{"id":6457,"date":"2024-12-15T20:42:42","date_gmt":"2024-12-15T18:42:42","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-53\/"},"modified":"2024-12-15T20:42:42","modified_gmt":"2024-12-15T18:42:42","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-53","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-53\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (53)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Tadeusz Czacki<\/strong><\/p>\n

<\/strong>W poprzednim odcinku wspomniane zosta\u0142o Liceum Krzemienieckie \u2013 wielce chwalebne dzie\u0142o polskich inicjatyw patriotycznych pod obcym panowaniem; nale\u017cy o nim powiedzie\u0107 nieco wi\u0119cej.<\/p>\n

Liceum Krzemienieckie, zwane tak\u017ce Liceum Wo\u0142y\u0144skim, a niekiedy – dla podkre\u015blenia niezwyk\u0142o\u015bci tej szko\u0142y – Atenami Wo\u0142y\u0144skimi, za\u0142o\u017cy\u0142 w 1805 r. \u00f3wczesny wizytator plac\u00f3wek o\u015bwiatowych\u00a0guberni wo\u0142y\u0144skiej, podolskiej i kijowskiej – Tadeusz Czacki*, przy udziale Hugona Ko\u0142\u0142\u0105taja**. Umieszczono je w budynkach zespo\u0142u pa\u0142acowego ksi\u0105\u017c\u0105t Wi\u015bniowieckich, gdzie onegdaj zlokalizowane by\u0142o kolegium jezuickie; po likwidacji zakonu obiekt przej\u0119\u0142a Komisja Edukacji Narodowej. Szko\u0142a mia\u0142a pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 o\u015brodka edukacyjnego i kulturalnego dla po\u0142udniowo-wschodnich\u00a0Kres\u00f3w by\u0142ej Rzeczypospolitej, oferuj\u0105c wykszta\u0142cenie od elementarnego poprzez \u015brednie, zawodowe, a\u017c do p\u00f3\u0142wy\u017cszego.<\/p>\n

Jej otwarcie nast\u0105pi\u0142o 7 pa\u017adziernika 1805 roku, a pierwszym dyrektorem plac\u00f3wki (do pocz\u0105tku grudnia 1810) zosta\u0142 J\u00f3zef Czech. Pierwotnie szko\u0142a nosi\u0142a nazw\u0119 Gimnazjum Wo\u0142y\u0144skiego, ale od roku\u00a01819, gdy ranga plac\u00f3wki wzros\u0142a, jej nazw\u0119 zmieniono na Liceum Krzemienieckie; liceum, jako \u00f3wcze\u015bnie szko\u0142a p\u00f3\u0142wy\u017csza, mog\u0142o nadawa\u0107 ni\u017csze tytu\u0142y naukowe<\/strong>.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Hugo Stumberg Ko\u0142\u0142\u0105taj<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n

Realizowano w nim bardzo ambitny program edukacyjno-wychowawczy, oparty o za\u0142o\u017cenia autorstwa Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk, a maj\u0105cy na celu wszechstronny rozw\u00f3j intelektualny, moralny, kulturalny i obywatelski uczni\u00f3w. Nauka w Liceum trwa\u0142a 10 lat i by\u0142a dwustopniowa: cztery roczne \u201eklasy\u201d i trzy dwuletnie \u201ekursy\u201d.<\/p>\n

Program czterech pierwszych lat obejmowa\u0142 nauk\u0119 j\u0119zyka polskiego, rosyjskiego, francuskiego, \u0142aciny, religii, geografii, arytmetyki i podstaw geometrii. Po czterech latach nauk\u0119 kontynuowano w klasach licealnych, w kt\u00f3rych wyk\u0142ad odbywa\u0142 si\u0119 metod\u0105 uniwersyteck\u0105.<\/p>\n

Do wcze\u015bniejszych przedmiot\u00f3w na pierwszym kursie podczas pierwszego roku nauki dodawano rozszerzon\u0105 geometri\u0119, trygonometri\u0119 p\u0142ask\u0105, a na drugim roku algebr\u0119, logik\u0119, nauk\u0119 wymowy i histori\u0119 staro\u017cytn\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Liceum Krzemienieckie<\/strong><\/p>\n

