{"id":6562,"date":"2024-12-16T00:45:43","date_gmt":"2024-12-15T22:45:43","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-71\/"},"modified":"2024-12-16T00:45:43","modified_gmt":"2024-12-15T22:45:43","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-71","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-71\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (71)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
\u201eRosja obiecuje, gdy jest do tego zmuszona, i nie dotrzymuje swych obietnic z chwil\u0105, gdy ma po temu si\u0142\u0119\u201d \u2013 J\u00f3zef Pi\u0142sudski<\/strong><\/p>\n

Kszta\u0142towanie si\u0119 granic i ustroju II RP by\u0142o procesem d\u0142ugotrwa\u0142ym, skomplikowanym i dla wielu Polak\u00f3w dramatycznym. Szanse na niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski stworzy\u0142a I wojna \u015bwiatowa, a nast\u0119pnie przewr\u00f3t bolszewicki 1917 w Rosji oraz Rewolucja listopadowa* w Niemczech. Powodzenie rokowa\u0142y dwie koncepcje, kt\u00f3re sukces polskiej sprawy widzia\u0142y jako pochodn\u0105 konfliktu zaborc\u00f3w i rozbudzenia w Polakach powszechnego patriotyzmu, t\u0119pionego od pokole\u0144 przez zaborc\u00f3w.<\/p>\n

Tw\u00f3rcami owych koncepcji byli J\u00f3zef Pi\u0142sudski i Roman Dmowski, kt\u00f3rzy wprawdzie r\u00f3\u017cnili si\u0119 diametralnie w kwestii wyboru pa\u0144stw wartych wci\u0105gni\u0119cia do strategii i taktyki niepodleg\u0142o\u015bciowej, ale jako zgodni w wielu innych wa\u017cnych poczynaniach niepodleg\u0142o\u015bciowych, zostali uznani za ojc\u00f3w odrodzenia polskiej niepodleg\u0142o\u015bci. Tw\u00f3rca koncepcji, kt\u00f3ra mia\u0142a okaza\u0107 si\u0119 efektywniejsz\u0105 \u2013 J\u00f3zef Pi\u0142sudski \u2013 stawia\u0142 na pa\u0144stwa centralne (tr\u00f3jprzymierze Austro-W\u0119gier, Niemc\u00f3w i W\u0142och), natomiast Roman Dmowski na pa\u0144stwa Entanty, g\u0142\u00f3wnie Rosj\u0119.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Roman Dmowski
\u201eWielki nar\u00f3d, jak ju\u017c by\u0142o gdzie indziej powiedziane, musi nosi\u0107 wysoko sztandar swej wiary\u201d.<\/strong><\/p>\n

J\u00f3zef Pi\u0142sudski, w m\u0142odo\u015bci socjalista i wi\u0119zie\u0144 carskiego re\u017cimu (m.in. zes\u0142any na Syberi\u0119) z zasady nie wierzy\u0142 w istnienie wobec Polski dobrych intencji pa\u0144stw obcych, a ju\u017c szczeg\u00f3lnie Rosji jakiegokolwiek koloru. Jako cz\u0142onek Polskiej Partii Socjalistycznej popiera\u0142 jej program budowy odrodzonej Polski, natomiast co do sposob\u00f3w osi\u0105gni\u0119cia niepodleg\u0142o\u015bci by\u0142 zdecydowanie przeciwny pokojowej koncepcji osi\u0105gni\u0119cia celu \u2013 uwa\u017ca\u0142, \u017ce niezb\u0119dny jest czyn zbrojny.<\/p>\n

\u00a0Na tym tle dosz\u0142o do sporu, w wyniku kt\u00f3rego powsta\u0142a PPS \u2013 Frakcja Rewolucyjna i nast\u0119pnie w 1908 roku we Lwowie Zwi\u0105zek Walki Czynnej. W nast\u0119pnych latach zaistnia\u0142o wiele podobnych organizacji, jak: Zwi\u0105zek Strzelecki we Lwowie, czy Towarzystwo \u201eStrzelec\u201d w Krakowie. Zasili\u0142y one Legiony Polskie \u2013 <\/strong>polsk\u0105 formacj\u0119 wojskow\u0105 utworzon\u0105 27 sierpnia 1914 u boku Armii Austro-W\u0119gierskiej. Legionom Polskim pocz\u0105tek da\u0142a\u00a0Pierwsza Kompania Kadrowa, sformowana 3 sierpnia 1914 w\u00a0Krakowie\u00a0z inicjatywy\u00a0J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, kt\u00f3ry te\u017c zosta\u0142 komendantem I-szej Brygady LP.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Spotkanie genera\u0142a Hallera (B\u0142\u0119kitna Armia) i marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego <\/strong><\/p>\n

