{"id":6521,"date":"2024-12-15T20:52:45","date_gmt":"2024-12-15T18:52:45","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-58\/"},"modified":"2024-12-15T20:52:45","modified_gmt":"2024-12-15T18:52:45","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-58","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-58\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (58)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Szar\u017ca krakus\u00f3w na Rosjan w Proszowicach 1846 (akwarela Juliusza Kossaka)<\/strong><\/strong><\/p>\n

<\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0 Chocia\u017c powstaniu listopadowemu nie sprzyja\u0142y \u017cadne europejskie dwory (\u0142\u0105cznie z papieskim – Grzegorz XVI pot\u0119pi\u0142 powstanie jako \u201ebunt przeciwko<\/em> legalnej w\u0142adzy cara\u201d<\/em>, a \u00f3w car, w\u00f3wczas Miko\u0142aj I Romanow, obwie\u015bci\u0142 \u015bwiatu sw\u0105 zgo\u0142a niechrze\u015bcija\u0144sk\u0105 nienawi\u015b\u0107 do dzielnego narodu: \u201e Nie wiem, czy b\u0119dzie jeszcze kiedy jaka Polska, ale tego jestem pewien, \u017ce nie b\u0119dzie ju\u017c Polak\u00f3w\u201d<\/em>), to nar\u00f3d ten nie na d\u0142ugo podupad\u0142 na duchu. Zanim jednak zn\u00f3w or\u0119\u017cnie powsta\u0142 w Kongres\u00f3wce, upomnia\u0142 si\u0119 o wolno\u015b\u0107 w Wolnym Mie\u015bcie Krakowie.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Wolne Miasto Krak\u00f3w, zwane te\u017c m.in. Rzeczpospolit\u0105 Krakowsk\u0105, zaistnia\u0142o jako \u201eWolne, Niepodleg\u0142e i \u015aci\u015ble Neutralne Miasto Krak\u00f3w i jego Okr\u0119g<\/em>\u201d w efekcie ustale\u0144 kongresu wiede\u0144skiego w 1815 roku. Wbrew temu szumnemu zapisowi, nowo utworzone pa\u0144stwo pozostawa\u0142o pod kontrol\u0105 Imperium Rosyjskiego i Kr\u00f3lestwa Prus, a od 1832 r. tak\u017ce Cesarstwa Austrii. Powo\u0142ane formalnie 18.X.1815 r., a wytyczone na po\u0142udniowym skrawku by\u0142ego Ksi\u0119stwa Warszawskiego, mia\u0142o by\u0107 ono p\u00f3\u0142-demokratyczn\u0105 republik\u0105 konstytucyjn\u0105 opart\u0105 na Kodeksie Napoleona i w\u0142asnej konstytucji.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Pocz\u0105tkowo WMK cieszy\u0142o si\u0119 umiarkowan\u0105 autonomi\u0105 wewn\u0119trzn\u0105. Do 1830 roku formalnie\u00a0w\u0142adz\u0119 wykonawcz\u0105 sprawowa\u0142 w nim 12-osobowy\u00a0Senat Rz\u0105dz\u0105cy, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodzili przedstawiciele Zgromadzenia Reprezentant\u00f3w,\u00a0Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego\u00a0i pa\u0144stw opieku\u0144czych.\u00a0W\u0142adza ustawodawcza\u00a0nale\u017ca\u0142a formalnie do p\u00f3\u0142-demokratycznie wybieranego Zgromadzenia Reprezentant\u00f3w, jednak wszelkie decyzje tej izby mog\u0142y by\u0107 wetowane przez przedstawicieli Rosji i Prus.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Edward Dembowski<\/strong> <\/strong>na czele procesji 27 lutego (E. Dembowski <\/strong>(<\/strong>31 V 1822 \u2013 27 II 1846) <\/strong>\u00a0– <\/strong>polski dzia\u0142acz lewicy niepodleg\u0142o\u015bciowej, filozof, krytyk literacki i publicysta; pisarz, organizator konspiracji w Galicji m.in. w Kro\u015bnie)<\/strong><\/strong><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Umiarkowana autonomia wewn\u0119trzna zosta\u0142a utracona poprzez wykorzystanie przez \u201eopiekun\u00f3w\u201d spor\u00f3w wewn\u0119trznych – w 1828 roku faktyczn\u0105 w\u0142adz\u0119 obj\u0105\u0142 Komitet Epuracyjny*, w kt\u00f3rym zasiedli tylko pos\u0142uszni mocarstwowym zwierzchnictwom senatorowie. W trakcie powstania listopadowego wewn\u0119trzna autonomia zosta\u0142a czasowo przywr\u00f3cona, a obszar WMK sta\u0142 si\u0119 miejscem wsparcia dla powsta\u0144c\u00f3w z innych zabor\u00f3w.