{"id":6483,"date":"2024-12-15T20:46:48","date_gmt":"2024-12-15T18:46:48","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-55\/"},"modified":"2024-12-15T20:46:48","modified_gmt":"2024-12-15T18:46:48","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-55","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-55\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (55)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Szar\u017ca na baterie rosyjskie pod Stoczkiem (Wojciech Kossak)<\/strong><\/p>\n

<\/strong>21 grudnia 1830 roku dyktator powstania J\u00f3zef Ch\u0142opicki rozwi\u0105za\u0142 Rz\u0105d Tymczasowy i w jego miejsce powo\u0142a\u0142 Rad\u0119 Najwy\u017csz\u0105 Narodow\u0105, a 29 grudnia ustanowi\u0142 Komisj\u0119 Rozpoznawcz\u0105 do rozpatrzenia spraw os\u00f3b podejrzanych o\u00a0szpiegostwo.<\/p>\n

17 stycznia, wobec fiaska rokowa\u0144 z Miko\u0142ajem I, kt\u00f3ry za\u017c\u0105da\u0142 bezwarunkowej kapitulacji powsta\u0144c\u00f3w, gen. Ch\u0142opicki z\u0142o\u017cy\u0142 dymisj\u0119. Radykalne Towarzystwo Patriotyczne,\u00a0kierowane przez Joachima Lelewela,\u00a0zdoby\u0142o w\u00f3wczas decyduj\u0105cy g\u0142os w sejmie, kt\u00f3ry 25 stycznia 1831 r. na wniosek pos\u0142a Romana So\u0142tyka\u00a0podj\u0105\u0142\u00a0uchwa\u0142\u0119 o detronizacji Miko\u0142aja I, co by\u0142o r\u00f3wnoznaczne z zerwaniem unii personalnej i aktem niepodleg\u0142o\u015bci Kr\u00f3lestwa. Pose\u0142\u00a0Jan Led\u00f3chowski\u00a0wybieg\u0142 wtedy na \u015brodek sejmu i zawo\u0142a\u0142: \u201eWyrzeknijmy wi\u0119c wszyscy: nie ma Miko\u0142aja\u201d..<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/em>
Jan Szaniecki – aktywny przeciwnik jakiegokolwiek porozumienia z carem Miko\u0142ajem I, wni\u00f3s\u0142 projekt ustawy o powo\u0142aniu pospolitego ruszenia. W ostatnim rz\u0105dzie powsta\u0144czym obj\u0105\u0142 tek\u0119 ministra sprawiedliwo\u015bci. <\/strong><\/p>\n

Adam Czartoryski podpisuj\u0105c dokument detronizacyjny mia\u0142 powiedzie\u0107: \u201eZgubili\u015bcie Polsk\u0119\u201d – <\/em>jakby przewiduj\u0105c reakcj\u0119 cara, jaka niebawem si\u0119 zi\u015bci\u0142a w postaci 115 tys. armii rosyjskiej pod wodz\u0105 feldmarsza\u0142ka\u00a0Iwana Dybicza, kt\u00f3ry uzyska\u0142 od cara nieograniczon\u0105 w\u0142adz\u0119 nad o\u015bmioma wojew\u00f3dztwami Kr\u00f3lestwa Polskiego.<\/p>\n

29 stycznia 1831 roku sejm powo\u0142a\u0142 w miejsce rozwi\u0105zanej Rady Najwy\u017cszej Narodowej\u00a0Rz\u0105d Narodowy, w kt\u00f3rego\u00a0 sk\u0142adzie znale\u017ali si\u0119: ksi\u0105\u017c\u0119 Adam Jerzy Czartoryski, Wincenty Niemojowski, Stanis\u0142aw Barzykowski, Teofil Morawski i Joachim Lelewel. W celu wzmocnienia si\u0142 powsta\u0144czych, pose\u0142 Jan Szaniecki zg\u0142osi\u0142 projekt powo\u0142ania\u00a0pospolitego ruszenia, w kt\u00f3rym wskazywa\u0142, aby poprzez post\u0119powe ustawodawstwo wobec wsi przyci\u0105gn\u0105\u0107 do powstania masy ch\u0142opskie.<\/p>\n

