{"id":9010,"date":"2025-04-18T18:11:33","date_gmt":"2025-04-18T15:11:33","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=9010"},"modified":"2025-11-01T13:15:12","modified_gmt":"2025-11-01T11:15:12","slug":"tragedie-polskich-kobiet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/tragedie-polskich-kobiet\/","title":{"rendered":"Tragedie polskich kobiet"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

W Kijowie, w Pa\u0144stwowej Naukowej Bibliotece Architektoniczno-Budowlanej im. W. Zabo\u0142otnego, prezentowana jest wystawa\u00a0\u201eKobiety na celowniku NKWD\u201d. Przedstawione materia\u0142y ukazuj\u0105 tragiczne losy kobiet w r\u00f3\u017cnym wieku, o r\u00f3\u017cnym statusie spo\u0142ecznym, poziomie wykszta\u0142cenia, pochodzeniu etnicznym i wyznaniu, kt\u00f3re zosta\u0142y rozstrzelane na podstawie bezpodstawnych oskar\u017ce\u0144 w latach 1937\u20131941 w wi\u0119zieniu NKWD w Kijowie i pochowane na terenie tajnej specjalnej dzia\u0142ki w lesie bykownia\u0144skim.<\/p>\n

Te tragedie by\u0142y typowe dla epoki masowych represji. Jednocze\u015bnie, analizuj\u0105c sprawy represjonowanych Polek, dowiadujemy si\u0119 o \u017cyciu kulturalnym i religijnym w radzieckiej Ukrainie. Jednym z cel\u00f3w represji by\u0142o przerwanie tego \u017cycia i stopniowa asymilacja narodowo\u015bci polskiej.<\/p>\n

Na przyk\u0142ad sprawa Jadwigi Moszy\u0144skiej. Jej ojciec by\u0142 pomocnikiem ksi\u0119dza w ko\u015bciele \u015bw. Jana Chrzciciela w Bia\u0142ej Cerkwi. Jadwiga, po uko\u0144czeniu szko\u0142y \u015bredniej, rozpocz\u0119\u0142a nauk\u0119 w Polskim Instytucie Pedagogicznym w Kijowie. P\u00f3\u017aniej kontynuowa\u0142a studia na poziomie aspirantury i pracowa\u0142a jako nauczycielka w polskiej szkole nr 3 w Berdyczowie. W momencie aresztowania by\u0142a t\u0142umaczk\u0105 (pracownikiem literackim) w redakcji polskiej gazety \u201eG\u0142os Radziecki\u201d. Moszy\u0144sk\u0105 aresztowano 26 sierpnia 1937 roku pod zarzutem prowadzenia antyradzieckiej agitacji oraz \u201edzia\u0142alno\u015bci kontrrewolucyjnej\u201d. Podczas przes\u0142ucha\u0144 odwa\u017cna Polka nie przyznawa\u0142a si\u0119 do zarzut\u00f3w ani do \u201ezezna\u0144\u201d innych os\u00f3b, kt\u00f3re mia\u0142y rzekomo stanowi\u0107 dow\u00f3d jej kontrrewolucyjnej dzia\u0142alno\u015bci. Zezna\u0142a natomiast, \u017ce w 1934 roku zgodzi\u0142a si\u0119 zosta\u0107 tajnym wsp\u00f3\u0142pracownikiem NKWD. W akcie oskar\u017cenia znalaz\u0142 si\u0119 punkt o dezinformowaniu NKWD poprzez rzekome ukrywanie dzia\u0142alno\u015bci kontrrewolucyjnej os\u00f3b z jej otoczenia. Oznacza to, \u017ce chocia\u017c Moszy\u0144ska, najprawdopodobniej pod presj\u0105, zgodzi\u0142a si\u0119 by\u0107 tajnym agentem, to nie pisa\u0142a donos\u00f3w na ludzi.<\/p>\n

26-letnia Jadwiga Moszy\u0144ska zosta\u0142a rozstrzelana na podstawie decyzji komisji \u2013 ludowego komisarza spraw wewn\u0119trznych ZSRR i prokuratora ZSRR \u2013 zgodnie z operacyjnym rozkazem NKWD nr 00485. Zosta\u0142a zrehabilitowana w 1989 roku.<\/p>\n

