{"id":6560,"date":"2024-12-16T00:43:45","date_gmt":"2024-12-15T22:43:45","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-70\/"},"modified":"2024-12-16T00:43:45","modified_gmt":"2024-12-15T22:43:45","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-70","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-70\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (70)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
Mapa Europy \u015arodkowo-Wschodniej po traktacie pokojowym w Rydze <\/strong><\/p>\n

<\/strong>Polsko-sowieckie rokowania rozjemcze rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 jeszcze w sierpniu 1920 roku w\u00a0Mi\u0144sku, gdy niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski by\u0142a mocno zagro\u017cona. Po kl\u0119sce bolszewik\u00f3w i tym samym uzyskaniu przez RP przewagi negocjacyjnej, rokowania przeniesiono na neutralny grunt – do Rygi (21 IX 1920). Polsk\u0119 reprezentowali tak zwolennicy (Leon Wasilewski, Henryk Strasburger), jak i przeciwnicy realizacji idei J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, aby stworzy\u0107 antyrosyjsk\u0105 federacj\u0119 niepodleg\u0142ych pa\u0144stw, w\u015br\u00f3d nich Ukrainy.<\/p>\n

Przeciwnicy wspomagania d\u0105\u017ce\u0144 niepodleg\u0142o\u015bciowych Ukrai\u0144c\u00f3w uzasadniali swoje stanowisko brakiem w owych d\u0105\u017ceniach takiej determinacji i si\u0142y, aby chodzi\u0142o bardziej o pomoc ni\u017c zast\u0119powanie \u2013 absurdalne bowiem by\u0142oby d\u017awiganie przez wyczerpan\u0105 wojn\u0105 z bolszewikami Polsk\u0119 ca\u0142ego niemal ci\u0119\u017caru walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Ukrainy, tym bardziej, \u017ce sami Ukrai\u0144cy nie poparli\u00a0w 1920 sojusznika Pi\u0142sudskiego – Petlury, a i pa\u0144stwa zachodnie by\u0142y niepodleg\u0142o\u015bci Ukrainy przeciwne. W tym stanie rzeczy polska delegacja zaakceptowa\u0142a jako cz\u0119\u015b\u0107 strony sowieckiej delegacj\u0119 marionetkowego rz\u0105du USRR, co jednak w kontek\u015bcie umowy sojuszniczej z URL, zawartej wiosn\u0105 1920 r., nie wydaje si\u0119 w pe\u0142ni usprawiedliwione. Pewn\u0105 znamienn\u0105 ciekawostk\u0105 rokowa\u0144, wyznacznikiem jako\u015bci intelektualnej delegacji sowieckiej wesp\u00f3\u0142 z \u201eukrai\u0144sk\u0105\u201d, by\u0142 brak w niej kogokolwiek znaj\u0105cego j\u0119zyk ukrai\u0144ski, w zwi\u0105zku z czym wersj\u0119 ukrai\u0144skoj\u0119zyczn\u0105 traktatu pisa\u0142 polski (sic!) delegat Leon Wasilewski.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Roman Dmowski <\/strong><\/p>\n

Istotne znaczenie dla rokowa\u0144 ryskich mia\u0142 fakt, \u017ce sowiecka Rosja by\u0142a w\u00f3wczas przez ma\u0142o kogo uznawana (de iure<\/em> uzna\u0142y j\u0105 w tamtym czasie tylko: Estonia, Finlandia, Gruzja, Litwa, \u0141otwa i Turcja), a tak\u017ce to, \u017ce polska delegacja by\u0142a zdominowana przez polityk\u00f3w Narodowej Demokracji (endecji), programowo zabiegaj\u0105cej o w\u0142\u0105czenie teren\u00f3w etnicznie mieszanych dawnej\u00a0Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w\u00a0w do odrodzonego pa\u0144stwa polskiego. Ta opcja wynika\u0142a z zasad sformu\u0142owanych przez\u00a0przyw\u00f3dc\u0119 endecji, Romana Dmowskiego, na paryskiej konferencji pokojowej. Owe zasady bazowa\u0142y na przekonaniu o tymczasowo\u015bci rz\u0105d\u00f3w bolszewik\u00f3w w Rosji, a wi\u0119c mo\u017cliwo\u015bci nawi\u0105zania wkr\u00f3tce przyjaznych relacji z niekomunistycznym rz\u0105dem Rosji. W naiwnych planach endek\u00f3w owe relacje mia\u0142yby doprowadzi\u0107 do antyniemieckiego sojuszu obronnego Polski i Rosji oraz podzielenia si\u0119 ziemiami bia\u0142oruskimi i ukrai\u0144skimi. \u00d3w ma\u0142o chwalebny pomys\u0142 mia\u0142 \u201enaukow\u0105\u201d podbudow\u0119 w teorii twierdz\u0105cej, \u017ce Bia\u0142orusini i Ukrai\u0144cy s\u0105 \u201enarodami niehistorycznymi\u201d i w zwi\u0105zku z tym \u0142atwymi do polonizacji i rusyfikacji. Trzeba ze smutkiem stwierdzi\u0107, \u017ce ju\u017c nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej zwolennicy owej teorii wprowadzali j\u0105 w czyn na Kresach Wschodnich II RP, czym w znacznej mierze, a mo\u017ce i g\u0142\u00f3wnie, przyczyniali si\u0119 do eskalowania antypolskiej nienawi\u015bci w\u015br\u00f3d rdzennej ludno\u015bci.<\/p>\n