\"\"<\/a>
U\u0142ani w bitwie o Olszynk\u0119 Grochowsk\u0105<\/strong><\/strong><\/p>\n

Projekt Szanieckiego, poparty przez\u00a0Towarzystwo Patriotyczne, zosta\u0142 jednak odrzucony przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 sejmow\u0105. W czerwcu 1831 r., pospolite ruszenie zosta\u0142o wszak powo\u0142ane przez gen. Skrzyneckiego, ale jako nie poparte obietnicami poprawy bytu ch\u0142op\u00f3w nie wzbudzi\u0142o w nich zainteresowania.<\/p>\n

5 lutego 1831 roku armia rosyjska wkroczy\u0142a w granice Kr\u00f3lestwa, rozpoczynaj\u0105c kolejn\u0105 wojn\u0119 rosyjsko-polsk\u0105. 7 lutego dosz\u0142o do pierwszych star\u0107 zbrojnych; jeden z pluton\u00f3w 1. pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w\u00a0rozp\u0119dzi\u0142 w Siedlcach stra\u017c przedni\u0105 nieprzyjaciela. W tym samym dniu\u00a03. pu\u0142k u\u0142an\u00f3w wypar\u0142 z\u00a0W\u0119growa dwa pu\u0142ki rosyjskie.<\/p>\n

Po pocz\u0105tkowych odosobnionych sukcesach polskich pod\u00a0Stoczkiem i\u00a0Wawrem, dosz\u0142o do rosyjskiej pr\u00f3by szturmu na Warszaw\u0119. Jednak nierozstrzygni\u0119ta\u00a0bitwa o Olszynk\u0119 Grochowsk\u0105 25 lutego 1831 roku, podczas kt\u00f3rej ci\u0119\u017cko ranny zosta\u0142 Ch\u0142opicki, uniemo\u017cliwi\u0142a te plany i przynios\u0142a stronie polskiej sukces taktyczny. Po bitwie dyktatur\u0119 obj\u0105\u0142 gen.\u00a0Jan Skrzynecki, kt\u00f3ry dopiero pod koniec marca zdecydowa\u0142 si\u0119 podj\u0105\u0107 kontrofensyw\u0119. \u015amia\u0142y plan opracowany przez gen.\u00a0Ignacego Pr\u0105dzy\u0144skiego przyni\u00f3s\u0142 sukcesy w bitwach pod\u00a0Wawrem, D\u0119bem Wielkim i Iganiami.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Sztandar powstania listopadowego<\/strong><\/p>\n

Potem Skrzynecki przerwa\u0142 jednak kontrofensyw\u0119, by znowu z oci\u0105ganiem zgodzi\u0107 si\u0119 w maju na nowy plan Pr\u0105dzy\u0144skiego, przewiduj\u0105cy rozbicie rosyjskich pu\u0142k\u00f3w gwardyjskich operuj\u0105cych w rejonie \u0141om\u017cy i Ostro\u0142\u0119ki. W wyniku zwlekania wodza przewag\u0119 odzyska\u0142y wojska rosyjskie, os\u0142abione w kwietniu epidemi\u0105 cholery i gor\u0105czki tyfoidalnej (w Petersburgu rozpuszczano w\u00f3wczas plotki o zatruwaniu studzien przez\u00a0Polak\u00f3w).<\/p>\n

Rosjanie wygrali 26. maja\u00a0bitw\u0119 pod Ostro\u0142\u0119k\u0105, co podkopa\u0142o morale polskich \u017co\u0142nierzy. Skrzynecki tym razem zn\u00f3w zwleka\u0142 z atakiem na dziesi\u0105tkowane przez\u00a0choler\u0119 wojska rosyjskie; s\u0142abo\u015b\u0107 charakteru skutkowa\u0142a jego usuni\u0119ciem z dow\u00f3dztwa jednak dopiero 11 sierpnia.<\/p>\n

