{"id":6501,"date":"2024-12-15T20:50:46","date_gmt":"2024-12-15T18:50:46","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-57\/"},"modified":"2024-12-15T20:50:46","modified_gmt":"2024-12-15T18:50:46","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-57","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-57\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (57)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Kaponiera Cytadeli w Warszawie <\/strong><\/strong><\/p>\n

<\/strong>Rozsierdzeni powstaniem listopadowym m\u015bciwi w\u0142adcy Imperium Rosyjskiego postanowili wzm\u00f3c zamordyzm wobec niesfornych Polak\u00f3w. Ju\u017c w lipcu 1831 r. car Miko\u0142aj I powo\u0142a\u0142\u00a0Komisj\u0119 Rz\u0105du Tymczasowego Kr\u00f3lestwa Polskiego, jaka likwidowa\u0142a powsta\u0144cz\u0105 administracj\u0119 na terenach zajmowanych przez wojska rosyjskie.<\/p>\n

Sam Rz\u0105d natomiast ukonstytuowa\u0142 si\u0119 jesieni\u0105 1831 r. pod w\u0142adz\u0105 Fiodora Engela. G\u0142\u00f3wnym jego zadaniem by\u0142a pacyfikacja i militaryzacja Kr\u00f3lestwa. Administracj\u0119 podporz\u0105dkowano naczelnikom wojennym, a naczelnie komenderuj\u0105cy czynn\u0105 armi\u0105 KP genera\u0142-gubernator Kr\u00f3lestwa Polskiego\u00a0feldmarsza\u0142ek Iwan Paskiewicz wyda\u0142 22 listopada 1831 r. – z rozkazu cara – postanowienie uniewa\u017cniaj\u0105ce \u201ena zawsze\u201d wszystkie uchwa\u0142y i rozporz\u0105dzenia powsta\u0144czego \u201eRz\u0105du Rewolucyjnego\u201d. <\/sup><\/p>\n

W 1832 r. nast\u0105pi\u0142o znaczne ograniczenie autonomii Kr\u00f3lestwa Polskiego: zast\u0105pienie konstytucji\u00a0Statutem Organicznym, wcielenie armii polskiej do rosyjskiej, zniesienie polskiego sejmu i samorz\u0105d\u00f3w, wzmo\u017cenie rusyfikacji administracji; namiestnikiem Kr\u00f3lestwa zosta\u0142\u00a0na d\u0142ugie lata Iwan Paskiewicz, \u201ezas\u0142u\u017cony\u201d polako\u017cerca.<\/p>\n

Powstanie sta\u0142o si\u0119 pretekstem dla Petersburga do kompletnego ju\u017c ignorowania postanowie\u0144 kongresu wiede\u0144skiego wzgl\u0119dem Polski. Obok politycznych i militarnych reperkusji, nast\u0105pi\u0142a likwidacja polskiego szkolnictwa wy\u017cszego, obni\u017cy\u0142a si\u0119 jako\u015b\u0107 szkolnictwa \u015bredniego, wydatnie zmniejszy\u0142a si\u0119 ilo\u015b\u0107 szk\u00f3\u0142 elementarnych; do szk\u00f3\u0142 \u015brednich wprowadzono nauczanie j\u0119zyka rosyjskiego.<\/p>\n

\"\"<\/a>
XIX-wieczna grafika przedstawiaj\u0105ca scen\u0119 przyj\u0119cia polskiego emigranta we Francji<\/strong><\/p>\n

Nie omieszkano \u0142upi\u0107 Polak\u00f3w tak\u017ce ekonomicznie \u2013 na\u0142o\u017cono na spo\u0142ecze\u0144stwo wysok\u0105 kontrybucj\u0119, na koszt Polski wybudowano Cytadel\u0119 z silnym garnizonem rosyjskim (pe\u0142ni\u0142a rol\u0119 centrum kontrolno-pacyfikacyjnego na ca\u0142\u0105 Warszaw\u0119, a tak\u017ce wi\u0119zienia \u015bledczego – X Pawilon – oraz miejsca strace\u0144 polskich dzia\u0142aczy narodowych i rewolucjonist\u00f3w). Na granicy polsko-rosyjskiej wprowadzono bariery celne dla polskich towar\u00f3w. Po 1840 roku Kr\u00f3lestwu Polskiemu narzucono rosyjskie systemy miar i wag oraz monetarny.<\/p>\n