W rozwa\u017caniach o przyczynach fiaska d\u0105\u017ce\u0144 niepodleg\u0142o\u015bciowych Ukrainy i realizacji programu federacyjnego, cz\u0119sto polski grzech zaniechania przypisuje si\u0119 J\u00f3zefowi Pi\u0142sudskiemu. Nies\u0142usznie, bo Naczelnik RP mia\u0142 w rokowaniach ryskich symboliczne tylko przedstawicielstwo – wi\u0119kszo\u015b\u0107 delegat\u00f3w wytypowa\u0142 Sejm i byli to g\u0142\u00f3wnie endecy nienawidz\u0105cy Pierwszego Marsza\u0142ka Polski, kt\u00f3ry jako wielki patriota o bujnej umys\u0142owo\u015bci i \u017cyczliwym usposobieniu by\u0142 absolutnym przeciwie\u0144stwem narodowc\u00f3w pozbawionych cech koniecznych do szlachetnej integracji ludzi o zr\u00f3\u017cnicowanym pochodzeniu etnicznym.\u00a0<\/p>\n

\"\"<\/a>
Tzw. \u201eLinia Dmowskiego\u201d – granice Polski proponowane przez stron\u0119 polsk\u0105 na paryskiej<\/strong> konferencji pokojowej przez przyw\u00f3dc\u0119 endecji Romana Dmowskiego<\/strong><\/p>\n

Postanowieniem traktatu ryskiego, podpisanego 18 III 1921, Polska odzyska\u0142a ziemie nale\u017c\u0105ce do RP przed trzecim i cz\u0119\u015bciowo drugim rozbiorem, a w latach 1795-1916 stanowi\u0105ce cz\u0119\u015b\u0107 zaboru rosyjskiego, za\u015b od wiosny 1919 zajmowane przez polskie si\u0142y zbrojne. Ponadto Rosja i Ukraina zrzek\u0142y si\u0119 roszcze\u0144 do Galicji Wschodniej z by\u0142ego zaboru austriackiego. Granica polsko-sowiecka by\u0142a prawie zgodna z granic\u0105 po drugim rozbiorze z 1793; korekty na rzecz Polski dokonano w postaci cz\u0119\u015bci Wo\u0142ynia i Polesia z miastem Pi\u0144skiem.<\/p>\n

Generalnie, w kwestii rozstrzygni\u0119\u0107 terytorialnych, Polska rezygnowa\u0142a z ziem dawnej Rzeczypospolitej po\u0142o\u017conych na wsch\u00f3d od granicy ustalonej w Rydze, a Rosja i Ukraina z roszcze\u0144 do ziem na zach\u00f3d od wytyczonej linii granicznej. Pocz\u0105tkowo, tu\u017c po podpisaniu rozejmu, Polska zg\u0142asza\u0142a roszczenia do 12 tys. km kwadratowych terytori\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 na wsch\u00f3d od linii rozejmowej. Ostatecznie obydwie strony zgodzi\u0142y si\u0119 na poprawki graniczne, obejmuj\u0105ce 3 tys. km kw. na korzy\u015b\u0107 Polski.<\/p>\n

Traktat pokojowy przewidywa\u0142 tak\u017ce wyp\u0142at\u0119\u00a0Polsce,\u00a0tytu\u0142em rekompensaty za wk\u0142ad ziem polskich w budowanie gospodarki rosyjskiej w okresie rozbior\u00f3w, kwoty 30 mln rubli w z\u0142ocie wed\u0142ug cen z roku 1913 (ustalenia te nie zosta\u0142y jednak nigdy wykonane pod r\u00f3\u017cnymi pretekstami przez stron\u0119 sowieck\u0105). Zobowi\u0105zywa\u0142 te\u017c bolszewik\u00f3w do zwrotu zagrabionych w czasie zabor\u00f3w dzie\u0142 sztuki i zabytk\u00f3w; zwr\u00f3cono jednak niewiele \u2013 na zasadzie wzajemno\u015bci m.in.\u00a0arrasy wawelskie, Szczerbiec (jedyne zachowane polskie insygnium koronacyjne) i\u00a0pomnik ksi\u0119cia J\u00f3zefa Poniatowskiego (d\u0142uta Thorvaldsena), stoj\u0105cy dzi\u015b przed pa\u0142acem prezydenckim w Warszawie.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Teofil Skalski<\/strong><\/strong><\/p>\n