15 sierpnia\u00a0Towarzystwo Patriotyczne podj\u0119\u0142o pr\u00f3b\u0119 dokonania zamachu stanu. T\u0142um warszawski zamordowa\u0142 wi\u0119zionych na Zamku Kr\u00f3lewskim zdrajc\u00f3w. Chaos opanowa\u0142 w\u00f3wczas genera\u0142\u00a0Jan Krukowiecki, kt\u00f3ry stan\u0105\u0142 na czele rz\u0105du z niemal dyktatorsk\u0105 w\u0142adz\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a>
6 wrze\u015bnia 1831 roku wojska rosyjskie rozpocz\u0119\u0142y szturm na Warszaw\u0119. Tego dnia na sza\u0144cach Woli zgin\u0105\u0142 genera\u0142 J\u00f3zef Sowi\u0144ski, wychowanek Szko\u0142y Rycerskiej, uczestnik powstania ko\u015bciuszkowskiego i kampanii 1812 roku (mal. <\/strong>Wojciech Kossak)<\/strong><\/p>\n

Tymczasem wojska rosyjskie, dowodzone po \u015bmierci Dybicza przez feldmarsza\u0142ka Iwana Paskiewicza, 6 wrze\u015bnia, po okr\u0105\u017ceniu Warszawy od strony wschodniej, dalekim marszem przez mosty pod W\u0142oc\u0142awkiem zaatakowa\u0142y miasto od zachodu. Po utracie Woli, gdzie podczas rosyjskiego szturmu zgin\u0105\u0142 gen. J\u00f3zef Sowi\u0144ski, dow\u00f3dztwo powstania, nie widz\u0105c mo\u017cliwo\u015bci dalszej obrony stolicy, podda\u0142o j\u0105. Kilka tygodni p\u00f3\u017aniej nast\u0105pi\u0142 rozpad sejmu, Rz\u0105du Narodowego i wojska, kt\u00f3rego znaczna cz\u0119\u015b\u0107 przekroczy\u0142a granice Prus i Galicji, by niebawem podj\u0105\u0107 walk\u0119 partyzanck\u0105.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku 1831 roku gen. Ignacy Pr\u0105dzy\u0144ski opracowa\u0142 dla sztabu generalnego plan koordynacji polskich dzia\u0142a\u0144 partyzanckich. Zak\u0142ada\u0142 on sformowanie du\u017cej liczby ma\u0142ych oddzia\u0142\u00f3w le\u015bnych, rekrutowanych ze stra\u017cy bezpiecze\u0144stwa, gwardii ruchomej i pu\u0142k\u00f3w wojew\u00f3dzkich.<\/p>\n

Ca\u0142e Kr\u00f3lestwo Polskie zosta\u0142o podzielone na siedem stref dzia\u0142a\u0144, do kt\u00f3rych skierowano poszczeg\u00f3lne ugrupowania powsta\u0144cze. W swoim za\u0142o\u017ceniu ma\u0142e, niezwykle mobilne i nieuchwytne oddzia\u0142y partyzanckie, mia\u0142y operowa\u0107 na ty\u0142ach Rosjan, przerywaj\u0105c ich komunikacj\u0119, n\u0119kaj\u0105c izolowane mniejsze oddzia\u0142y nieprzyjaciela. W razie zagro\u017cenia mia\u0142y podlega\u0107 rozproszeniu i ponownie zbiera\u0107 si\u0119 w wyznaczonym miejscu.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Emilia Plater na czele kosynier\u00f3w w 1831(Jan Rosen)
Ta szlachcianka walcz\u0105ca w powstaniu listopadowym. sta\u0142a si\u0119 symbolem patriotyzmu i walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Nale\u017ca\u0142a do patriotycznej legendy ca\u0142ego XIX wieku. Sta\u0142a si\u0119 bohaterk\u0105 nie tylko dzi\u0119ki polskiej literaturze i poezji\u00a0 (A. Mickiewicz\u00a0 – \u201e\u015amier\u0107 pu\u0142kownika\u201d), wiersze po\u015bwi\u0119cali jej Francuzi, Niemcy, W\u0142osi, Anglicy i W\u0119grzy<\/strong><\/p>\n

