{"id":6564,"date":"2024-12-16T00:48:13","date_gmt":"2024-12-15T22:48:13","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-72\/"},"modified":"2024-12-16T00:48:13","modified_gmt":"2024-12-15T22:48:13","slug":"1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-72","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/1000-lat-miedzy-dnieprem-i-wisla-72\/","title":{"rendered":"1000 lat mi\u0119dzy Dnieprem i Wis\u0142\u0105 (72)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Traktat ryski oddali\u0142 na nieokre\u015blon\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 szans\u0119 wybicia si\u0119 Ukrainy na niepodleg\u0142o\u015b\u0107; szans\u0119 stworzon\u0105 rezultatami I wojny \u015bwiatowej. Ma\u0142o tego, cofa\u0142 proces integracji i pog\u0142\u0119biania to\u017csamo\u015bci narodowej Ukrai\u0144c\u00f3w. Przymusowa polonizacja rdzennej ludno\u015bci Kres\u00f3w Wschodnich II RP generowa\u0142a wrogo\u015b\u0107 do nowej w\u0142adzy i w konsekwencji utrwala\u0142a skrajny nacjonalizm z silnym akcentem antypolskim. W obr\u0119bie USRR, natomiast, bezwzgl\u0119dne wdra\u017canie doktryny komunistycznej (z ludob\u00f3jstwem przez g\u0142\u00f3d jako kar\u0105 za niepokorno\u015b\u0107!), wr\u0119cz zagra\u017ca\u0142o biologicznemu istnieniu ukrai\u0144skiej nacji.<\/p>\n

Asymilacyjna doktryna endecji, kt\u00f3ra dominowa\u0142a w\u015br\u00f3d kadr administracji pa\u0144stwowej na Kresach, nie cieszy\u0142a si\u0119 powszechn\u0105 akceptacj\u0105 obywateli II RP. Swoj\u0105 negacj\u0119 polityki kresowej wyrazili socjali\u015bci ju\u017c jesieni\u0105 1921 roku, przedstawiaj\u0105c projekt autonomii terytorium dawnej Galicji Wschodniej, jakie traktatem ryskim przypad\u0142o Polsce. W 1924 r. Polska Partia Socjalistyczna \u017c\u0105da\u0142a zreformowania na Kresach administracji i szkolnictwa oraz wprowadzenia \u201egospodarstwa spo\u0142ecznego\u201d. Jeszcze dalej szli komuni\u015bci, kt\u00f3rzy usi\u0142owali przekona\u0107 do zbawiennej roli walki klasowej.<\/p>\n

Realizm i jednocze\u015bnie przychylno\u015b\u0107 wobec mniejszo\u015bci narodowych wykazywali w\u0142a\u015bciwie tylko pi\u0142sudczycy (obywatele RP uznaj\u0105cy J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego za najwybitniejszego patriot\u0119 i przyw\u00f3dc\u0119). Zamiast si\u0142owej polonizacji propagowali oni swobod\u0119 praktykowania tradycji narodowych i dba\u0142o\u015b\u0107 o takie warunki egzystencji, by ludno\u015b\u0107 niepolska samoistnie lgn\u0119\u0142a do pa\u0144stwowo\u015bci polskiej. Zanim pi\u0142sudczycy doszli do w\u0142adzy, czyli do przewrotu majowego w 1926 roku, przedstawiali bardzo obszerny i wspania\u0142omy\u015blny wobec mniejszo\u015bci narodowych program polityczny: autonomia terytorialna, inwestycje gospodarcze, rozbudowa komunikacji, reforma rolna, prawa j\u0119zykowe w szkolnictwie i administracji etc.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Jewhen Konowalec – wojskowy, polityk, dow\u00f3dca Korpusu Strzelc\u00f3w Siczowych (1918-1919), od 1929 roku przewodniczy Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n

Tymczasem realia nie napawa\u0142y optymizmem. Z\u0142y wp\u0142yw na stosunek mniejszo\u015bci narodowych do pa\u0144stwa polskiego mia\u0142 chaos legislacyjny w fazie tworzenia fundament\u00f3w II RP. Nieprecyzyjno\u015b\u0107 i nawet wzajemne wykluczanie si\u0119 akt\u00f3w prawnych nie sprzyja\u0142y tworzeniu zdrowych relacji mi\u0119dzy autochtonami a przedstawicielami nowej w\u0142adzy. Oczywi\u015bcie atmosfera wrogo\u015bci by\u0142a przede wszystkim pochodn\u0105 feudalnych zasz\u0142o\u015bci, kiedy to \u201eLachy gn\u0119bi\u0142y Rusin\u00f3w\u201d.<\/p>\n