Realizacja postanowie\u0144 traktatu, dotycz\u0105ca wymiany je\u0144c\u00f3w i los\u00f3w ludno\u015bci polskiej z teren\u00f3w zaj\u0119tych przez bolszewik\u00f3w, napotyka\u0142a wiele pospolitych przeszk\u00f3d ze strony rosyjskiej, oszukuj\u0105cej i sabotuj\u0105cej podle z my\u015bl\u0105 \u201ea nu\u017c si\u0119 uda\u201d. Do maja 1921 Polska przekaza\u0142a stronie rosyjskiej ponad 24 tys. je\u0144c\u00f3w, ta jednak \u201ezrewan\u017cowa\u0142a\u201d si\u0119 jedynie 12,5 tys. os\u00f3b. Dopiero zawieszenie przez Polsk\u0119 zwalniania rosyjskich je\u0144c\u00f3w spowodowa\u0142o, \u017ce Rosja przesta\u0142a utrudnia\u0107 ewakuacj\u0119 polskich \u017co\u0142nierzy. Co do Polak\u00f3w \u017cyj\u0105cych w Rosji, artyku\u0142 VI traktatu teoretycznie tylko dawa\u0142 mo\u017cliwo\u015bci starania si\u0119 o obywatelstwo polskie osobom, kt\u00f3re uko\u0144czy\u0142y 18 rok \u017cycia i 1 sierpnia 1919 by\u0142y zameldowane na terenie dawnego Kr\u00f3lestwa Polskiego. Do Polski mogli rzekomo wyjecha\u0107 r\u00f3wnie\u017c potomkowie powsta\u0144c\u00f3w zes\u0142anych w latach 1830-1865 oraz wszyscy, kt\u00f3rzy mogli udowodni\u0107, \u017ce s\u0105 nie dalej ni\u017c w trzecim pokoleniu potomkami os\u00f3b, kt\u00f3re stale zamieszkiwa\u0142y na terytorium dawnej Rzeczypospolitej. Zainteresowani mieli jeden rok na z\u0142o\u017cenie o\u015bwiadczenia o wyborze obywatelstwa. W praktyce w\u0142adze sowieckie blokowa\u0142y wyjazdy do Polski poprzez stawianie przer\u00f3\u017cnych absurdalnych warunk\u00f3w, jak np. wymogu pos\u0142ugiwania si\u0119 polsk\u0105 mow\u0105 jako potoczn\u0105, co mia\u0142o by\u0107 dowodem na przywi\u0105zanie do polsko\u015bci. W przepisach repatriacyjnych nie zawarto procedury odwo\u0142awczej, wi\u0119c fakt ujawnienia swej polsko\u015bci najcz\u0119\u015bciej sprowadza\u0142 na t\u0119 osob\u0119 sm\u0119tne reperkusje.<\/p>\n

W styczniu 1923, pod pretekstem braku zg\u0142osze\u0144, sowieci og\u0142osili zako\u0144czenie akcji repatriacyjnej. Po kilku miesi\u0105cach negocjacji wznowiono akcj\u0119, ko\u0144cz\u0105c j\u0105 ostatecznie w czerwcu 1924. \u0141\u0105cznie na terenie rosyjskim skorzysta\u0142o z mo\u017cliwo\u015bci przesiedlenia ok. 1,1 mln os\u00f3b, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych 65% stanowili Ukrai\u0144cy i Bia\u0142orusini, a jedynie 20% Polacy. Wskutek bolszewickich szykan w Rosji pozosta\u0142o ok. 1,2 \u2013 2,0 mln Polak\u00f3w. Ciekawym epizodem w tej historii by\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 pewnej szlachetnej urz\u0119dniczki Polskiej Komisji Repatriacyjnej w Kijowie \u2013 pani Ciny Orlikowskiej, kt\u00f3ra wesp\u00f3\u0142 z siostrami zakonu szarytek Bogumi\u0142\u0105 i W\u0142adys\u0142aw\u0105 oraz proboszczem parafii \u015bw. Aleksandra w Kijowie ks. Teofilem Skalskim i jego sekretarzem Zygmuntem Lepiesowskim, wyszukiwa\u0142a polskie dzieci i m\u0142odzie\u017c, a nast\u0119pnie legalizowa\u0142a ich wyjazd do Polski.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
ajer@ukr.net<\/a><\/strong><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mapa Europy \u015arodkowo-Wschodniej po traktacie pokojowym w Rydze Polsko-sowieckie rokowania rozjemcze rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 jeszcze w sierpniu 1920 roku w\u00a0Mi\u0144sku, gdy niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski by\u0142a mocno zagro\u017cona….<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6561,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6560","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t