{"id":6455,"date":"2024-12-15T20:40:40","date_gmt":"2024-12-15T18:40:40","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-52\/"},"modified":"2024-12-15T20:40:40","modified_gmt":"2024-12-15T18:40:40","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-52","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-52\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (52)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Obrady kongresu wiede\u0144skiego – grawiura kolorowana z epoki<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Powsta\u0142e w 1815 roku Kr\u00f3lestwo Polskie by\u0142o i jest do dzi\u015b przez Polak\u00f3w nazywane Kongres\u00f3wk\u0105 (ew. Kr\u00f3lestwem Kongresowym), by nie ulec z\u0142udzeniu, \u017ce \u00f3w pokr\u0119tnie spreparowany dar Kongresu Wiede\u0144skiego dla Rosji ma cokolwiek wsp\u00f3lnego z niepodleg\u0142ym, dumnym i mocarnym kiedy\u015b kr\u00f3lestwem Polski.<\/p>\n

No wi\u0119c Kongres\u00f3wka dlatego, \u017ce chodzi o kad\u0142ubowe pa\u0144stewko powo\u0142ane przez Kongres Wiede\u0144ski \u2013 konferencj\u0119 przedstawicieli szesnastu pa\u0144stw europejskich, odbyt\u0105 w\u00a0Wiedniu w okresie IX 1814 \u2013\u00a09 VI 1815, a zwo\u0142an\u0105 w celu rewizji zmian terytorialnych i ustrojowych spowodowanych rewolucj\u0105 francusk\u0105\u00a0i\u00a0wojnami napoleo\u0144skimi\u00a0oraz wypracowania nowych zasad \u0142adu kontynentalnego.<\/p>\n

Tak zwane Kr\u00f3lestwo Polskie zosta\u0142o pomy\u015blane jako monarchia konstytucyjna pozostaj\u0105ca w unii personalnej\u00a0z Rosj\u0105 \u2013 ka\u017cdy kolejny cesarz Rosji mia\u0142 by\u0107 kr\u00f3lem polskim na mocy wi\u0105\u017c\u0105cej go konstytucji. Do rozleg\u0142ych kompetencji monarchy nale\u017ca\u0142y: polityka zagraniczna, wy\u0142\u0105czna inicjatywa ustawodawcza, zwierzchnictwo nad si\u0142ami zbrojnymi, mianowanie wy\u017cszych urz\u0119dnik\u00f3w, prawo weta wobec uchwa\u0142 Sejmu itp. W jego imieniu dzia\u0142a\u0142 obecny stale w Kr\u00f3lestwie namiestnik. Pierwszym zosta\u0142 Wasyl \u0141anskoj \u2013 genera\u0142 \u201ezas\u0142u\u017cony\u201d m.in. w t\u0142umieniu insurekcji ko\u015bciuszkowskiej. \u00a0<\/p>\n

\"\"<\/a>
Jerzy Beniamin Flatt – za\u0142o\u017cyciel pierwszej polskiej uczelni rolniczej<\/strong><\/p>\n

W latach 1815-1832 Kongres\u00f3wka posiada\u0142a w\u0142asn\u0105 konstytucj\u0119, sejm, armi\u0119, szkolnictwo i monet\u0119. J\u0119zykiem urz\u0119dowym by\u0142 j\u0119zyk polski.<\/p>\n

26 lutego 1832 r., w wyniku przegranego przez Polak\u00f3w antyrosyjskiego Powstania Listopadowego, car Rosji (i zarazem \u201ekr\u00f3l\u00a0Polski\u201d) Miko\u0142aj I Romanow\u00a0zni\u00f3s\u0142 konstytucj\u0119 Kr\u00f3lestwa zast\u0119puj\u0105c j\u0105\u00a0Statutem Organicznym, kt\u00f3ry likwidowa\u0142 sejm i samodzieln\u0105 armi\u0119, znosi\u0142 uni\u0119 mi\u0119dzypa\u0144stwow\u0105 i w\u0142\u0105cza\u0142 Kr\u00f3lestwo do cesarstwa na zasadzie autonomii administracyjnej.<\/p>\n

Autonomia by\u0142a stopniowo ograniczana a\u017c do jej ostatecznej likwidacji w 1874 r.; od wtedy Rosjanie pocz\u0119li Kr\u00f3lestwo Polskie nazywa\u0107 potocznie Krajem Przywi\u015bla\u0144skim. Zanim jednak do tego dosz\u0142o, Kongres\u00f3wka mia\u0142a sporo chwalebnych osi\u0105gni\u0119\u0107 w\u0142asnego autorstwa.\u00a0<\/p>\n

