{"id":6491,"date":"2024-12-15T20:48:45","date_gmt":"2024-12-15T18:48:45","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-56\/"},"modified":"2024-12-15T20:48:45","modified_gmt":"2024-12-15T18:48:45","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-56","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-56\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (56)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Genera\u0142 J\u00f3zef Dwernicki przekraczaj\u0105cy granic\u0119 austriack\u0105 w 1831 roku<\/strong><\/p>\n

<\/strong>Okrutne dzia\u0142ania prewencyjne Rosji osi\u0105ga\u0142y odwrotny do zamierzonego skutek. W lutym 1831 r. na \u017bmudzi\u00a0mia\u0142o miejsce wrzenie ch\u0142opstwa, zwi\u0105zane z poborem rekruta do wojska rosyjskiego. W marcu powstanie rozprzestrzeni\u0142o si\u0119 na poszczeg\u00f3lne powiaty litewskie. Koordynacj\u0119 ich akcji prowadzi\u0142 z Wilna tzw. Komitet G\u0142\u00f3wny, staraj\u0105cy si\u0119 utrzymywa\u0107 kontakty tak\u017ce z w\u0142adzami powsta\u0144czymi w\u00a0Warszawie. Powstanie na Litwie zwi\u0105za\u0142o w kluczowym momencie wojny 30 tys. \u017co\u0142nierzy rosyjskich, przywracaj\u0105c tym samym r\u00f3wnowag\u0119 strategiczn\u0105 si\u0142 w Kr\u00f3lestwie Polskim. W maju na Grodzie\u0144szczyzn\u0119 wkroczy\u0142 korpus gen.\u00a0Dezyderego Ch\u0142apowskiego. W czerwcu gen.\u00a0Antoni Gie\u0142gud\u00a0podj\u0105\u0142 nieudan\u0105 pr\u00f3b\u0119 zdobycia Wilna.<\/p>\n

\u00a0Wobec niepowodzenia pr\u00f3b opanowania g\u0142\u00f3wnych centr\u00f3w komunikacyjnych i zdobycia portu w\u00a0Po\u0142\u0105dze, gdzie mia\u0142 by\u0107 wy\u0142adowany transport broni zakupionej w\u00a0Wielkiej Brytanii, oddzia\u0142y wojska polskiego podzieli\u0142y si\u0119 w lipcu na trzy oddzielnie operuj\u0105ce korpusy.<\/p>\n

Zepchni\u0119te przez wojska rosyjskie dwa z nich – korpus gen. Ch\u0142apowskiego (dowodzony w tym momencie przez gen. Gie\u0142guda) i gen.\u00a0Franciszka Rohlanda – zmuszone zosta\u0142y do przekroczenia granicy z\u00a0Kr\u00f3lestwem Prus. Jedynie korpus gen.\u00a0Henryka Dembi\u0144skiego przedar\u0142 si\u0119 do Kr\u00f3lestwa Polskiego. Poszczeg\u00f3lne\u00a0oddzia\u0142y partyzanckie natomiast utrzyma\u0142y si\u0119 w puszczach litewskich do listopada 1831 roku.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Genera\u0142 Maciej Rybi\u0144ski (autor p\u0142\u00f3tna A. Raczy\u0144ski)<\/strong><\/p>\n

Zdecydowanie wrogie polskiemu powstaniu by\u0142o Kr\u00f3lestwo Prus. Ju\u017c w grudniu 1830 r. dokonano tam mobilizacji wojskowej dla utworzenia militarnego kordonu mi\u0119dzy Prusami i Kongres\u00f3wk\u0105. Zmobilizowano\u00a0tak\u017ce landwehr\u0119** wielkopolsk\u0105, kt\u00f3r\u0105 profilaktycznie dyslokowano poza\u00a0zab\u00f3r pruski, na zach\u00f3d do Wittenbergii. Sekwestrem obj\u0119to got\u00f3wk\u0119\u00a0Banku Polskiego, zdeponowan\u0105 w bankach pruskich. Wydano zakaz wysy\u0142ania do Kr\u00f3lestwa amunicji, broni, \u017cywno\u015bci, lekarstw i \u015brodk\u00f3w opatrunkowych.<\/p>\n