Aby zlikwidowa\u0107 uprzedzenia naros\u0142e wiekami, nale\u017ca\u0142o podj\u0105\u0107 \u017cmudn\u0105 i trudn\u0105 prac\u0119 organiczn\u0105, do jakiej dopiero co odrodzona Polska nie by\u0142a oczywi\u015bcie przygotowana. Zostawiaj\u0105c zatem uzdrawianie w sferze pobo\u017cnych \u017cycze\u0144, nale\u017ca\u0142o jako\u015b sprosta\u0107 administrowaniu. No wi\u0119c t\u0119 sm\u0119tn\u0105 proz\u0119 \u017cycia uskuteczniali ludzie przybyli przewa\u017cnie z g\u0142\u0119bi Polski, najcz\u0119\u015bciej nie tylko j\u0119zykowo obcy miejscowym, ale i maskuj\u0105cy sw\u0105 w\u0105tpliw\u0105 erudycj\u0119 irytuj\u0105c\u0105 pysza\u0142kowato\u015bci\u0105 czy nawet pogard\u0105 i chamstwem.<\/p>\n

Z dzisiejszej perspektywy, kiedy to wyznacznikiem cywilizacyjnym pa\u0144stwa jest jego stosunek do jednostki ludzkiej, zdecydowanie negatywnie nale\u017cy oceni\u0107 niech\u0119\u0107 polskich w\u0142adz do organizowania samorz\u0105dno\u015bci lokalnej na Kresach Wschodnich. Wprawdzie 22 IX 1922 Sejm RP uchwali\u0142 Ustaw\u0119 o zasadach samorz\u0105du wojew\u00f3dzkiego, ale czas pokaza\u0142, \u017ce mia\u0142a ona pom\u00f3c li tylko w d\u0105\u017ceniach Polski do akceptacji wschodniej granicy II RP* przez mocarstwa zachodnie \u2013 powo\u0142ane ustaw\u0105 dwuizbowe sejmiki dla Polak\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w w wojew\u00f3dztwach po\u0142udniowo-wschodnich nigdy fizycznie nie zaistnia\u0142y; nie upozorowano nawet rzetelno\u015bci zamiaru \u2013 ustaw\u0119 pozostawiono bez przepis\u00f3w wykonawczych.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Stanis\u0142aw Haller, 1922 r. kierowa\u0142 dzia\u0142aniami represyjnymi i zapobiegawczymi przeciw aktom terroru ukrai\u0144skich akcji terrorystycznych. Kuzyn gen. J\u00f3zefa Hallera. W 1939 aresztowany przez Sowiet\u00f3w i uwi\u0119ziony w obozie w Starobielsku. Zamordowany przez NKWD. Pochowany na Polskim Cmentarzu Wojennym w Charkowie<\/strong><\/p>\n

Porz\u0105dek i bezpiecze\u0144stwo na niespokojnych Kresach, gdzie poza rodzim\u0105 przest\u0119pczo\u015bci\u0105 odzywa\u0142a si\u0119 sowiecka dywersja, formalnie regulowa\u0142o rozporz\u0105dzenie MSW z maja 1919 o s\u0105dach dora\u017anych, kt\u00f3re do katalogu przest\u0119pstw karanych \u015bmierci\u0105 zaliczy\u0142o \u201ez\u0142o\u015bliwe dzia\u0142anie lub opuszczanie urz\u0105dze\u0144 ruchu kolejowego\u201d oraz \u201eu\u017cywanie \u015brodk\u00f3w wybuchowych przeciwko w\u0142asno\u015bci, zdrowiu i \u017cyciu\u201d. Niestety rozporz\u0105dzenie to s\u0142u\u017cy\u0142o Policji Pa\u0144stwowej nie tylko do walki z przest\u0119pczo\u015bci\u0105 kryminaln\u0105, ale poprzez nadinterpretacj\u0119 jego przepis\u00f3w do licznych aresztowa\u0144 Ukrai\u0144c\u00f3w i Bia\u0142orusin\u00f3w aktywnych politycznie i samorz\u0105dowo.<\/p>\n