Konstytucja Kr\u00f3lestwa Polskiego (wprowadzona 27 XI 2015 r. tzw. konstytucja oktrojowana \u2013 narzucona z zewn\u0105trz<\/em>), opracowana pod kierunkiem ksi\u0119cia Adama Czartoryskiego, by\u0142a kompilacj\u0105 konstytucji Ksi\u0119stwa Warszawskiego i Konstytucji 3 maja. Wprawdzie utrzymywa\u0142a ona uprzywilejowan\u0105 pozycj\u0119 szlachty w administrowaniu krajem i jego gospodarce, ale przy tym gwarantowa\u0142a wszystkim obywatelom poszanowanie prywatnej w\u0142asno\u015bci oraz wolno\u015b\u0107 s\u0142owa i druku, wolno\u015b\u0107 osobist\u0105, wyznania i wiary. Na mocy konstytucji Kr\u00f3lestwo Polskie mia\u0142o zagwarantowane: w\u0142asne terytorium, w\u0142adze, system monetarny i o\u015bwiatowy. By\u0142a wi\u0119c owa konstytucja do\u015b\u0107 liberalna jak na tamte czasy, co nie znaczy, \u017ce zawsze przestrzegana szczeg\u00f3lnie przez Rosjan.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Kr\u00f3lestwo Kongresowe w 1815 roku liczy\u0142o 128,5 tys. km\u00b2 i 3,2 mln ludno\u015bci. G\u0142\u00f3wn\u0105 grup\u0119 etniczn\u0105 (ok. \u00be) stanowili Polacy, najliczniejsz\u0105 mniejszo\u015bci\u0105 byli \u017bydzi (kilkana\u015bcie %), a nast\u0119pnie Niemcy, Ukrai\u0144cy, Litwini i Rosjanie (po kilka %) oraz Bia\u0142orusini i inni (poni\u017cej 1 %).<\/p>\n

W pocz\u0105tkowych 15 latach Kongres\u00f3wka dobrze si\u0119 rozwija\u0142a gospodarczo. Powstawa\u0142y nowe ga\u0142\u0119zie przemys\u0142u \u2013 metalurgiczny, g\u00f3rniczy, w\u0142\u00f3kienniczy. Przemys\u0142 metalurgiczny to g\u0142\u00f3wnie hutnictwo \u017celaza i cynku (D\u0105browa G\u00f3rnicza i Starachowice), g\u00f3rnictwo to wydobycie w\u0119gla, cynku i miedzi (Zag\u0142\u0119bie D\u0105browskie), a w\u0142\u00f3kiennictwo pokaza\u0142o si\u0119 w postaci licznych manufaktur\u00a0sukienniczych i bawe\u0142nianych w\u00a0\u0141odzi\u00a0oraz setek warsztat\u00f3w sukienniczych w Kaliszu, Sieradzu i Warszawie (kalisko-mazowiecki okr\u0119g przemys\u0142owy).<\/p>\n

Rozw\u00f3j tej dziedziny produkcji by\u0142 mo\u017cliwy g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki eksportowi na rynki rosyjskie, czemu sprzyja\u0142y niskie, preferencyjne c\u0142a na granicy z Rosj\u0105. Eksport zwi\u0119kszy\u0142 si\u0119 w Kr\u00f3lestwie trzykrotnie, a niekt\u00f3re polskie wyroby zdoby\u0142y uznanie na rynkach \u015bwiatowych. Ojcem owej industrializacji Kr\u00f3lestwa Polskiego by\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 Ksawery Drucki-Lubecki, minister skarbu.<\/p>\n

\"\"<\/a>
W pocz\u0105tkowych 15 latach <\/strong>Kr\u00f3lestwo znakomicie rozwija\u0142o si\u0119 gospodarczo. Stanowi\u0142o nieca\u0142y 1% terytorium Cesarstwa Rosyjskiego, a jego udzia\u0142 w gospodarce imperium wynosi\u0142 a\u017c 25%.\u00a0 Jego swoist\u0105 wizyt\u00f3wk\u0105 sta\u0142 si\u0119 zesp\u00f3\u0142 budynk\u00f3w rz\u0105dowych wzniesiony przy Placu Bankowym w Warszawie <\/strong><\/p>\n

\n

Intensywny rozw\u00f3j gospodarczy Kongres\u00f3wki powodowa\u0142 jego przyspieszon\u0105 urbanizacj\u0119 – rozwija\u0142y si\u0119 miasta istniej\u0105ce i powstawa\u0142y nowe. Tak\u017ce znacznie rozwin\u0119\u0142y si\u0119 inwestycje komunikacyjne, obejmuj\u0105ce budow\u0119 sieci bitych dr\u00f3g, usp\u0142awnienie rzek, rozpocz\u0119to budow\u0119\u00a0Kana\u0142u Augustowskiego.<\/p>\n

Gorzej przedstawia\u0142 si\u0119 rozw\u00f3j produkcji rolniczej, g\u0142\u00f3wnie na skutek utrzymywania\u00a0feudalnych struktur i pa\u0144szczy\u017anianych zale\u017cno\u015bci\u00a0na wsi. Rz\u0105dz\u0105ca szlachta nie zamierza\u0142a przeprowadza\u0107\u00a0uw\u0142aszczenia, jakiego dokonano na zachodzie Europy z korzy\u015bci\u0105 dla koniunktury rolnej.<\/p>\n