Wed\u0142ug ustale\u0144 Banku Polskiego, Prusy wraz z\u00a0Cesarstwem Austriackim i innymi pa\u0144stwami niemieckimi zatrzyma\u0142y b\u0105d\u017a skonfiskowa\u0142y zakupione we Francji i Wielkiej Brytanii na potrzeby powstania: 50 tys. karabin\u00f3w, 3 tys. par pistolet\u00f3w, 4 tys. szabel, 40 tys. luf karabinowych, 22 tys. zamk\u00f3w, 51 tys. funt\u00f3w prochu, 355 tys. funt\u00f3w saletry.<\/p>\n

Oddzia\u0142y polskie, zmuszone do przekroczenia granicy pruskiej, by\u0142y natychmiast rozbrajane i internowane. W\u0142adze pruskie odes\u0142a\u0142y od razu do Rosji oddzia\u0142 kozak\u00f3w, kt\u00f3ry na pocz\u0105tku powstania schroni\u0142 si\u0119 w ich granicach.<\/p>\n

\"\"<\/a>
\u017bo\u0142nierze 1. i 2. pu\u0142ku piechoty w czasie powstania listopadowego <\/strong><\/strong><\/p>\n

\u00a0Post\u0119powanie Austrii by\u0142o mniej rygorystyczne, a nawet nieco ambiwalentne. Z jednej strony w\u0142adze austriackie wyda\u0142y zakaz wywozu broni i amunicji do Kr\u00f3lestwa, skonfiskowa\u0142y 20 tysi\u0119cy karabin\u00f3w i 8 tysi\u0119cy szabel zam\u00f3wionych w\u00a0Wiedniu, we\u00a0Lwowie dzia\u0142a\u0142a rosyjska agencja wywiadowcza, z Wiednia przesy\u0142ano do Petersburga przej\u0119te listy i wiadomo\u015bci, u\u0142atwiano sprowadzanie z Galicji materia\u0142\u00f3w do budowy most\u00f3w dla wojsk rosyjskich, a z drugiej strony Austriacy sprzedawali powsta\u0144com stare karabiny i niezbyt przestrzegali przepis\u00f3w dotycz\u0105cych internowania oddzia\u0142\u00f3w polskich wchodz\u0105cych w ich granice, z Galicji natomiast dostarczano powsta\u0144com r\u00f3\u017cnorak\u0105 bro\u0144, amunicj\u0119 i lekarstwa.<\/p>\n

Gubernator Galicji, ksi\u0105\u017c\u0119\u00a0August Longin von Lobkowitz,\u00a0utrzymywa\u0142 ca\u0142y czas kontakt we Lwowie z przedstawicielem powsta\u0144czym Izydorem Pietruskim, u\u0142atwiaj\u0105c mu wysy\u0142anie materia\u0142\u00f3w i ludzi do Kongres\u00f3wki, a tak\u017ce daj\u0105c nadziej\u0119 po\u015brednictwa w mediacji polsko-austriackiej.<\/p>\n

W\u0142adze powsta\u0144cze od samego pocz\u0105tku zrywu zabiega\u0142y o poparcie mi\u0119dzynarodowe. D\u0105\u017cenia te motywowa\u0142y faktami \u0142amania przez Rosj\u0119 postanowie\u0144\u00a0kongresu wiede\u0144skiego. Polscy wys\u0142annicy w\u00a0Londynie i Pary\u017cu bezskutecznie pr\u00f3bowali uzyska\u0107 dla polskiego powstania status walcz\u0105cej strony – rz\u0105dy pa\u0144stw zachodnich uleg\u0142y presji rosyjskich przedstawicieli dyplomatycznych i uzna\u0142y powstanie listopadowe za wewn\u0119trzn\u0105 spraw\u0119 Imperium Rosyjskiego.<\/p>\n

\"\"<\/a>
\u201ePolski Prometeusz\u201d, obraz H. Verneta\u00a0 jako alegoria upadku powstania listopadowego<\/strong> <\/strong><\/p>\n