Na kursie drugim do dotychczasowych przedmiot\u00f3w dochodzi\u0142a fizyka, matematyka wy\u017csza, rachunek integralny, ekonomia polityczna. Podczas trzeciego kursu do programu nauczania dodawano chemi\u0119, histori\u0119 naturaln\u0105, botanik\u0119, prawo krajowe. Wyk\u0142ady obejmowa\u0142y tak\u017ce histori\u0119 literatury greckiej, \u0142aci\u0144skiej, polskiej, francuskiej oraz poezj\u0119. Przedmiotami dodatkowymi, do wyboru przez uczni\u00f3w, by\u0142y: j\u0119zyki grecki i angielski, bibliologia, rysunek, mechanika teoretyczna i praktyczna, architektura, gimnastyka. Ponadto uczono fechtunku, muzyki, \u015bpiewu, ta\u0144ca, jazdy konnej.<\/p>\n

Liceum szczyci\u0142o si\u0119 w\u0142asn\u0105 drukarni\u0105 oraz bogat\u0105 bibliotek\u0105 opart\u0105 na ksi\u0119gozbiorze\u00a0Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego. W roku 1825 biblioteka ta liczy\u0142a blisko 31\u00a0000 ksi\u0105g (bez dublet\u00f3w), w czym szczeg\u00f3lna zas\u0142uga Tadeusza Czackiego.<\/p>\n

Wyk\u0142adowcami w Liceum Krzemienieckim byli wybitni intelektuali\u015bci, mi\u0119dzy innymi pisarz J\u00f3zef Korzeniowski, historyk i polityk Joachim Lelewel, znawca prawa rzymskiego, polskiego i litewskiego Aleksander Mickiewicz (brat Adama Mickiewicza), literaturoznawca i dramatopisarz Euzebiusz S\u0142owacki (ojciec Juliusza S\u0142owackiego) i wielu innych.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Maurycy Go\u0142awski<\/strong><\/p>\n

W\u015br\u00f3d absolwent\u00f3w znalaz\u0142y si\u0119 te\u017c wyj\u0105tkowe osobowo\u015bci, jak: Juliusz S\u0142owacki \u2013 wybitny poeta wieszcz, J\u00f3zef Antoni Beaupr\u00e9 \u2013 lekarz i przyjaciel Juliusza S\u0142owackiego, Maurycy Gos\u0142awski – poeta, uczestnik kampanii tureckiej, powstaniec listopadowy, Mark Kac \u2013 polski i ameryka\u0144ski matematyk, Konstanty Malczewski \u2013 polski wojskowy, meksyka\u0144ski genera\u0142, etc.<\/p>\n

Po upadku\u00a0powstania listopadowego*** Liceum Krzemienieckie zosta\u0142o zamkni\u0119te przez w\u0142adze carskie. Cz\u0119\u015b\u0107 kadry oraz wi\u0119kszo\u015b\u0107 maj\u0105tku szko\u0142y wch\u0142on\u0105\u0142 tworz\u0105cy si\u0119 w\u00f3wczas Uniwersytet Kijowski, natomiast bibliotek\u0119\u00a0– \u00f3wcze\u015bnie jeden z najwi\u0119kszych i najwarto\u015bciowszych ksi\u0119gozbior\u00f3w polskich – oraz unikaln\u0105 i bezcenn\u0105 galeri\u0119\u00a0Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego\u00a0zrabowano i tak\u017ce umieszczone w\u00a0Kijowie.<\/p>\n

\"\"<\/a>
J\u00f3zef Antoni Beaupre<\/strong><\/p>\n

Biblioteka ta sta\u0142a si\u0119 pocz\u0105tkowym zasobem Narodowej Biblioteki Ukrai\u0144skiej w Kijowie. W 1836 r. w budynku policealnym ulokowano\u00a0prawos\u0142awne seminarium duchowne.<\/p>\n