Godny pochwa\u0142y natomiast by\u0142 rozw\u00f3j o\u015bwiaty – znacznie rozbudowane zosta\u0142o szkolnictwo elementarne i zawodowe, a tak\u017ce wy\u017csze. W 1816 r. utworzono\u00a0Uniwersytet Warszawski, a w 1820 Instytut Politechniczny w Warszawie. W 1816 r. za\u0142o\u017cono w Marymoncie k\/Warszawy Instytut Agronomiczny, pierwsz\u0105 w Polsce i jedn\u0105 z pierwszych w Europie wy\u017csz\u0105 szko\u0142\u0119 rolnicz\u0105; organizatorem i pierwszym dyrektorem Instytutu by\u0142\u00a0Jerzy Beniamin Flatt*. Poza granicami Kr\u00f3lestwa, ale we wsp\u00f3\u0142pracy z jego o\u015brodkami naukowymi, pr\u0119\u017cnie dzia\u0142a\u0142\u00a0Uniwersytet w Wilnie i Liceum Krzemienieckie. Istotn\u0105 rol\u0119 w tym dziele pe\u0142ni\u0142 Kurator Okr\u0119gu Wile\u0144skiego – ksi\u0105\u017c\u0119 Adam Czartoryski.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Jedna z licznych manufaktur\u00a0sukienniczych i bawe\u0142nianych w\u00a0\u0141odzi<\/strong><\/strong><\/p>\n

Pi\u0119kn\u0105 kart\u0119 w historii polskiej nauki i kultury zapisa\u0142o Towarzystwo Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk (tak\u017ce inne nazwy, m.in. Towarzystwo Warszawskie Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk<\/em>), zrzeszaj\u0105ce badaczy r\u00f3\u017cnych specjalno\u015bci i zbieraj\u0105ce si\u0119 w okresie od listopada 1800 do kwietnia 1832 <\/sup>r. w\u00a0Warszawie. TPN dysponowa\u0142o\u00a0utylitarnym\u00a0programem dzia\u0142alno\u015bci, wydawa\u0142o w formie rocznika pierwsze polskie czasopismo naukowe, w kt\u00f3rym zamieszczane by\u0142y wyniki w\u0142asnych prac badawczych. Publikacje Towarzystwa by\u0142y drukowane w\u00a0Rocznikach Towarzystwa Warszawskiego Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk<\/em>\u00a0(tomy I-XXI za lata 1802\u20131830) i w\u00a0Pami\u0119tniku Warszawskim<\/em>, kt\u00f3re kilka lat po ostatnim rozbiorze ukazywa\u0142y si\u0119 po polsku.<\/p>\n

Stowarzyszenie dba\u0142o o zachowanie ojczystego j\u0119zyka, literatury i tradycji narodowych. Skupia\u0142o ono tak\u017ce przedstawicieli \u015bwiata artystycznego oraz polskich l\u00f3\u017c wolnomularskich (na przemian to odradzaj\u0105cych si\u0119, to zamykanych przez carat). Poza dzia\u0142alno\u015bci\u0105 naukow\u0105 TPN zajmowa\u0142o si\u0119 m.in. gromadzeniem zbior\u00f3w muzealnych, organizowaniem rocznic i popularyzacj\u0105 wiedzy. G\u0142\u00f3wnym inicjatorem powstania zwi\u0105zku uczonych by\u0142 Stanis\u0142aw Staszic \u2013 wieloletni prezes TPN (1808-1825).<\/p>\n<\/div>\n

*) Jerzy Beniamin Flatt<\/strong>\u00a0(1768-\u00a01860) \u2013 agronom, dzia\u0142acz o\u015bwiatowy. Na polecenie\u00a0Stanis\u0142awa Staszica\u00a0zaj\u0105\u0142 si\u0119 rozwojem\u00a0szkolnictwa\u00a0rolniczego\u00a0w\u00a0kraju. Poznawa\u0142 w tym celu nowoczesne\u00a0rolnictwo w Szwajcarii\u00a0i\u00a0Niemczech. Autor artyku\u0142\u00f3w i dzie\u0142, redaktor pisma naukowego \u201eCeres\u201d. Jako tw\u00f3rca Instytutu Agronomicznego jest te\u017c uznawany za tw\u00f3rc\u0119-za\u0142o\u017cyciela obecnej\u00a0Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej Gospodarstwa Wiejskiego\u00a0(SGGW) w Warszawie.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/em><\/strong><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Obrady kongresu wiede\u0144skiego – grawiura kolorowana z epoki Powsta\u0142e w 1815 roku Kr\u00f3lestwo Polskie by\u0142o i jest do dzi\u015b przez Polak\u00f3w nazywane Kongres\u00f3wk\u0105 (ew. Kr\u00f3lestwem…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6456,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6455","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t