W kraju, z inicjatywy tzw. aktywist\u00f3w (zwolennik\u00f3w wsp\u00f3\u0142pracy z Austro-W\u0119grami i Niemcami), powsta\u0142a Polska Organizacja Wojskowa. W 1917 r. komendant Pi\u0142sudski pr\u00f3bowa\u0142 wym\u00f3c na tr\u00f3jprzymierzu powo\u0142anie rz\u0105du polskiego (w miejsce zale\u017cnej od zaborc\u00f3w Rady Regencyjnej stworzonej w 1916 r.), a kiedy to si\u0119 nie uda\u0142o, nam\u00f3wi\u0142 podw\u0142adnych do niez\u0142o\u017cenia przysi\u0119gi na wierno\u015b\u0107 cesarzowi, kt\u00f3re to wydarzenie do historii przesz\u0142o pod nazw\u0105 tzw. kryzysu przysi\u0119gowego. Za to zosta\u0142 skazany w lipcu 1917 r. na wi\u0119zienie i zes\u0142any do twierdzy w Magdeburgu, gdzie sp\u0119dzi\u0142 reszt\u0119 wojny.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

10 XI 1918 J\u00f3zef Pi\u0142sudski zosta\u0142 zwolniony i wezwany do kraju. Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej Rada Regencyjna przekaza\u0142a mu w\u0142adz\u0119 wojskow\u0105, a 14 listopada cywiln\u0105. 16 XI wystosowa\u0142 not\u0119 do pa\u0144stw neutralnych i wojuj\u0105cych w I wojnie \u015bwiatowej, m\u00f3wi\u0105c\u0105 o utworzeniu niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa polskiego. Dwa dni p\u00f3\u017aniej powo\u0142a\u0142 rz\u0105d z J\u0119drzejem Moraczewskim na czele.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Zygmunt Fortunat Mi\u0142kowski, pseud. Teodor Tomasz Je\u017c \u2013 jeden z za\u0142o\u017cycieli Ligi Polskiej i Ligi Narodowej, z kt\u00f3rej wywodzi si\u0119 Narodowa Demokracja. Polski pisarz (liczb\u0105 powie\u015bci ust\u0119powa\u0142 tylko Kraszewskiemu), publicysta i polityk niepodleg\u0142o\u015bciowy, powsta\u0144czy pu\u0142kownik. Absolwent Uniwersytetu Kijowskiego <\/strong><\/p>\n

22 XI 1918 Pi\u0142sudski otrzyma\u0142 tytu\u0142 Tymczasowego Naczelnika Pa\u0144stwa, kt\u00f3ry oficjalnie potwierdzi\u0142 jego pozycj\u0119 w kraju jako politycznego decydenta. Ustanowi\u0142 on II Rzeczpospolit\u0105 republik\u0105 demokratyczn\u0105 z Sejmem, kt\u00f3ry mia\u0142 zosta\u0107 wybrany 26 stycznia 1919 roku i jako parlament ustanawia\u0107 szczeg\u00f3\u0142owo ustr\u00f3j pa\u0144stwa.\u00a0<\/p>\n

Drugi z ojc\u00f3w odrodzenia Polski, Roman Dmowski, kierowa\u0142 Lig\u0105 Narodow\u0105\u00a0\u2013 tajn\u0105 organizacj\u0105 polityczn\u0105, utworzon\u0105\u00a01 IV 1893\u00a0r. z przekszta\u0142cenia\u00a0Ligi Polskiej**. By\u0142a ona o\u015brodkiem dyspozycyjnym ruchu narodowego na wszystkie trzy zabory. Celem Ligi Narodowej by\u0142o kszta\u0142towanie nowoczesnego narodu polskiego \u2013 silnego, gotowego oprze\u0107 si\u0119 innym narodom i realizuj\u0105cego w\u0142asn\u0105 misj\u0119 dziejow\u0105. Charakteryzowa\u0142o j\u0105 d\u0105\u017cenie do utworzenia jednolitego narodowo pa\u0144stwa – upatrywa\u0142a zagro\u017cenie w mniejszo\u015bciach narodowych, by\u0142a antysemicka i negatywnie si\u0119 odnosi\u0142a do walki klasowej. Pi\u0119tnuj\u0105c ucisk w\u0142adz rosyjskich i lojalizm ugodowc\u00f3w wobec Rosji, do dzia\u0142a\u0144 niepodleg\u0142o\u015bciowych si\u0119 nie przyk\u0142ada\u0142a. Nawet rewolucja spo\u0142eczno-narodowa 1905 r. nie podnieci\u0142a narodowc\u00f3w bojowo – uznali j\u0105 za przejaw anarchii os\u0142abiaj\u0105cej pa\u0144stwo i tym samym ich w\u0142asne bezpiecze\u0144stwo. W zaistnia\u0142ej sytuacji postanowili sw\u00f3j patriotyzm realizowa\u0107 w co najwy\u017cej autonomicznej Polsce i to pod szczelnym imperialnym parasolem Rosji.<\/p>\n

\"\"<\/a>
16 sierpnia 1914 r. zebrani w Krakowie galicyjscy politycy podj\u0119li decyzj\u0119 o tworzeniu Legion\u00f3w Polskich. Miasto opanowa\u0142a euforia. Pierwsze od 1831 r. wojsko polskie stawa\u0142o si\u0119 faktem. Na zdj\u0119ciu: Dru\u017cyna krakowskich „Soko\u0142\u00f3w” przy\u0142\u0105cza si\u0119 do Legion\u00f3w Polskich. Przemarsz ulicami Krakowa<\/strong><\/p>\n

