{"id":6544,"date":"2024-12-15T21:01:09","date_gmt":"2024-12-15T19:01:09","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-62\/"},"modified":"2024-12-15T21:01:09","modified_gmt":"2024-12-15T19:01:09","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-62","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-62\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (62)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Mapa Galicji Wschodniej z propozycjami podzia\u0142u stycze\u0144-luty 1919. Zaznaczona Linia Barthelemy<\/strong><\/p>\n

Nowopowsta\u0142e w wyniku przewrotu bolszewickiego pa\u0144stwo rosyjskie – Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka* – nie mia\u0142a zamiaru respektowa\u0107 postanowie\u0144 traktatu brzeskiego i rezygnowa\u0107 z terytori\u00f3w dawnego Imperium Rosyjskiego, w tym oczywi\u015bcie z Ukrainy, kt\u00f3r\u0105 Rosja od niemal pocz\u0105tk\u00f3w zaistnienia uwa\u017ca\u0142a za sw\u0105 integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107. Realizuj\u0105c ow\u0105 imperialn\u0105 doktryn\u0119, bolszewicy utworzyli w listopadzie 1918 r. Tymczasowy Robotniczo-Ch\u0142opski Rz\u0105d Ukrainy, by w grudniu, po wkroczeniu\u00a0Armii Czerwonej na terytorium URL, zainstalowa\u0107 w Charkowie \u00f3w marionetkowy \u201erz\u0105d\u201d. Tym aktem sowiecka Rosja nieformalnie rozpocz\u0119\u0142a\u00a0II wojn\u0119 ukrai\u0144sko-bolszewick\u0105. Poniewa\u017c noty protestacyjne rz\u0105du ukrai\u0144skiego pozosta\u0142y bez odpowiedzi, 16 stycznia 1919 roku Ukraina oficjalnie wypowiedzia\u0142a wojn\u0119\u00a0Rosyjskiej FSRR.<\/p>\n

Ukrai\u0144ska Republika Ludowa, rz\u0105dzona przez Dyrektoriat z Wo\u0142odymyrem Wynnyczenk\u0105 na czele, w spos\u00f3b niezdecydowany kszta\u0142towa\u0142a sw\u00f3j ustr\u00f3j. W pocz\u0105tkowych zamierzeniach mia\u0142a by\u0107 pa\u0144stwem socjalistycznym ze znacjonalizowanym przemys\u0142em i reform\u0105 roln\u0105 bazuj\u0105c\u0105 na ca\u0142kowitej konfiskacie maj\u0105tk\u00f3w ziemskich.<\/p>\n

Na tak g\u0142\u0119bokie zmiany stosunk\u00f3w w\u0142asno\u015bciowych Wynnyczenko wszak si\u0119 nie odwa\u017cy\u0142 i zapowiadana nacjonalizacja przemys\u0142u nie dosz\u0142a do skutku, a reforma rolna zosta\u0142a wprowadzona w zakresie ograniczonym (posiadaczom ziemskim nie odebrano ca\u0142ych maj\u0105tk\u00f3w).<\/p>\n

\"\"<\/a>
Cz\u0142onkowie Dyrektoriatu Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej, siedz\u0105: A. Makarenko, S. Petlura, F. Szwec\u2019 (Kamieniec Podolski, 1919)<\/strong><\/p>\n

Same jednak zapowiedzi zmian wed\u0142ug bolszewickiego wzorca wystarczy\u0142y do tego, aby w\u0142adza straci\u0142a poparcie tak wy\u017cszych warstw spo\u0142ecze\u0144stwa (z powodu zagro\u017cenia rabunkiem w\u0142asno\u015bci), jak i ch\u0142opstwa (z powodu zawiedzionych nadziei). Tak\u017ce w wojnie ukrai\u0144sko-bolszewickiej Wynnyczence nie uda\u0142o si\u0119 doprowadzi\u0107 do pokoju z RFSRR, kt\u00f3ra \u017c\u0105da\u0142a w\u0142\u0105czenia Dyrektoriatu do bolszewickiego rz\u0105du Ukrai\u0144skiej Republiki Radzieckiej, czyli innymi s\u0142owy likwidacji URL.<\/p>\n

Do kompletu niekorzystnych dla Wynnyczenki zdarze\u0144 dosz\u0142o og\u0142oszenie 22 stycznia 1919 r. aktu zjednoczenia URL z Zachodnio-Ukrai\u0144sk\u0105 Republik\u0105 Ludow\u0105**, co nie mog\u0142o by\u0107 oboj\u0119tne dla Polski (w zwi\u0105zku z jej terytorialnymi roszczeniami) i otworzy\u0142o nowy front wojny.\u00a0\u00a0<\/p>\n

