{"id":6531,"date":"2024-12-15T20:55:09","date_gmt":"2024-12-15T18:55:09","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-59\/"},"modified":"2024-12-15T20:55:09","modified_gmt":"2024-12-15T18:55:09","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-59","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-59\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (59)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

\u015amier\u0107 Edwarda Dembowskiego by\u0142a tyle\u017c chwalebna co bezsensowna \u2013 nie rozumia\u0142 ten dzielny patriota, \u017ce sprzeczne interesy szlachty i ch\u0142opstwa by\u0142y wystarczaj\u0105c\u0105 przeszkod\u0105 w integrowaniu owych warstw spo\u0142ecznych przeciwko zaborcy jako wsp\u00f3lnemu rzekomo wrogowi – dla pa\u0144szczy\u017anianego ch\u0142opa gradacja wrog\u00f3w zaczyna\u0142a si\u0119 zawsze od tego, kto najbardziej go wyzyskiwa\u0142.<\/p>\n

Cho\u0107 na podstawie przekaz\u00f3w naszych przodk\u00f3w twierdzi si\u0119, \u017ce Polakom w zaborze austriackim \u017cy\u0142o si\u0119 l\u017cej ni\u017c w Kongres\u00f3wce czy pod Prusakami, to przeczy temu wiele fakt\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie rabacja<\/strong>* galicyjska<\/strong> (luty\/marzec 1846), cz\u0119\u015bciej zwana rzezi\u0105 galicyjsk\u0105, czyli powstanie ch\u0142op\u00f3w pa\u0144szczy\u017anianych pod przyw\u00f3dztwem Jakuba Szeli przeciwko w\u0142a\u015bcicielom maj\u0105tk\u00f3w ziemskich w Galicji zachodniej. Do krwawej i wyj\u0105tkowo okrutnej rozprawy ze swoimi panami podjudzili ch\u0142op\u00f3w Austriacy, kt\u00f3rzy po \u201eza\u0142atwieniu sprawy\u201d z polsk\u0105 szlacht\u0105 \u201eukr\u0119cili \u0142eb\u201d wykonawcom czarnej roboty (st\u0142umili powstanie). By\u0142a to operacja nie mniej ohydna od tych, w jakich specjalizowali si\u0119 w\u0142adcy Rosji, a wi\u0119c z powodzeniem \u201enobilituj\u0105ca\u201d jej autor\u00f3w na nie lichsze od nich bestie. Warto bli\u017cej si\u0119 przyjrze\u0107 owej czarnej plamie na sumieniu Austriak\u00f3w (ale te\u017c \u2013 niestety – polskiego chrze\u015bcija\u0144skiego ludu).<\/p>\n

Stosunki pomi\u0119dzy szlacht\u0105 a ch\u0142opstwem w Galicji by\u0142y z\u0142e. Ch\u0142op pa\u0144szczy\u017aniany podlegaj\u0105c jurysdykcji w\u0142a\u015bcicieli ziemskich w wi\u0119kszo\u015bci spraw, jedynie w najci\u0119\u017cszych przypadkach m\u00f3g\u0142 odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do s\u0105d\u00f3w pa\u0144stwowych. Ci\u0105\u017cy\u0142o te\u017c na nim szereg mniej lub bardziej uci\u0105\u017cliwych powinno\u015bci i ogranicze\u0144, m.in. bariery uniemo\u017cliwiaj\u0105ce opuszczenie wsi. Wa\u017cnym faktem buduj\u0105cym wrogo\u015b\u0107 ch\u0142op\u00f3w do szlachty by\u0142o scedowanie na ni\u0105 przez austriackiego zaborc\u0119 wielu powinno\u015bci natury administracyjnej, takich jak pob\u00f3r podatk\u00f3w czy zaci\u0105ganie rekruta w\u015br\u00f3d ch\u0142op\u00f3w mieszkaj\u0105cych w ich maj\u0105tkach. Ponadto ch\u0142opi zmuszeni byli do odrabiania pa\u0144szczyzny na gruntach oo. dominikan\u00f3w, si\u0119gaj\u0105cej nawet 3 dni w tygodniu. Zapewne nie wzmacnia\u0142o to religijno\u015bci owych swoistych klasztornych rab\u00f3w.\u00a0<\/p>\n