Liceum Krzemienieckie wznowi\u0142o dzia\u0142alno\u015b\u0107 po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci. Po 90 latach przerwy, na mocy dekretu marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, reaktywowano liceum jako zesp\u00f3\u0142 szk\u00f3\u0142. Nauk\u0119 prowadzono do wybuchu II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n

W dniach 28-30 lipca 1941 r. komando SS rozstrzela\u0142o ok. 30 os\u00f3b pod G\u00f3r\u0105 Krzy\u017cow\u0105 w Krzemie\u0144cu. Byli to g\u0142\u00f3wnie nauczyciele s\u0142ynnego Liceum, wyselekcjonowani spo\u015br\u00f3d polskich inteligent\u00f3w zaaresztowanych przez hitlerowc\u00f3w i ukrai\u0144sk\u0105 milicj\u0119 wed\u0142ug list proskrypcyjnych spisanych przez ukrai\u0144skich nazist\u00f3w. Zbrodnie wed\u0142ug tej samej \u201etechnologii\u201d powt\u00f3rzono na profesorach Lwowa i nauczycielach Stanis\u0142awowa.<\/p>\n

Pami\u0119\u0107 o Liceum Krzemienieckim i jego szlachetne cechy kultywuje dzi\u015b warszawskie XXVII Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105ce im. Tadeusza Czackiego.\u00a0\u00a0 \u00a0<\/p>\n

_______________________________<\/p>\n

*) Tadeusz Czacki<\/strong> (herbu \u015awinka) urodzi\u0142 si\u0119 28 VIII 1765 r. w Porycku na Wo\u0142yniu. By\u0142 dzia\u0142aczem o\u015bwiatowym i gospodarczym, pedagogiem, historykiem, ekonomist\u0105, bibliofilem, numizmatykiem, cz\u0142onkiem Komisji Edukacji Narodowej, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 Konstytucji 3 Maja, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem warszawskiego Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk, za\u0142o\u017cycielem Biblioteki Poryckiej. W latach 1786-1792 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 starosty Nowogrodu Siewierskiego nad Desn\u0105. Zmar\u0142 8 II 1813 r. w\u00a0Dubnie na Wo\u0142yniu.<\/p>\n

**) Hugo Stumberg Ko\u0142\u0142\u0105taj<\/strong>\u00a0(herbu Kotwica) urodzi\u0142 si\u0119 1 IV 1750 r. w Dederka\u0142ach Wielkich na Wo\u0142yniu. By\u0142 osob\u0105 duchown\u0105 (katolicki prezbiter, kanonik) i jednocze\u015bnie wybitnym polskim politykiem, a tak\u017ce pisarzem i naukowcem (geografia, historia), publicyst\u0105 o\u015bwieceniowym i poet\u0105. W latach 1783-1786 by\u0142 rektorem Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej Koronnej, od 1786 referendarzem wielkim litewskim, od 1791 podkanclerzem koronnym, a w 1794 radc\u0105 wydzia\u0142u skarbu Rady Najwy\u017cszej Narodowej. Jako jeden z najaktywniejszych dzia\u0142aczy stronnictwa patriotycznego uczestniczy\u0142 w tworzeniu Konstytucji 3 maja. Zmar\u0142 28 II 1812 r. w Warszawie.<\/p>\n

***) Powstanie listopadowe<\/strong> – polskie\u00a0powstanie narodowe przeciw Rosji, kt\u00f3re wybuch\u0142o w nocy z 29 na 30 listopada 1830 roku, a zako\u0144czy\u0142o si\u0119 21 pa\u017adziernika 1831 roku. Zasi\u0119giem swoim obj\u0119\u0142o\u00a0Kr\u00f3lestwo Polskie i cz\u0119\u015b\u0107 ziem zabranych (Litw\u0119, \u017bmud\u017a i Wo\u0142y\u0144).<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tadeusz Czacki W poprzednim odcinku wspomniane zosta\u0142o Liceum Krzemienieckie \u2013 wielce chwalebne dzie\u0142o polskich inicjatyw patriotycznych pod obcym panowaniem; nale\u017cy o nim powiedzie\u0107 nieco wi\u0119cej….<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6458,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6457","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t