosz\u0142o w 1814 r. przed powrotem Napoleona z Elby.\u00a0Ot\u00f3\u017c 3 maja 1815 r. Rosja podpisa\u0142a z Prusami i z Austri\u0105 konwencje bilateralne o podziale Ksi\u0119stwa Warszawskiego i tr\u00f3jstronn\u0105 konwencj\u0119 o utworzeniu pa\u0144stwa Wolne Miasto Krak\u00f3w.<\/p>\n

W wyniku likwidacji i podzia\u0142u Ksi\u0119stwa Warszawskiego, Austrii przypad\u0142 okr\u0119g Wieliczki, Prusom zachodnia cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0119stwa (Wielkie Ksi\u0119stwo Pozna\u0144skie i ziemia che\u0142mi\u0144ska), Rosji za\u015b \u015brodkowa i wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0119stwa jako Kr\u00f3lestwo Polskie w unii personalnej z Rosj\u0105, w zwi\u0105zku z czym car Aleksander I otrzyma\u0142 tytu\u0142 kr\u00f3la polskiego.<\/p>\n

*) Fryderyk August I<\/strong> – wnuk\u00a0Augusta III Sasa, podczas\u00a0wojny francusko-pruskiej w 1806 r. pocz\u0105tkowo sojusznik\u00a0pruski, po bitwie pod\u00a0Jen\u0105-Auerstedt\u00a0przeszed\u0142 na stron\u0119\u00a0Napoleona. 11 grudnia\u00a01806 r. w Poznaniu podpisa\u0142 traktat pokojowy z Francj\u0105 i uzyska\u0142 tytu\u0142 kr\u00f3la Saksonii. Jako monarcha od 1807 r. Ksi\u0119stwa Warszawskiego, pozytywnie zapisa\u0142 si\u0119 w historii Polski \u2013 m.in. negocjowa\u0142 uwolnienie ksi\u0119stwa od sp\u0142aty olbrzymich wierzytelno\u015bci przej\u0119tych przez Francj\u0119 po cesji Prus (tzw.\u00a0sumy bajo\u0144skie), popiera\u0142 plan odbudowy niepodleg\u0142ego Kr\u00f3lestwa Polski, czego wyrazem by\u0142o m.in. jego przyst\u0105pienie w 1812 do Konfederacji Generalnej Kr\u00f3lestwa Polskiego. W 1813 r. pr\u00f3bowa\u0142 rokowa\u0107 z\u00a0Austri\u0105 warunki opuszczenia\u00a0Napoleona. Po\u00a0bitwie pod Lipskiem\u00a0(16-19 pa\u017adziernika 1813 r.) znalaz\u0142 si\u0119 w niewoli pruskiej. W wyniku postanowie\u0144\u00a0kongresu wiede\u0144skiego\u00a0z\u00a01815 r.\u00a0musia\u0142 zrzec si\u0119 tytu\u0142u\u00a0ksi\u0119cia warszawskiego.\u00a0<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/em><\/strong> <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Napoleon pod Borodino (Wasilij Wierieszczagin) Ksi\u0119stwo Warszawskie zosta\u0142o administracyjnie zorganizowane na wz\u00f3r pruski (\u201eodziedziczony\u201d po zaborze pruskim; kraj podzielono na 6 departament\u00f3w i 60 powiat\u00f3w),…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6454,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6453","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t