\"\"<\/a>
Jakub Szela \u2013 jego wataha <\/strong>zdoby\u0142a szczeg\u00f3lnie z\u0142owrog\u0105 s\u0142aw\u0119 <\/strong>(drzeworyt H. Dmochowski) \u00a0<\/strong><\/p>\n

O\u015bwiecona i post\u0119powa cz\u0119\u015b\u0107 szlachty polskiej wiedzia\u0142a, \u017ce bez likwidacji konfliktu interes\u00f3w podstawowych warstw spo\u0142ecznych nie da si\u0119 powo\u0142a\u0107 do broni si\u0142y zdolnej wyzwoli\u0107 Polsk\u0119 spod panowania zaborc\u00f3w. W\u015br\u00f3d przygotowuj\u0105cych og\u00f3lnonarodowe powstanie rewolucjonist\u00f3w istnia\u0142a \u015bwiadomo\u015b\u0107 konieczno\u015bci wci\u0105gni\u0119cia do wysi\u0142ku zbrojnego mas ch\u0142opskich. Kluczowa w tym przedsi\u0119wzi\u0119ciu musia\u0142a by\u0107 likwidacja ich zniewolenia. W 1843 r. sejm galicyjski\u00a0odrzuci\u0142 program zniesienia podda\u0144stwa w prowincji. Mimo do\u015b\u0107 ograniczonych postulat\u00f3w, m.in. ch\u0142opi mieli by sami wykupywa\u0107 uprawian\u0105 przez siebie ziemi\u0119, sejm uchwali\u0142 jedynie powo\u0142anie komisji zmierzaj\u0105cej do zbadania problematyki ch\u0142opskiej. Ale i ten skromny pomys\u0142 nie spotka\u0142 si\u0119 z dobrym przyj\u0119ciem w Wiedniu.<\/p>\n

Dziwne w tym kontek\u015bcie wydaje si\u0119 szczeg\u00f3lne miejsce cesarza w \u015bwiecie wyobra\u017ce\u0144 galicyjskiego ch\u0142opstwa \u2013 by\u0142 on traktowany jako opiekun i rzecznik praw ludu. Taki stan rzeczy zaistnia\u0142 dzi\u0119ki fortelowi zaborcy, kt\u00f3ry dla usprawnienia \u015bci\u0105galno\u015bci podatk\u00f3w wpierw powierzy\u0142 szlachcie rol\u0119 fiskusa, a nast\u0119pnie urz\u0119dnikom administracji cesarskiej nakaza\u0142 udawanie obro\u0144c\u00f3w gn\u0119bionych w\u0142o\u015bcian. Ch\u0142opi, kt\u00f3rzy byli do tej pory wykorzystywani i oszukiwani przez szlacht\u0119, w wys\u0142uchuj\u0105cych ich skarg cesarskich urz\u0119dnikach zacz\u0119li upatrywa\u0107 prawdziwych obro\u0144c\u00f3w. Przychodz\u0105ce na wie\u015b za po\u015brednictwem tych\u017ce urz\u0119dnik\u00f3w rozporz\u0105dzenia cesarskie przekonywa\u0142y, \u017ce najja\u015bniejszy pan pami\u0119ta o swych ch\u0142opskich poddanych.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Aby zapobiec wybuchowi ewentualnego powstania, o jakim cesarski wywiad by\u0142 doskonale poinformowany, Austriacy wykorzystali niezadowolenie ch\u0142op\u00f3w i – rozpuszczaj\u0105c plotk\u0119 o tym, \u017ce szlachta planuje przeciwko nim zbrojn\u0105 akcj\u0119 karn\u0105 – pchn\u0119li ich do mord\u00f3w i pl\u0105drowania szlacheckich dwor\u00f3w. Za g\u0142\u00f3wnego inspiratora uwa\u017cany by\u0142 starosta tarnowski\u00a0Joseph Breinl von Wallerstern.\u00a0\u00a0<\/p>\n

\"\"<\/a>
\u201eAustriaccy \u017co\u0142nierze skupuj\u0105 od galicyjskich ch\u0142op\u00f3w g\u0142owy wymordowanych pan\u00f3w\u201d – informowa\u0142 podpis pod tym francuskim stalorytem z XIX w. obrazuj\u0105cym rze\u017a w Galicji<\/strong><\/strong><\/p>\n