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W 1833 r. pa\u0144stwa opieku\u0144cze narzuci\u0142y WMK now\u0105\u00a0<\/span>konstytucj\u0119, kt\u00f3ra ograniczy\u0142a do symbolicznego minimum wp\u0142yw mieszka\u0144c\u00f3w na losy swojego pa\u0144stwa. Odebrano te\u017c Miastu prawo do wolnego handlu. Kres jakiejkolwiek wewn\u0119trznej autonomii po\u0142o\u017cy\u0142a okupacja austriacka w latach 1836\u20131846. W roku 1846 wybuch\u0142o powstanie krakowskie, kt\u00f3re ostatecznie po\u0142o\u017cy\u0142o kres istnieniu tego pa\u0144stwa. Jego tereny zosta\u0142y 16 listopada 1846 roku anektowane przez Austri\u0119.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Herb Wolnego Miasta Krakowa <\/strong><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Trwaj\u0105ce zaledwie dwa tygodnie powstanie (21.II \u2013 4.III.1846), zwane te\u017c rewolucj\u0105 krakowsk\u0105, <\/strong>by\u0142o <\/strong>pr\u00f3b\u0105 og\u00f3lnonarodowego\u00a0powstania\u00a0pod has\u0142ami demokracji; do podobnych, acz o jeszcze mniejszych rozmiarach wyst\u0105pie\u0144 zbrojnych, dosz\u0142o tak\u017ce we wszystkich zaborach, g\u0142\u00f3wnie w\u00a0Galicji.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Po niepowodzeniach wcze\u015bniejszych zryw\u00f3w narodowych, powsta\u0144czo usposobieni patrioci zacz\u0119li dostrzega\u0107 niezb\u0119dno\u015b\u0107 pozyskania do walk wyzwole\u0144czych ch\u0142op\u00f3w jako najliczniejszej warstwy spo\u0142ecznej. Ide\u0119 t\u0119 nie now\u0105, bo praktykowan\u0105 ju\u017c podczas rezurekcji ko\u015bciuszkowskiej, pr\u00f3bowa\u0142 wcieli\u0107 w \u017cycie powsta\u0142y w Krakowie rewolucyjny Rz\u0105d Narodowy Rzeczypospolitej Polskiej, obiecuj\u0105c ch\u0142opom ich uw\u0142aszczenie, przydzielenie im ziemi i utworzenie warsztat\u00f3w narodowych. Jednak zamiar przyci\u0105gni\u0119cia ch\u0142op\u00f3w do powstania nie powi\u00f3d\u0142 si\u0119, gdy\u017c g\u0142oszeniem i t\u0142umaczeniem obietnic w\u015br\u00f3d najni\u017cszej warstwy spo\u0142ecze\u0144stwa zaj\u0119\u0142a si\u0119 jedynie niewielka garstka ludzi z Edwardem Dembowskim** na czele.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Najwa\u017cniejsz\u0105 postaci\u0105 w Rzeczpospolitej Krakowskiej by\u0142 Prezes Senatu, kt\u00f3rym pocz\u0105tkowo by\u0142 Stanis\u0142aw Wodzicki<\/strong> (portret p\u0119dzla J\u00f3zefa Brodowskiego) <\/strong><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W styczniu 1846 r. ustalono sk\u0142ad Rz\u0105du Narodowego, a w lutym w efekcie zdrady policja pruska zaaresztowa\u0142a oko\u0142o 70 spiskowc\u00f3w. Do aresztowa\u0144 dosz\u0142o te\u017c we Lwowie i w\u00a0Kro\u015bnie. 18 lutego 1846\u00a0r., gdy niewielki oddzia\u0142 austriacki wkroczy\u0142 do Krakowa, w\u0142adze powsta\u0144cze postanowi\u0142y odwo\u0142a\u0107 termin powstania, potem jednak \u2013 nie wiedz\u0105c o rozpocz\u0119tej tego dnia\u00a0tzw. rabacji galicyjskiej\u00a0\u2013 postanowi\u0142y utrzyma\u0107 go. 20 lutego 1846\u00a0r. w\u00a0Kro\u015bnie dow\u00f3dca Franciszek Wola\u0144ski, po otrzymaniu od\u00a0Rz\u0105du Narodowego\u00a0decyzji, og\u0142osi\u0142 odezw\u0119 o wybuchu powstania w nocy z 21\/22 lutego. W wyznaczonym czasie powsta\u0144cy rozpocz\u0119li ostrzeliwanie oddzia\u0142\u00f3w zaborczych, w wyniku czego m.in. z Krakowa salwowa\u0142y si\u0119 one ucieczk\u0105. 