{"id":6542,"date":"2024-12-15T20:59:09","date_gmt":"2024-12-15T18:59:09","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-61\/"},"modified":"2024-12-15T20:59:09","modified_gmt":"2024-12-15T18:59:09","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-61","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-61\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (61)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Budynek obrad (w 1911 r.) Ukrai\u0144skiej Centralnej Rady. (Dzi\u015b Kijowski Dom Nauczyciela)<\/strong><\/strong><\/p>\n

<\/strong>I wojna \u015bwiatowa diametralnie zmieni\u0142a polityczn\u0105 konfiguracj\u0119 Europy. Pa\u0144stwa, kt\u00f3re sto kilkadziesi\u0105t lat wcze\u015bniej zgodnie dzieli\u0142y si\u0119 ziemiami Rzeczypospolitej, wesz\u0142y w wyniszczaj\u0105cy konflikt i w efekcie straci\u0142y mocarstwowy charakter.<\/p>\n

Trwaj\u0105ca w okresie 28 VII 1914 \u2013 11 XI 1918 r. wojna postawi\u0142a dw\u00f3ch zaborc\u00f3w (Austro-W\u0119gry i Niemcy) przeciwko trzeciemu (Rosji), wchodz\u0105cemu w sk\u0142ad pot\u0119\u017cnej koalicji (tzw. Ententy) sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 – poza Rosj\u0105 – z Francji, Wielkiej Brytanii, Serbii, Japonii, W\u0142och (od 1915) i Stan\u00f3w Zjednoczonych Ameryki (od 1917). Austro-W\u0119gry i Niemcy by\u0142y wspierane tylko przez Turcj\u0119 i Bu\u0142gari\u0119.<\/p>\n

Zewn\u0119trzne i wewn\u0119trzne uwik\u0142ania wszystkich uczestnik\u00f3w wielkiej wojny, jak zwano w\u00f3wczas I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105, zosta\u0142y chytrze wykorzystane w Rosji przez najradykalniejszych socjalist\u00f3w (tzw. bolszewik\u00f3w) do brutalnego zagarni\u0119cia w\u0142adzy (przewr\u00f3t bolszewicki zwany rewolucj\u0105 pa\u017adziernikow\u0105). Kl\u0119ska Austro-W\u0119gier i Niemiec oraz przeistoczenie si\u0119 Rosji z pot\u0119\u017cnego, b\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a, cesarstwa w bardzo s\u0142ab\u0105 u swego zarania Republik\u0119 Rosyjsk\u0105, umo\u017cliwi\u0142y narodzenie si\u0119 lub odrodzenie w Europie \u015brodkowej i po\u0142udniowej wielu pa\u0144stw.<\/p>\n

Odrodzi\u0142a si\u0119 m. in. Polska, jako II Rzeczpospolita, a pr\u00f3by stworzenia w\u0142asnej pa\u0144stwowo\u015bci podejmowali te\u017c Ukrai\u0144cy, kt\u00f3rzy jeszcze przed bolszewickim przewrotem (24-26 X 1917), a tu\u017c po abdykacji cara Miko\u0142aja II (15 III 1917), rozpocz\u0119li konstruktywne dzia\u0142ania niepodleg\u0142o\u015bciowe.<\/p>\n

17 III 1917 r. powsta\u0142a Ukrai\u0144ska Centralna Rada, kt\u00f3ra pocz\u0119\u0142a wydawa\u0107 uniwersa\u0142y, wpierw nakierowane na Rz\u0105d Tymczasowy i postuluj\u0105ce autonomi\u0119 kraju jako cz\u0119\u015bci pa\u0144stwa rosyjskiego (I i II Uniwersa\u0142), potem – po przewrocie bolszewickim \u2013 proklamuj\u0105ce Ukrai\u0144sk\u0105 Republik\u0119 Ludow\u0105 jako niepodleg\u0142e pa\u0144stwo sfederowane z Republik\u0105 Rosyjsk\u0105 (III Uniwersa\u0142), by wreszcie – po bezprawnym i krwawym zlikwidowaniu przez bolszewik\u00f3w Konstytuanty (Zgromadzenia Ustawodawczego) \u2013 <\/strong>og\u0142osi\u0107 ca\u0142kowit\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 URL (IV Uniwersa\u0142, 22 I 1918).<\/p>\n