Rze\u017a galicyjska rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 19 lutego 1846 r. Zbrojne gromady ch\u0142op\u00f3w zrabowa\u0142y i zniszczy\u0142y w ci\u0105gu kilku dni ponad 500 szlacheckich gniazd w cyrku\u0142ach: tarnowskim (tu zag\u0142adzie uleg\u0142o ponad 90% dwor\u00f3w), boche\u0144skim, s\u0105deckim, wielickim, jasielskim.<\/p>\n

\u017beby zgin\u0105\u0107, wystarczy\u0142o chodzi\u0107 w surducie. Ch\u0142opi bili a\u017c do \u015bmierci, najch\u0119tniej dr\u0105gami i cepami, czasem pastwili si\u0119 jeszcze nad zw\u0142okami. Nie brak opis\u00f3w kaleczenia ofiar szk\u0142em z rozbitych okien, obcinania pi\u0142\u0105 cz\u0142onk\u00f3w, wypalania oczu.<\/p>\n

\u00a0Ch\u0142opi oblegali r\u00f3wnie\u017c miasta, np.\u00a0Limanow\u0105 i Gryb\u00f3w. Zamordowano, cz\u0119sto w bardzo okrutny spos\u00f3b, od ponad 1200 do 3000 os\u00f3b, niemal wy\u0142\u0105cznie ziemian, polskich urz\u0119dnik\u00f3w dworskich i rz\u0105dowych, a tak\u017ce kilkudziesi\u0119ciu ksi\u0119\u017cy.<\/p>\n

Nie pad\u0142 ofiar\u0105 bandyt\u00f3w ani jeden \u017byd i Niemiec. Atakowano natomiast mniejsze oddzia\u0142y szlacheckie zmierzaj\u0105ce do\u00a0powsta\u0144czego Krakowa.<\/p>\n

Rabacja okaza\u0142a si\u0119 kataklizmem, kt\u00f3ry uderzy\u0142 z niepohamowan\u0105 moc\u0105, wprawiaj\u0105c w przera\u017cenie ca\u0142\u0105 \u00f3wczesn\u0105 Europ\u0119<\/p>\n

Gdy\u00a0powstanie krakowskie zosta\u0142o st\u0142umione i ch\u0142opi przestali by\u0107 potrzebni Austriakom, wojsko przywr\u00f3ci\u0142o spok\u00f3j. Os\u0142awiony dow\u00f3dca mord\u00f3w galicyjskich Jakub Szela zosta\u0142 internowany, a nast\u0119pnie przesiedlony na Bukowin\u0119.<\/p>\n

Bardzo szybko w Galicji zapanowa\u0142 spok\u00f3j, jednak d\u0142ugo jeszcze pami\u0119tano o rzezi galicyjskiej. Wart g\u0142\u0119bokiej zadumy jest fakt, \u017ce krwawe wyst\u0105pienia ch\u0142opskie mia\u0142y miejsce tylko tam, gdzie rozwin\u0105\u0142 si\u0119 propagowany przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki masowy ruch trze\u017awo\u015bci, kt\u00f3ry w ci\u0105gu roku przyni\u00f3s\u0142 spadek spo\u017cycia alkoholu do kilku procent wielko\u015bci wcze\u015bniejszej, co podci\u0119\u0142o podstawy egzystencji karczmarzy i producent\u00f3w napoj\u00f3w alkoholowych.<\/p>\n

____________________________________<\/p>\n

*) rabacja<\/strong> – zbrojny napad, od niemieckiego\u00a0rauben<\/em>\u00a0czyli grabi\u0107, pl\u0105drowa\u0107; w polskiej historii termin ten kojarzy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z\u00a0rabacj\u0105 galicyjsk\u0105<\/strong>\u00a0– najwi\u0119kszym i najbardziej krwawym na ziemiach polskich powstaniem ch\u0142op\u00f3w w XIX wieku.<\/p>\n

CDN<\/strong><\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u015amier\u0107 Edwarda Dembowskiego by\u0142a tyle\u017c chwalebna co bezsensowna \u2013 nie rozumia\u0142 ten dzielny patriota, \u017ce sprzeczne interesy szlachty i ch\u0142opstwa by\u0142y wystarczaj\u0105c\u0105 przeszkod\u0105 w integrowaniu…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6532,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6531","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t