22 lutego Krak\u00f3w i okolice by\u0142y ju\u017c wolne. Tego dnia Rz\u0105d Narodowy og\u0142osi\u0142 Manifest do narodu, a do powsta\u0144czych oddzia\u0142\u00f3w zg\u0142osi\u0142o si\u0119 6 tys. ochotnik\u00f3w; niestety z uwagi na niedostatek broni, w samym Krakowie wyposa\u017cono jedynie ok. 2 tys. ludzi. 24 lutego 1846 w\u0142adz\u0119 dyktatora obj\u0105\u0142\u00a0Jan Tyssowski, kt\u00f3rego posuni\u0119ciami kierowa\u0142 rewolucjonista\u00a0Edward Dembowski.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Rzeczpospolita Krakowska 1815 r.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Jedyna bitwa w tym powstaniu, poza drobnymi potyczkami g\u0142\u00f3wnie w okolicach Krosna i Jas\u0142a, odby\u0142a si\u0119 26 lutego 1846\u00a0r.\u00a0pod Gdowem. Maszeruj\u0105cy na Krak\u00f3w\u00a0Austriacy, pod wodz\u0105 \u00a0podpu\u0142kownika\u00a0Ludwiga von Benedeka,\u00a0wraz z okolicznymi ch\u0142opami pokonali po kr\u00f3tkiej walce, wys\u0142any przeciwko nim, oddzia\u0142 powsta\u0144czy. Mimo tej pora\u017cki najbardziej radykalny dzia\u0142acz podziemia, Edward Dembowski,\u00a0nie rezygnowa\u0142. Chcia\u0142 przem\u00f3wi\u0107 do ch\u0142op\u00f3w i w tym celu 27 lutego 1846\u00a0r. wyruszy\u0142 z krzy\u017cem w r\u0119ku z procesj\u0105 do\u00a0Podg\u00f3rza. Nie zdo\u0142a\u0142 jednak zrealizowa\u0107 swych zamiar\u00f3w – drog\u0119 id\u0105cemu t\u0142umowi zast\u0105pi\u0142a austriacka armia gen. Ludwiga Collina, kt\u00f3ra odda\u0142a kilka salw do t\u0142umu, w wyniku czego Dembowski zgin\u0105\u0142. Austriacy stan\u0119li pod Krakowem 1 marca i za\u017c\u0105dali od miasta kapitulacji w ci\u0105gu 48 godzin. 3 marca Tyssowski zdo\u0142a\u0142 opu\u015bci\u0107 Krak\u00f3w\u00a0i na czele znacznego oddzia\u0142u uda\u0142 si\u0119 na granic\u0119 z\u00a0Prusami. Tymczasem wojska austriackie wkroczy\u0142y do Krakowa.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Tr\u00f3jk\u0105t trzech Cesarzy. Jego historia bierze sw\u00f3j pocz\u0105tek w roku 1815, kiedy to na Kongresie Wiede\u0144skim, \u00a0teren Ksi\u0119stwa Warszawskiego zosta\u0142 zn\u00f3w podzielony mi\u0119dzy trzech zaborc\u00f3w. I tak u zbiegu trzech rzek:\u00a0Przemszy, Bia\u0142ej Przemszy oraz Czarnej Przemszy spotka\u0142y si\u0119 rubie\u017ce:\u00a0\u00a0Kr\u00f3lestwa Polskiego w unii z Rosja, Prus oraz Rzeczypospolitej Krakowskiej pod protektoratem trzeciego zaborcy.<\/strong><\/p>\n

Nast\u0119pnie po powstaniu listopadowym\u00a01831 – 1846 po w\u0142\u0105czeniu Kr\u00f3lestwa Polskiego do Rosji jako autonomicznej prowincji, by\u0142 to tr\u00f3jstyk granic Rosji, Prus i Rzeczypospolitej Krakowskiej. Dzi\u015b te tereny jak i same rzeki s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 miast; Mys\u0142owic oraz Sosnowca.<\/strong><\/p>\n

_________________________________________<\/p>\n

*) Epuracja<\/strong> – usuwanie os\u00f3b szkodliwych lub wrogich z instytucji, urz\u0119d\u00f3w, wojska; czystka.<\/p>\n

CDN
Adam JERSCHINA<\/strong><\/em>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Szar\u017ca krakus\u00f3w na Rosjan w Proszowicach 1846 (akwarela Juliusza Kossaka) \u00a0\u00a0\u00a0 Chocia\u017c powstaniu listopadowemu nie sprzyja\u0142y \u017cadne europejskie dwory (\u0142\u0105cznie z papieskim – Grzegorz XVI…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6522,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6521","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t