\"\"<\/a>
Podpisanie traktatu noc\u0105 z 9\/10 lutego 1918. Od lewej: gen. Brinkmann, Myko\u0142a Lubynskyj, Myko\u0142a \u0141ewyckyj, O\u0142eksandr Sewriuk, gen. Max Hoffman i Serhij Ostapenko <\/strong><\/p>\n

Pierwszym prezydentem URL zosta\u0142 wybrany\u00a0przewodnicz\u0105cy UCR Mychaj\u0142o Hruszewski – uczony (m.in. profesor na Uniwersytecie Lwowskim) i animator ukrai\u0144skiego \u017cycia naukowego oraz wybitny dzia\u0142acz polityczny. Hymnem ustanowiono pie\u015b\u0144 \u201eSzcze ne wmer\u0142a Ukraina\u201d<\/em>, jaka do dzi\u015b pe\u0142ni t\u0119 poczesn\u0105 rol\u0119. Napisany w 1862 r. tekst zaczyna si\u0119 identycznie z \u201ePie\u015bni\u0105 Legion\u00f3w Polskich\u201d z 1797 r.<\/em>, kt\u00f3ra wszak do godno\u015bci hymnu RP \u2013 jako \u201eMazurek D\u0105browskiego\u201d <\/em>– zosta\u0142a wyniesiona dopiero w 1927 roku.<\/p>\n

Ukrai\u0144skich ambicji nie mia\u0142 zamiaru tolerowa\u0107 dyktator bolszewickiej Rosji W.I. Lenin. Ju\u017c og\u0142oszenie\u00a0autonomii doprowadzi\u0142o do wybuchu pierwszej\u00a0wojny ukrai\u0144sko-bolszewickiej, a deklaracja niepodleg\u0142o\u015bci zosta\u0142a og\u0142oszona w trakcie intensywnych dzia\u0142a\u0144 wojennych. Wobec s\u0142abo\u015bci armii ukrai\u0144skiej, bolszewicy szybko zaj\u0119li stolic\u0119 Ukrainy \u2013 Kij\u00f3w (8 II 1918), jednak na kr\u00f3tko, bo do 1 marca. Sta\u0142o si\u0119 tak dzi\u0119ki si\u0119gni\u0119ciu rz\u0105du URL po pomoc\u00a0pa\u0144stw centralnych. \u00a0\u00a0<\/p>\n

9 II 1918\u00a0r. w Brze\u015bciu pa\u0144stwa centralne\u00a0zawar\u0142y z Ukrai\u0144sk\u0105 Republik\u0105 Ludow\u0105\u00a0traktat pokojowy, na podstawie kt\u00f3rego Niemcy i Austro-W\u0119gry odst\u0119powa\u0142y proklamowanej Ukrai\u0144skiej Republice Ludowej Che\u0142mszczyzn\u0119 i cz\u0119\u015b\u0107\u00a0Podlasia. Strony postanowi\u0142y te\u017c (w tajnej klauzuli dokumentu\u00a0traktatowego) wyodr\u0119bnienie\u00a0Galicji Wschodniej, ze\u00a0Lwowem\u00a0i Przemy\u015blem, jako autonomicznego\u00a0kraju koronnego\u00a0monarchii Austro-W\u0119gierskiej. Poza tym traktat zawiera\u0142 obietnic\u0119 pomocy militarnej dla Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej w zamian za milion ton zbo\u017ca, kt\u00f3re URL zobowi\u0105zywa\u0142a si\u0119 dostarczy\u0107 Niemcom i Austro-W\u0119grom do ko\u0144ca czerwca 1918 roku. Traktat ten oznacza\u0142 uznanie pa\u0144stwa ukrai\u0144skiego przez\u00a0pa\u0144stwa centralne, co wzburzy\u0142o polsk\u0105 opini\u0119 publiczn\u0105, gdy\u017c odst\u0119powa\u0142 on URL ziemie, do kt\u00f3rych pretensje ze wzgl\u0119d\u00f3w historycznych i etnicznych ro\u015bcili sobie Polacy. Delegacja\u00a0polska\u00a0do rokowa\u0144 nie zosta\u0142a dopuszczona.<\/p>\n