Przykre by\u0142y skutki demograficzne interwencji rosyjskiej \u2013 armia przywlok\u0142a ze sob\u0105 epidemi\u0119 cholery, kt\u00f3ra dziesi\u0105tkowa\u0142a ludno\u015b\u0107 Kr\u00f3lestwa. Szczeg\u00f3lnie perfidn\u0105 represj\u0105 by\u0142o wcielanie do specjalnych batalion\u00f3w \u2013 tzw. kantonist\u00f3w armii Imperium Rosyjskiego \u2013 dzieci polskich. W wyniku powstania oko\u0142o 11 tysi\u0119cy os\u00f3b opu\u015bci\u0142o kraj, w nast\u0119pnych latach spor\u0105 liczb\u0119 m\u0119\u017cczyzn z Kr\u00f3lestwa wcielono do armii rosyjskiej.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lne miejsce w\u015br\u00f3d skutk\u00f3w powstania listopadowego zajmuje ruch emigracyjny Polak\u00f3w, zwany Wielk\u0105 Emigracj\u0105, jako \u017ce w \u00f3wczesnej Europie by\u0142 \u00f3w ruch bodaj najwi\u0119kszy.<\/p>\n

Historia Wielkiej Emigracji rozpoczyna si\u0119 jeszcze w czasie trwania powstania. Od lipca do pa\u017adziernika 1831 roku, pojedyncze, a potem coraz liczniejsze polskie oddzia\u0142y oraz zgrupowania wojskowe osaczane przez Rosjan, zmuszone by\u0142y przekracza\u0107 granice z\u00a0Prusami\u00a0lub\u00a0Austri\u0105\u00a0i do sk\u0142adania tam broni. Po upadku Warszawy odwr\u00f3t obj\u0105\u0142 tak\u017ce g\u0142\u00f3wne si\u0142y polskie oraz cywil\u00f3w \u2013 przede wszystkich cz\u0142onk\u00f3w w\u0142adz (rz\u0105du, sejmu) oraz dzia\u0142aczy politycznych. W pa\u017adzierniku 1831 roku blisko 50 tysi\u0119cy powsta\u0144c\u00f3w po opuszczeniu\u00a0Kr\u00f3lestwa Polskiego\u00a0znalaz\u0142o si\u0119 na terytorium Prus (ok. 30 tys.) i Austrii (ok. 20 tys.).<\/p>\n

\"\"<\/a>
Karykatura. Car uspokaja polskich buntownik\u00f3w <\/em>[rysunek zosta\u0142 zamieszczony w angielskiej prasie po upadku powstania listopadowego]<\/strong><\/strong><\/p>\n

Dla Prus i Austrii sytuacja ta by\u0142a k\u0142opotliwa. Z jednej strony nie mogli otwarcie wyst\u0105pi\u0107 przeciwko powsta\u0144com, ze wzgl\u0119du na opini\u0119 publiczn\u0105, kt\u00f3ra w tym okresie by\u0142a przychylna sprawie Polak\u00f3w. Z drugiej strony zdawali sobie spraw\u0119 jakie ryzyko dla absolutystycznych rz\u0105d\u00f3w tych kraj\u00f3w powoduje obecno\u015b\u0107 polskich \u017co\u0142nierzy na ich ziemiach, na kt\u00f3rych od dawna panowa\u0142 nastr\u00f3j rewolucyjny. Unieszkodliwiano wi\u0119c armi\u0119 powsta\u0144c\u00f3w ostro\u017cnie. Najpierw \u017co\u0142nierzy rozbrajano i oddzielano oficer\u00f3w, a nast\u0119pnie rozlokowywano w mo\u017cliwie ma\u0142ych grupach po r\u00f3\u017cnych miejscowo\u015bciach i dworkach.<\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zwyk\u0142ych \u017co\u0142nierzy bywa\u0142a st\u0142oczona w obozach, cierpi\u0105c g\u0142\u00f3d i szykany. Kiedy wi\u0119c 1 listopada 1831 roku car og\u0142osi\u0142 amnesti\u0119, wielu Polak\u00f3w t\u0119skni\u0105cych za domem lub zwiedzionych rosyjskimi obietnicami \u0142aski zdecydowa\u0142o si\u0119 na powr\u00f3t do kraju. Wielu z nich trafi\u0142o p\u00f3\u017aniej na Sybir lub pow\u0119drowa\u0142o na Kaukaz.<\/p>\n