\"\"<\/a>
Symon Petlura i J\u00f3zef Pi\u0142sudski (Stanis\u0142aw\u00f3w 1920)<\/strong><\/p>\n

Krytykowany za nieudolno\u015b\u0107 i kl\u0119ski wojenne (bolszewicy w lutym 1919 zaj\u0119li Kij\u00f3w), Wo\u0142odymyr Wynnyczenko zosta\u0142 odsuni\u0119ty, a przewodnictwo Dyrektoriatu obj\u0105\u0142 dotychczasowy g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy\u00a0armi\u0105 URL\u00a0\u2013 Symon Petlura. Mimo jednak po\u0142\u0105czenia si\u0142 zbrojnych (armii URL z\u00a0Ukrai\u0144sk\u0105 Halick\u0105 Armi\u0105 ZURL) bolszewicy nadal przewa\u017cali. Po zaj\u0119ciu przez nich Kijowa rz\u0105d URL ewakuowa\u0142 si\u0119 na Wo\u0142y\u0144 (gdzie toczy\u0142y si\u0119 tak\u017ce walki z Polakami), a nast\u0119pnie do\u00a0Kamie\u0144ca Podolskiego.<\/p>\n

Po zaj\u0119ciu tego miasta przez bolszewik\u00f3w w maju 1919 r. rz\u0105d ukrai\u0144ski zawar\u0142 rozejm z Polsk\u0105. Pozwoli\u0142o to na reorganizacj\u0119 armii i \u2013 dzi\u0119ki zamkni\u0119ciu frontu polskiego oraz wybuchowi anty bolszewickich powsta\u0144 ch\u0142opskich \u2013 przeprowadzenie skutecznego kontrnatarcia, kt\u00f3re m.in. wyzwoli\u0142o w czerwcu Kamieniec. Z kolei przeprowadzona w tym samym czasie ofensywa\u00a0Armii Bia\u0142ych Rosjan\u00a0(Armii Ochotniczej) pod dow\u00f3dztwem gen.\u00a0Antona Denikina doprowadzi\u0142a do zaj\u0119cia przez nich Kijowa (31 VIII 1919).<\/p>\n

\"\"<\/a>
Symon Petlura i oficerowie armii URL w Kijowie (1920). W \u015brodku, na pierwszym planie p\u0142k Marko Bezruczko<\/strong><\/p>\n

Denikin nie godzi\u0142 si\u0119 na niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Ukrainy. Na zdobytych ziemiach ukrai\u0144skich Biali g\u0142osili ide\u0119 jedynej i niepodzielnej Rosji, niszczono ukrai\u0144skie szko\u0142y i organizacje kulturalne, wprowadzano masowe represje wobec ukrai\u0144skiej inteligencji. Latem 1919 roku na ziemiach ukrai\u0144skich sytuacja polityczna by\u0142a zatem wielce skomplikowana, ale i niekorzystna dla bolszewik\u00f3w, bowiem wi\u0119kszo\u015b\u0107 terytorium\u00a0Naddnieprza\u00a0znajdowa\u0142a si\u0119 pod kontrol\u0105 Polski lub walcz\u0105cych ze sob\u0105 URL\/UHA i Armii Ochotniczej Denikina. Walki te trwa\u0142y do pa\u017adziernika 1919, kiedy to za\u0142ama\u0142a si\u0119 ofensywa Denikina na Moskw\u0119. Nast\u0105pi\u0142 rozk\u0142ad Armii Ochotniczej i jej szybki odwr\u00f3t na po\u0142udnie. W konsekwencji w grudniu\u00a0Armia Czerwona\u00a0ponownie zaj\u0119\u0142a Kij\u00f3w, przejmuj\u0105c go z r\u0105k Bia\u0142ych, a wojska ukrai\u0144skie zosta\u0142y ca\u0142kowicie okr\u0105\u017cone w rejonie\u00a0Kamie\u0144ca Podolskiego. Cz\u0119\u015b\u0107 oddzia\u0142\u00f3w ukrai\u0144skich przesz\u0142a do\u00a0 podjazdowej\u00a0walki na ty\u0142ach bolszewik\u00f3w i Armii Ochotniczej.<\/p>\n