W zabezpieczeniu wybor\u00f3w do Sejmu I kadencji (5-10 XI 1922) anga\u017cowano wojsko. W wojew\u00f3dztwach po\u0142udniowo-wschodnich dow\u00f3dztwo po\u0142\u0105czonych okr\u0119g\u00f3w wojskowych przemyskiego i lwowskiego na okres przed i w trakcie wybor\u00f3w powierzono endeckiemu genera\u0142owi Stanis\u0142awowi Hallerowi. Wyda\u0142 on nast\u0119puj\u0105cy rozkaz: \u201eUpowa\u017cniam wojskowych dow\u00f3dc\u00f3w, a\u017c do komendant\u00f3w patroli w\u0142\u0105cznie, by wyst\u0119powali aktywnie bez dotrzymywania formalno\u015bci. Mam nadziej\u0119, \u017ce dow\u00f3dcy podporz\u0105dkowanych mi oddzia\u0142\u00f3w zrozumiej\u0105 mnie i zaczn\u0105 niszczy\u0107 bandytyzm i bezprawie z ca\u0142\u0105 energi\u0105 i surowo\u015bci\u0105. Wojskowe oddzia\u0142y powinny niezw\u0142ocznie ka\u017cdego bandyt\u0119 schwytanego na gor\u0105cym uczynku lub uzbrojonego, ka\u017cdego, kt\u00f3remu dowiedziono przynale\u017cno\u015b\u0107 do bandy, niezw\u0142ocznie rozstrzela\u0107\u201d. \u00d3w rozkaz, nieuprawniony nawet w warunkach wojennych, by\u0142 reakcj\u0105 nacjonalisty na dzia\u0142ania innego nacjonalisty \u2013 intensywny ruch sabota\u017cowy, w tym liczne podpalenia dwor\u00f3w i zagr\u00f3d, prowadzi\u0142a od lata 1922 Ukrai\u0144ska Organizacja Wojskowa Wolja (Wolno\u015b\u0107) pod wodz\u0105 Jewhena Konowalca, wojskowego i polityka, od 1929 roku przewodnicz\u0105cego Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w.<\/p>\n

Abstrahuj\u0105c od polityczno-moralnego t\u0142a wydarzenia, spacyfikowanie UWO w 1922 roku nale\u017cy uzna\u0107 za usprawiedliwione konieczno\u015bci\u0105 obrony ludno\u015bci cywilnej przed zagro\u017ceniem terrorystycznym.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

_____________________________________<\/p>\n

*) Wschodnia granica II RP<\/strong>, wywalczona dwa lata po I wojnie \u015bwiatowej przez Polsk\u0119 niejako samowolnie, d\u0142ugi czas nie posiada\u0142a akceptacji zachodnich mocarstw. Ambicj\u0105 polskich w\u0142adz by\u0142o uzyskanie owej akceptacji, aby jako sz\u00f3ste co do wielko\u015bci pa\u0144stwo Europy cieszy\u0107 si\u0119 nale\u017cnym i niekwestionowanym szacunkiem. Po kilkuletnich staraniach polskiej dyplomacji, 14 III 1923, Rada Ambasador\u00f3w \u201euzna\u0142a wschodni\u0105 granic\u0119 II RP zgodnie ze status quo\u201d. Nast\u0119pnego dnia w Pary\u017cu pod przewodnictwem premiera Francji Raymonda Poincar\u00e9 podpisano dodatkowy protok\u00f3\u0142 do\u00a0Traktatu Wersalskiego<\/a> zatwierdzaj\u0105cy ostatecznie wschodni\u0105 granic\u0119 II RP i uznaj\u0105cy tym samym przynale\u017cno\u015b\u0107 do niej Galicji Wschodniej oraz Wile\u0144szczyzny. Decyzji mocarstw zachodnich w sprawie polskich granic nie przyj\u0105\u0142 do wiadomo\u015bci rz\u0105d sowiecki i w\u0142adze Litwy. Natomiast do\u0142\u0105czy\u0142y do pa\u0144stw akceptuj\u0105cych Stany Zjednoczone w kwietniu 1923. W odniesieniu do Galicji Wschodniej wzmiankowano, aby Polska \u201euzna\u0142a za konieczne wprowadzenie tam autonomii\u201d oraz przypominano postanowienia traktatu o mniejszo\u015bciach (tzw. Ma\u0142y traktat wersalski podpisany 28 czerwca 1919 roku przez Polsk\u0119 po\u00a0I wojnie \u015bwiatowej\u00a0\u0142\u0105cznie z\u00a0traktatem wersalskim; oba\u00a0ratyfikowa\u0142 Naczelnik Pa\u0144stwa marsz. Pi\u0142sudski\u00a01 wrze\u015bnia 1919 na podstawie ustawy z 31 lipca 1919; Ma\u0142y traktat gwarantowa\u0142 poszanowanie i obron\u0119 praw\u00a0mniejszo\u015bci narodowych\u00a0zamieszkuj\u0105cych Polsk\u0119).<\/p>\n

CDN
Adam JERSCHINA<\/strong>
ajer@ukr.net<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Traktat ryski oddali\u0142 na nieokre\u015blon\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 szans\u0119 wybicia si\u0119 Ukrainy na niepodleg\u0142o\u015b\u0107; szans\u0119 stworzon\u0105 rezultatami I wojny \u015bwiatowej. Ma\u0142o tego, cofa\u0142 proces integracji i pog\u0142\u0119biania…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6565,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[85],"tags":[],"class_list":["post-6564","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-1000-lat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t