Dzia\u0142aj\u0105ce w porozumieniu z Rosjanami w\u0142adze Prus i Austrii podejmowa\u0142y wysi\u0142ki by przekona\u0107 opornych lub wahaj\u0105cych si\u0119 Polak\u00f3w do powrotu pod ber\u0142o cara. Gdy nie pomaga\u0142y perswazje stosowano gro\u017aby, a niekiedy u\u017cywano si\u0142y. W wyniku tych dzia\u0142a\u0144 og\u00f3\u0142em na terenie Prus i Austrii pozosta\u0142o pod koniec 1831 roku blisko 5 tysi\u0119cy by\u0142ych powsta\u0144c\u00f3w. Reszta albo powr\u00f3ci\u0142a do Rosji, albo na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 zacz\u0119\u0142a przedziera\u0107 si\u0119 na Zach\u00f3d.<\/p>\n

O ile ju\u017c w pa\u017adzierniku 1831 r. bogatsi emigranci na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 zacz\u0119li przedziera\u0107 si\u0119 na Zach\u00f3d, to jednak ruch ten obj\u0105\u0142 w\u0105sk\u0105 grup\u0119 polityk\u00f3w, urz\u0119dnik\u00f3w oraz zamo\u017cniejszych cywil\u00f3w i wojskowych. Problemem politycznym i organizacyjnym by\u0142o przerzucenie tysi\u0119cy internowanych w Prusach i Austrii \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Spotkanie cara Miko\u0142aja I z delegacj\u0105 polsk\u0105 w Warszawie 1835 r (rycina anonim)<\/strong><\/p>\n

Zadania tego podj\u0105\u0142 si\u0119\u00a0J\u00f3zef Bem. Pragn\u0105\u0142 on skupi\u0107 we Francji oko\u0142o 10 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy jako kadry przysz\u0142ych legion\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y kontynuowa\u0107 walk\u0119 w przysz\u0142o\u015bci. \u017beby tego dokona\u0107 nale\u017ca\u0142o przeprowadzi\u0107 tysi\u0105ce polskich \u017co\u0142nierzy przez kraje niemieckie. Czas nagli\u0142, gdy\u017c coraz wi\u0119cej \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w, pod naciskiem, albo dobrowolnie, decydowa\u0142a si\u0119 na powr\u00f3t pod w\u0142adz\u0119 cara. By zdoby\u0107 potrzebne \u015brodki finansowe, J\u00f3zef Bem pozak\u0142ada\u0142 na terenie pa\u0144stw niemieckich liczne Komitety Przyjaci\u00f3\u0142 Polski, kt\u00f3re dzia\u0142a\u0142y na terenie planowanej trasy przemarszu emigrant\u00f3w od Prus, a\u017c po Ren. Z ich pomoc\u0105 i dzi\u0119ki wsparciu miejscowej ludno\u015bci uda\u0142o si\u0119 w szybkim czasie zebra\u0107 \u015brodki na pokrycie koszt\u00f3w transportu emigrant\u00f3w.<\/p>\n

Pierwsze kolumny Polak\u00f3w wyruszy\u0142y w po\u0142owie grudnia 1831 roku. Zgodnie z planem J\u00f3zefa Bema, wi\u0119kszo\u015b\u0107 emigrant\u00f3w osiedli\u0142a si\u0119 we Francji. Byli to g\u0142\u00f3wnie przedstawiciele w\u0142adz oraz bogaci cywile i wojskowi.<\/p>\n