Od sierpnia 1919 toczy\u0142y si\u0119 w Warszawie poufne rokowania polsko-ukrai\u0144skie, pocz\u0105tkowo wojskowe (o zawarcie\u00a0rozejmu, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 obowi\u0105zywa\u0107 1 wrze\u015bnia 1919 – w dzie\u0144 po zaj\u0119ciu Kijowa przez armi\u0119 Denikina), a nast\u0119pnie polityczne – w sprawie rozgraniczenia terytorialnego pomi\u0119dzy Ukrai\u0144sk\u0105 Republik\u0105 Ludow\u0105 a\u00a0Polsk\u0105\u00a0i wzajemnej wsp\u00f3\u0142pracy skierowanej przeciw Armii Czerwonej i Rosji Sowieckiej. 2 grudnia 1919 delegacja URL pod przewodnictwem\u00a0Andrija \u0141ywickiego zawar\u0142a porozumienie terytorialne i graniczne z Polsk\u0105, w formie deklaracji, kt\u00f3re 7 grudnia 1919 zaaprobowa\u0142 przyby\u0142y do Warszawy Petlura.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Wojsko polskie wkracza do Kijowa. Ulica Wielka W\u0142odzimierska. 7 maja 1920 roku <\/strong><\/p>\n

21 kwietnia 1920 roku przewodnicz\u0105cy Dyrektoriatu URL (i naczelny ataman Armii URL) Symon Petlura zawar\u0142\u00a0porozumienie sojusznicze z naczelnikiem odrodzonej Polski J\u00f3zefem Pi\u0142sudskim. Nast\u0119pnego dnia podpisano polsko-ukrai\u0144sk\u0105 umow\u0119 (tzw.\u00a0umowa warszawska 1920). Przewidywa\u0142a ona wsp\u00f3lne prowadzenie wojny przeciwko bolszewikom, uznanie przez Polsk\u0119 i URL wsp\u00f3lnej pa\u0144stwowej granicy na rzece\u00a0Zbrucz\u00a0i zrzeczenie si\u0119 wzajemnych roszcze\u0144 do pozosta\u0142ych ziem.\u00a0Armia Czynna Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej\u00a0podlega\u0142a taktycznie polskiej\u00a06 Armii\u00a0gen.\u00a0Wac\u0142awa Iwaszkiewicza-Rudosza\u0144skiego, a operacyjnie dow\u00f3dztwu\u00a0Frontu Ukrai\u0144skiego\u00a0(od 9 lipca 1920 \u2013 Front Po\u0142udniowo-Wschodni). W konsekwencji podj\u0119tej 25 kwietnia ofensywy Wojska Polskiego\u00a0i armii URL, 7 maja 1920 oddzia\u0142y 3 Armii gen. Rydza \u015amig\u0142ego, wraz z oddzia\u0142ami ukrai\u0144skimi, odebra\u0142y bolszewikom Kij\u00f3w. Warto tu przypomnie\u0107, \u017ce od polsko-ukrai\u0144skiej ofensywy na Kij\u00f3w do\u00a0zawieszenia broni w wojnie polsko-bolszewickiej\u00a0(12 pa\u017adziernika 1920 r.) Symon Petlura by\u0142 jedyn\u0105 uznawan\u0105 mi\u0119dzynarodowo\u00a0g\u0142ow\u0105 pa\u0144stwa Ukrainy.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
adam.jerschina@onet.pl<\/a><\/p>\n

\u00a0*) Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka \u2013 nazwa wprowadzona konstytucj\u0105 uchwalon\u0105 10 VII 1918 r. przez \u00a0V Wszechrosyjski Zjazd Rad. Nazwa ta zrazu dotyczy\u0142a ca\u0142ego pa\u0144stwa, a od 30 XII 1922 r. centralnej republiki ZSRR \u2013\u00a0wtedy bowiem, w wyniku porozumienia rz\u0105dzonych wprawdzie wsp\u00f3lnie przez bolszewik\u00f3w lecz formalnie niepodleg\u0142ych republik: Rosyjskiej FSRR, Ukrai\u0144skiej SRR, Zakaukaskiej FSRR i Bia\u0142oruskiej SRR,\u00a0powo\u0142any zosta\u0142 do \u017cycia\u00a0Zwi\u0105zek Socjalistycznych Republik Radzieckich.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

**) 22.I.1919 r. na placu Sofijskim w\u00a0Kijowie\u00a0og\u0142oszono\u00a0Akt Zjednoczenia Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej\u00a0i Zachodnio-Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej, na mocy kt\u00f3rego oba pa\u0144stwa po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119, przy czym ZURL zachowa\u0142a autonomi\u0119 jako\u00a0Zachodni Obw\u00f3d Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej (w centrum S. Petlura i W. Wynnyczenko)\u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mapa Galicji Wschodniej z propozycjami podzia\u0142u stycze\u0144-luty 1919. Zaznaczona Linia Barthelemy Nowopowsta\u0142e w wyniku przewrotu bolszewickiego pa\u0144stwo rosyjskie – Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka* –…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6545,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6544","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t