3 III 1918 roku, r\u00f3wnie\u017c w Brze\u015bciu,\u00a0Cesarstwo Niemieckie i\u00a0Austro-W\u0119gry\u00a0(plus sojusznicy) zawar\u0142y traktat z Rosj\u0105 sowieck\u0105, w kt\u00f3rym ta uzna\u0142a, \u017ce wymienione w traktacie nowo powsta\u0142e pa\u0144stwa na dotychczasowym terytorium\u00a0Imperium Rosyjskiego\u00a0nie s\u0105 zwi\u0105zane \u017cadnymi obowi\u0105zkami wobec niej. W kwestii ukrai\u0144skiej Rosja zobowi\u0105za\u0142a si\u0119 do bezzw\u0142ocznego zawarcia pokoju z URL, wycofania z terytorium URL wojsk i zaprzestania dzia\u0142a\u0144 przeciwko organom w\u0142adzy URL.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Delegaci <\/strong>Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej i <\/strong><\/em>Unii <\/strong>troistej<\/strong><\/em> podczas opracowywania porozumienia (luty 1918) <\/strong><\/strong><\/p>\n

W trakcie rokowa\u0144 pokojowych, na terytorium URL wkroczy\u0142y\u00a0wojska niemieckie\u00a0i\u00a0austro-w\u0119gierskie. Konserwatywny\u00a0rz\u0105d\u00a0Cesarstwa Niemieckiego by\u0142 bowiem nieprzychylnie nastawiony do rz\u0105dz\u0105cych w Kijowie socjaldemokrat\u00f3w, co wykorzysta\u0142 dawny genera\u0142\u00a0Armii Imperium Rosyjskiego, by\u0142y adiutant\u00a0Miko\u0142aja II,\u00a0Paw\u0142o Skoropadski – z poparciem Niemc\u00f3w dokona\u0142 on zamachu stanu i obwo\u0142a\u0142 si\u0119\u00a0hetmanem.<\/p>\n

29 IV 1918 r. Skoropadski og\u0142osi\u0142 likwidacj\u0119 Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej i proklamowa\u0142 powstanie Pa\u0144stwa Ukrai\u0144skiego (Hetmanatu). Swoje zobowi\u0105zania z Brze\u015bcia Rosja sowiecka wype\u0142ni\u0142a dopiero 12 VI 1918, kiedy to zawar\u0142a preliminaryjny pok\u00f3j z Pa\u0144stwem Ukrai\u0144skim.<\/p>\n

Po kapitulacji pa\u0144stw centralnych w listopadzie 1918 r. Skoropadski utraci\u0142 protektorat militarny Niemiec, gdy\u017c warunki\u00a0zawieszenia broni, zawartego 11 XI 1918 r. przez Niemcy z pa\u0144stwami\u00a0Ententy,\u00a0przewidywa\u0142y ewakuacj\u0119\u00a0Armii Cesarstwa Niemieckiego\u00a0z terytorium\u00a0tzw. Ober-Ostu (terytorium okupowanego w obszarze by\u0142ego imperium rosyjskiego), w tym z Ukrainy, za\u015b\u00a0monarchia austro-w\u0119gierska rozpad\u0142a si\u0119 na pa\u0144stwa narodowe.<\/p>\n

W tej sytuacji, 14 XII 1918, Symon Petlura\u00a0i\u00a0Wo\u0142odymyr Wynnyczenko przeprowadzili, przy wsparciu korpusu\u00a0Strzelc\u00f3w Siczowych\u00a0pod dow\u00f3dztwem p\u0142k.\u00a0Jewhena Konowalca, przewr\u00f3t wojskowy. Proklamowano na powr\u00f3t Ukrai\u0144sk\u0105 Republik\u0119 Ludow\u0105, jednak ju\u017c bez Centralnej Rady i urz\u0119du prezydenta. Najwy\u017csz\u0105 w\u0142adz\u0119 w pa\u0144stwie mia\u0142 sprawowa\u0107\u00a0Dyrektoriat, pocz\u0105tkowo pod przewodnictwem Wynnyczenki.<\/p>\n

CDN
Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Budynek obrad (w 1911 r.) Ukrai\u0144skiej Centralnej Rady. (Dzi\u015b Kijowski Dom Nauczyciela) I wojna \u015bwiatowa diametralnie zmieni\u0142a polityczn\u0105 konfiguracj\u0119 Europy. Pa\u0144stwa, kt\u00f3re sto kilkadziesi\u0105t lat…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6543,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6542","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t