Tak we Francji, jak i wcze\u015bniej w Niemczech, powsta\u0144cy witani byli entuzjastycznie i z honorami, cz\u0119sto w asy\u015bcie wojska i gwardii narodowej z licznym udzia\u0142em mieszka\u0144c\u00f3w. Stopniowo jednak znika\u0142y powitalne komitety, a powsta\u0144cy stan\u0119li wobec perspektywy osiedlenia si\u0119 i znalezienia \u015brodk\u00f3w do \u017cycia. Francja\u00a0Ludwika Filipa, z jednej strony nie mog\u0142a odm\u00f3wi\u0107 przyj\u0119cia emigrant\u00f3w ze wzgl\u0119du na opini\u0119 publiczn\u0105, z drugiej strony nie chcia\u0142a wywo\u0142ywa\u0107 konfliktu z Rosj\u0105, Austri\u0105 i Prusami. Zdecydowano gromadzi\u0107 przyby\u0142ych \u017co\u0142nierzy polskich najpierw w zak\u0142adzie (d\u00e9p\u00f4t<\/em>) w\u00a0Avignonie (1200 os\u00f3b), a nast\u0119pnie w innych zak\u0142adach po oko\u0142o 300 os\u00f3b. Ka\u017cdy mia\u0142 wewn\u0119trzn\u0105 organizacj\u0119. Og\u00f3\u0142 emigrant\u00f3w wy\u0142ania\u0142 w drodze r\u00f3wnych, bezpo\u015brednich i powszechnych wybor\u00f3w w\u0142adze samorz\u0105dowe: \u201eRad\u0119 Polak\u00f3w\u201d lub \u201eRad\u0119 wojskow\u0105\u201d.<\/p>\n

Pocz\u0105tkowo, wobec napi\u0119tej sytuacji w Europie, w\u0142adze francuskie liczy\u0142y si\u0119 z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 u\u017cycia zgromadzonych w zak\u0142adach \u017co\u0142nierzy jako wojsk posi\u0142kowych w mo\u017cliwej wojnie. Kiedy jednak sytuacja mi\u0119dzynarodowa zacz\u0119\u0142a si\u0119 stabilizowa\u0107, Francuzi stracili zainteresowania dla idei legion\u00f3w polskich.<\/p>\n

Wiosn\u0105 1833 w\u0142adze przyst\u0105pi\u0142y do likwidacji zak\u0142ad\u00f3w przenosz\u0105c Polak\u00f3w do blisko 100 miejscowo\u015bci prowincjonalnych, gdzie utworzono niewielkie kolonie licz\u0105ce najwy\u017cej kilkadziesi\u0105t os\u00f3b. Zachowano jednak rz\u0105dowe zasi\u0142ki, do kt\u00f3rych prawo mia\u0142 ka\u017cdy uznany za emigranta politycznego, a kt\u00f3re zwano potocznie \u017co\u0142dem. Jednak na mocy rozporz\u0105dzenia z 21 lutego 1832 zmniejszono \u00f3w \u017co\u0142d o po\u0142ow\u0119, co spowodowa\u0142o, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 by\u0142ych powsta\u0144c\u00f3w znalaz\u0142a si\u0119 w ci\u0119\u017ckiej sytuacji materialnej. Wielu z nich podejmowa\u0142a r\u00f3\u017cne prace dorywcze. Jednak emigranci wierzyli, \u017ce ich problemy s\u0105 tylko przej\u015bciowe i wkr\u00f3tce wr\u00f3c\u0105 by zn\u00f3w walczy\u0107 o woln\u0105 Polsk\u0119. Dlatego z ut\u0119sknieniem czekali na wojn\u0119 lub rewolucj\u0119.<\/p>\n

Opr\u00f3cz Francji, cz\u0119\u015b\u0107 by\u0142ych powsta\u0144c\u00f3w listopadowych osiedli\u0142a si\u0119 te\u017c, cho\u0107 w mniejszej liczbie, w krajach niemieckich, Belgii (ok. 200 os\u00f3b), Wielkiej Brytanii (ok. 700 os\u00f3b), Szwajcarii (ok. 50 os\u00f3b),\u00a0Skandynawii, a nawet w\u00a0Stanach Zjednoczonych,\u00a0Turcji\u00a0i\u00a0Algierii. <\/strong><\/p>\n

CDN
Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kaponiera Cytadeli w Warszawie Rozsierdzeni powstaniem listopadowym m\u015bciwi w\u0142adcy Imperium Rosyjskiego postanowili wzm\u00f3c zamordyzm wobec niesfornych Polak\u00f3w. Ju\u017c w lipcu 1831 r. car Miko\u0142aj I…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6502,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6501","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t