\"Jadwiga<\/a>
Jadwiga Moszy\u0144ska<\/figcaption><\/figure>\n

Maria Szawlowska urodzi\u0142a si\u0119 w 1863 roku w miejscowo\u015bci Chrosna w powiecie krakowskim. Uko\u0144czy\u0142a cztery klasy szko\u0142y wiejskiej. Nie zna\u0142a j\u0119zyka rosyjskiego, m\u00f3wi\u0142a wy\u0142\u0105cznie po polsku. W 1913 roku przeprowadzi\u0142a si\u0119 wraz z m\u0119\u017cem do Skwiry. Prawdopodobnie p\u00f3\u017aniej pracowa\u0142a w ko\u0142chozie w rejonie skwirskim w obwodzie kijowskim. Aktywnie ucz\u0119szcza\u0142a do miejscowego ko\u015bcio\u0142a. W momencie aresztowania nie by\u0142a zatrudniona. Aresztowano j\u0105 13 maja 1938 roku pod zarzutem \u201eaktywnej dzia\u0142alno\u015bci antyradzieckiej\u201d oraz \u201eszpiegostwa na rzecz Polski\u201d. NKWD zarzuci\u0142o jej nie tylko antyradzieckie pogl\u0105dy, ale tak\u017ce \u201eorganizowanie kontrrewolucyjnej propagandy w\u015br\u00f3d ko\u0142cho\u017anik\u00f3w, wychwalanie faszystowskiego modelu rz\u0105d\u00f3w w Polsce oraz oszczerstwa wobec dzia\u0142a\u0144 partii i w\u0142adzy radzieckiej\u201d. 75-letnia Maria Szawlowska zosta\u0142a rozstrzelana 27 wrze\u015bnia 1938 roku w Kijowie na podstawie decyzji specjalnej tr\u00f3jki NKWD obwodu kijowskiego. Zosta\u0142a zrehabilitowana w 1989 roku. W momencie aresztowania pozostawi\u0142a c\u00f3rk\u0119 Bronis\u0142aw\u0119 Zamarczyk i zi\u0119cia Stanis\u0142awa Zamarczyka.<\/p>\n

Polak\u00f3w najcz\u0119\u015bciej oskar\u017cano o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z polskim wywiadem. Na przyk\u0142ad w sprawie Anny Puri\u0144, pracownicy kijowskiej poczty, jedynym dowodem by\u0142 protok\u00f3\u0142 z jej przes\u0142uchania, w kt\u00f3rym przyzna\u0142a si\u0119 do szpiegowania dla polskiego wywiadu. Wed\u0142ug zarzut\u00f3w mia\u0142a zbiera\u0107 informacje o korespondencji wysy\u0142anej z Kijowa za granic\u0119 oraz o nastrojach politycznych ludno\u015bci i jej stosunku do w\u0142adzy radzieckiej. \u00a020 stycznia 1938 roku Anna Puri\u0144 zosta\u0142a rozstrzelana. Zrehabilitowano j\u0105 w 1989 roku.<\/p>\n

Podobne zarzuty postawiono Oldze Reize, ksi\u0119gowej Kijowskiego Pa\u0144stwowego Rosyjskiego Teatru Dramatycznego (obecnie Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. \u0141esi Ukrainki). W dokumentach NKWD figurowa\u0142a jako Rosjanka, ale 15 grudnia 1937 roku zosta\u0142a aresztowana pod zarzutem \u201eprowadzenia dzia\u0142alno\u015bci szpiegowskiej na rzecz Polski\u201d. Wed\u0142ug \u015bledczych mia\u0142a przekazywa\u0107 polskim s\u0142u\u017cbom wywiadowczym informacje o \u017cyciu i dzia\u0142alno\u015bci zespo\u0142u teatralnego, stanie infrastruktury miejskiej Kijowa oraz nastrojach politycznych mieszka\u0144c\u00f3w. Dodatkowym punktem oskar\u017cenia by\u0142o korespondowanie z krewnymi mieszkaj\u0105cymi za granic\u0105. Poza zeznaniami Reize nie by\u0142o \u017cadnych dowod\u00f3w na jej win\u0119. 65-letnia Olga Reize zosta\u0142a rozstrzelana 20 stycznia 1938 roku. Zosta\u0142a zrehabilitowana w 1989 roku.<\/p>\n

Ofiarami represji padali tak\u017ce cz\u0142onkowie rodzin polskich, niezale\u017cnie od ich narodowo\u015bci. Mieszka\u0144ca wsi Stare w obwodzie kijowskim, Tymofieja Koreckiego, aresztowano pod zarzutem \u201ekontakt\u00f3w z polskim konsulatem\u201d. Jego \u017con\u0119, ukrai\u0144sk\u0105 ko\u0142cho\u017aniczk\u0119 Stepanid\u0119 Koreck\u0105, oskar\u017cy\u0142a miejscowa aktywistka we wniosku do NKWD. Tymofieja Koreckiego rozstrzelano 9 pa\u017adziernika 1937 roku.<\/p>\n

Stepanida Korecka zosta\u0142a aresztowana 25 listopada 1937 roku pod zarzutem prowadzenia antyradzieckiej agitacji. Podczas \u015bledztwa cz\u0119\u015bciowo przyzna\u0142a si\u0119 do winy. Zosta\u0142a rozstrzelana 20 stycznia 1938 roku. Rehabilitowano j\u0105 w 1989 roku. Ich c\u00f3rka mia\u0142a zaledwie dwa lata w chwili aresztowania rodzic\u00f3w.<\/p>\n

Na wystawie\u00a0\u201eKobiety na celowniku NKWD\u201d\u00a0wykorzystano materia\u0142y z archiw\u00f3w pa\u0144stwowych, bibliotek, prywatnych zbior\u00f3w oraz otwartych \u017ar\u00f3de\u0142.<\/p>\n

Anatol ZBOROWSKI<\/strong>
\n<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W Kijowie, w Pa\u0144stwowej Naukowej Bibliotece Architektoniczno-Budowlanej im. W. Zabo\u0142otnego, prezentowana jest wystawa\u00a0\u201eKobiety na celowniku NKWD\u201d. Przedstawione materia\u0142y ukazuj\u0105 tragiczne losy kobiet w r\u00f3\u017cnym wieku,…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9011,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-9010","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-2025"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t