Owa rzekomo wewn\u0119trzna sprawa mia\u0142a wszak istotny wp\u0142yw na efekt obrad konferencji londy\u0144skiej, zajmuj\u0105cej si\u0119 spraw\u0105\u00a0Belgii – zaj\u0119ta t\u0142umieniem powstania Rosja przesta\u0142a sprzeciwia\u0107 si\u0119 przyznaniu temu pa\u0144stwu niepodleg\u0142o\u015bci. Mocarstwa zachodnie natomiast za\u017c\u0105da\u0142y jedynie zachowania neutralno\u015bci przez\u00a0Prusy i Austri\u0119 wobec konfliktu polsko-rosyjskiego. Neutralno\u015b\u0107 ta nie by\u0142a dotrzymywana \u2013 Prusy udziela\u0142y schronienia rosyjskim maruderom, zaopatrywa\u0142y armi\u0119 rosyjsk\u0105 w bro\u0144 i fura\u017c, zbudowa\u0142y w\u00a0Osieku most dla rosyjskiego korpusu pr\u0105cego od zachodu na Warszaw\u0119 etc, Austriacy za\u015b internowali przebijaj\u0105cy si\u0119 z Wo\u0142ynia korpus gen. J\u00f3zefa Dwernickiego z\u00a0Wo\u0142ynia.<\/p>\n

Powstanie listopadowe zako\u0144czy\u0142o si\u0119 21 pa\u017adziernika 1831 roku, kiedy to podda\u0142a si\u0119 twierdza w\u00a0Zamo\u015bciu – ostatni punkt oporu powsta\u0144c\u00f3w. Olbrzymia przewaga militarna Rosji i brak pomocy z zewn\u0105trz dla polskich powsta\u0144c\u00f3w zdecydowa\u0142y o upadku powstania listopadowego, o niespe\u0142na rocznym trwaniu polsko-rosyjskiej wojny 1830-1831.<\/p>\n

Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce kl\u0119sk\u0119 przy\u015bpieszy\u0142a niewiara w zwyci\u0119stwo i lojalistyczne \u2013 w gruncie rzeczy – nastawienie wobec cara arystokratycznych przyw\u00f3dc\u00f3w politycznych powstania: Adama Jerzego Czartoryskiego i Bonawentury Niemojowskiego, a tak\u017ce wiele \u2013 niestety \u2013 mankament\u00f3w w sztuce wojowania ze strony powsta\u0144czych dow\u00f3dc\u00f3w, m.in. genera\u0142\u00f3w: J\u00f3zefa Ch\u0142opickiego, Jana Skrzyneckiego, Jana Krukowieckiego i Macieja Rybi\u0144skiego, co ludowa poezja upami\u0119tni\u0142a takim oto szyderczym czterowierszem:<\/p>\n

Ch\u0142op nas zdradzi\u0142,<\/em>
skrzynka przyskrzyni\u0142a,<\/em>
kruk oko wydzioba\u0142,<\/em>
ryba zatopi\u0142a.<\/em><\/p>\n

**) Landwehra<\/strong>\u00a0(niem.:\u00a0Landwehr<\/em>, od\u00a0Land<\/em>\u00a0– ziemia, kraj i\u00a0Wehr<\/em>\u00a0– obrona =\u00a0obrona krajowa, <\/em>staropol.: landwerzysta<\/em>) \u2013 kategoria obowi\u0105zku wojskowego drugiej kolejno\u015bci i jednostki wojskowe tzw. drugiej kolejno\u015bci, formowane w Prusach, Niemczech, Austro-W\u0119grzech i Szwajcarii w XIX i XX wieku.<\/p>\n

\u00a0Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Genera\u0142 J\u00f3zef Dwernicki przekraczaj\u0105cy granic\u0119 austriack\u0105 w 1831 roku Okrutne dzia\u0142ania prewencyjne Rosji osi\u0105ga\u0142y odwrotny do zamierzonego skutek. W lutym 1831 r. na \u017bmudzi\u00a0mia\u0142o miejsce…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6492,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6491","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t