W czasie kampanii 1831 roku 8-tysi\u0119czne oddzia\u0142y partyzanckie zwi\u0105za\u0142y w\u00a0wojew\u00f3dztwie augustowskim i p\u0142ockim\u00a0du\u017c\u0105 liczb\u0119 wojsk rosyjskich prawego skrzyd\u0142a. Mobilizowane po lewej stronie\u00a0Wis\u0142y\u00a0by\u0142y natychmiast przerzucane na ty\u0142y armii rosyjskiej. W Augustowskim operowa\u0142 oddzia\u0142 Micha\u0142a Godlewskiego w sile ok. 1 tys. ludzi. Tam te\u017c dzia\u0142a\u0142 najliczniejszy oddzia\u0142 major\u00f3w\u00a0Karola Szona i Antoniego Puszeta w sile 4 tys. \u017co\u0142nierzy, rozbity 22 kwietnia w bitwie pod Mariampolem.<\/p>\n

W\u00a0Puszczy Kurpiowskiej dzia\u0142ali partyzanci pp\u0142k J\u00f3zefa Zaliwskiego \u2013 ich liczebno\u015b\u0107 wynosi\u0142a ponad stu strzelc\u00f3w, a dzia\u0142alno\u015b\u0107 polega\u0142a na organizowaniu zasadzek i atakowaniu transport\u00f3w z \u017cywno\u015bci\u0105 i fura\u017cem. Obok nich istnia\u0142y wydzielone oddzia\u0142y strzelc\u00f3w celnych pp\u0142k\u00a0Micha\u0142a Kuszla, mjr\u00a0Eustachego Grothusa\u00a0i mjr\u00a0Stanis\u0142awa Krzesimowskiego, kt\u00f3re sk\u0142ada\u0142y si\u0119 wy\u0142\u0105cznie ze\u00a0strzelc\u00f3w wyborowych. W razie potrzeby \u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 one z armi\u0105 regularn\u0105, stanowi\u0105c wsparcie piechoty liniowej.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Car Miko\u0142aj I<\/strong><\/strong><\/p>\n

Stan wojenny wprowadzony od 1 grudnia 1830 roku na ziemiach zabranych (tj. spoza Kr\u00f3lestwa Polskiego) by\u0142 bardzo bolesny dla Polak\u00f3w tam zamieszka\u0142ych. Aresztowano potencjalnych przyw\u00f3dc\u00f3w powstania w guberniach wile\u0144skiej, grodzie\u0144skiej, mi\u0144skiej i w obwodzie bia\u0142ostockim. Konfiskowano bro\u0144 pozostaj\u0105c\u0105 w r\u0119kach prywatnych, uwi\u0119ziono i\u00a0zes\u0142ano na Syberi\u0119\u00a0podejrzanych o przygotowywanie wyst\u0105pie\u0144 zbrojnych.<\/p>\n

Rosyjskie w\u0142adze wojskowe z ca\u0142\u0105 bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105 zwalcza\u0142y\u00a0partyzantk\u0119 litewsk\u0105. Oficer\u00f3w wzi\u0119tych z broni\u0105 w r\u0119ku rozstrzeliwano, szlacht\u0119 oddawano pod s\u0105dy wojenne i skazywano na konfiskat\u0119 maj\u0105tk\u00f3w i\u00a0zes\u0142anie. Sprzyjaj\u0105ce powsta\u0144com wsie palono, ch\u0142op\u00f3w karano ch\u0142ost\u0105 i zsy\u0142ano do batalion\u00f3w syberyjskich.\u00a0\u00a0<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/em><\/strong><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Szar\u017ca na baterie rosyjskie pod Stoczkiem (Wojciech Kossak) 21 grudnia 1830 roku dyktator powstania J\u00f3zef Ch\u0142opicki rozwi\u0105za\u0142 Rz\u0105d Tymczasowy i w jego miejsce powo\u0142a\u0142 Rad\u0119…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6484,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6483","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t