Z wybuchem I wojny \u015bwiatowej narodowcy rozpocz\u0119li dzia\u0142alno\u015b\u0107 dyplomatyczn\u0105, w efekcie kt\u00f3rej dosz\u0142o do powo\u0142ania w 1917 roku Amii Polskiej we Francji (B\u0142\u0119kitna armia gen. Hallera) oraz Komitetu Narodowego Polskiego (KNP), na czele kt\u00f3rego stan\u0105\u0142 Roman Dmowski. Pa\u0144stwa Ententy uzna\u0142y KNP za oficjalne przedstawicielstwo pa\u0144stwa polskiego. Po zako\u0144czeniu wojny Dmowski wr\u00f3ci\u0142 do kraju, by z Ignacym Paderewskim reprezentowa\u0107 Polsk\u0119 na konferencji pokojowej w Pary\u017cu (1919-1920). Zaprezentowali oni tam swoj\u0105 wizj\u0119 odrodzonego pa\u0144stwa, bazuj\u0105c\u0105 na inkorporacji do II Rzeczypospolitej ziem etnicznie polskich i maksymalnego ograniczenia mniejszo\u015bci narodowych.<\/p>\n

Pomys\u0142 ten nie spotka\u0142 si\u0119 z uznaniem wi\u0119kszo\u015bci gremium, poniewa\u017c utworzenie pa\u0144stwa narodowego po przesz\u0142o 100-letnich zaborach nie wygl\u0105da\u0142o racjonalnie. Aczkolwiek stwierdzi\u0107 trzeba, \u017ce mimo przyw\u00f3dztwa w zwyci\u0119skiej wojnie polsko-bolszewickiej autora koncepcji federacyjnej, zrealizowana zosta\u0142a w wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci idea Dmowskiego. W tym miejscu godzi si\u0119 zaakcentowa\u0107 to, \u017ce mimo r\u00f3\u017cnic ideowych i braku wzajemnej sympatii, ci dwaj wielcy patrioci dokonali wsp\u00f3lnie dzie\u0142a odrodzenia niepodleg\u0142ej Polski z dw\u00f3ch jakby stron frontu wojny \u015bwiatowej \u2013 Dmowski pozyska\u0142 przychylno\u015b\u0107 Entanty, pomoc wojskow\u0105 i pieni\u0119\u017cn\u0105 oraz wywalczy\u0142 zachodnie granice Polski, natomiast Pi\u0142sudskiemu zawdzi\u0119czamy odrodzenie g\u0142\u00f3wnych fundament\u00f3w niepodleg\u0142o\u015bci dzi\u0119ki wrogom Ententy, odbicie znacznej cz\u0119\u015bci zagrabionych ziem i uratowanie Europy przed bolszewizmem.<\/p>\n

______________________________________<\/p>\n

*) Rewolucja listopadowa w Niemczech<\/strong> \u2013 rozpocz\u0119ty 3 listopada 1918 rebeli\u0105 marynarzy w Kilonii proces bunt\u00f3w wielu grup zm\u0119czonego wojn\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa, w wyniku kt\u00f3rych dosz\u0142o do upadku monarchii (9 XI 1918 abdykacja cesarza Wilhelma II) i zaistnienia ustroju republika\u0144skiego (13 II 1919 – Republika Weimarska). Istotn\u0105 rol\u0119 inspiracyjn\u0105 odegra\u0142y wydarzenia rewolucyjne w Rosji oraz dzia\u0142alno\u015b\u0107 socjaldemokrat\u00f3w i komunist\u00f3w w Niemczech (Zwi\u0105zek Spartakusa przekszta\u0142cony 31 XII 1918 w Komunistyczn\u0105 Parti\u0119 Niemiec).\u00a0<\/p>\n

**) Liga Polska<\/strong> – tajna niepodleg\u0142o\u015bciowa organizacja polityczna dzia\u0142aj\u0105ca w latach\u00a01887-1894. Zosta\u0142a powo\u0142ana do \u017cycia w\u00a0Szwajcarii\u00a0w\u00a01887\u00a0r. przez grup\u0119 dawnych uczestnik\u00f3w\u00a0powstania styczniowego\u00a0przebywaj\u0105cych w zaborach pruskim i austriackim, a tak\u017ce na emigracji.\u00a0Jej celem by\u0142o\u00a0 odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci Polski w granicach przedrozbiorowych na podstawie federacyjnej i z uwzgl\u0119dnieniem r\u00f3\u017cnic narodowo\u015bciowych.<\/p>\n

Adam JERSCHINA<\/strong>
ajer@ukr.net<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eRosja obiecuje, gdy jest do tego zmuszona, i nie dotrzymuje swych obietnic z chwil\u0105, gdy ma po temu si\u0142\u0119\u201d \u2013 J\u00f3zef Pi\u0142sudski Kszta\u0142towanie si\u0119 granic…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6563,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6562","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t