{"id":9244,"date":"2025-06-11T17:52:44","date_gmt":"2025-06-11T14:52:44","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=9244"},"modified":"2025-06-11T17:52:44","modified_gmt":"2025-06-11T14:52:44","slug":"wyglaszala-z-duma-ze-jest-polka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/wyglaszala-z-duma-ze-jest-polka\/","title":{"rendered":"Wyg\u0142asza\u0142a z dum\u0105, \u017ce jest Polk\u0105"},"content":{"rendered":"
\"Elisabeth<\/a>
Elisabeth Jerichau Baumann. Autoportret<\/figcaption><\/figure>\n

Nie ka\u017cdy urodzony w Polsce zostaje geniuszem, ale \u017ceby sta\u0107 si\u0119 geniuszem\u00a0 trzeba narodzi\u0107 si\u0119 w Polsce. O tym przekonuje \u017cycie i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Elisabeth Jerichau Baumann, du\u0144skiej malarki i rysowniczki polskiego pochodzenia.<\/em><\/strong><\/p>\n

Urodzi\u0142a si\u0119 1819 roku w Warszawie jako c\u00f3rka Filipa Adolfa Baumanna i Joanny Fryderyki Reyer. Ojciec Elisabeth by\u0142 rysownikiem i kartografem oraz producentem map i kart do gry, a nadto przewodnicz\u0105cym warszawskiej gminy ewangelicko-augsburskiej. Mimo korzeni niemieckich w domu rodzinnym Baumann\u00f3w, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 na \u017boliborzu w budynku biblioteki zakonu pijar\u00f3w, na co dzie\u0144 m\u00f3wiono po polsku.<\/p>\n

W wieku dzieci\u0119cym Elisabeth serdecznie prze\u017cy\u0142a wzlot Powstania Listopadowego: \u201eMoja ma\u0142a g\u0142owa by\u0142a pe\u0142na powsta\u0144czych pie\u015bni, kt\u00f3re dot\u0105d wszystkie pami\u0119tam. Bia\u0142y orze\u0142 na czerwonym tle trzepota\u0142 rado\u015bnie w powietrzu i nadesz\u0142a wolno\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n

A potem \u2013 tragedia: widzia\u0142a rannych powsta\u0144c\u00f3w i biednych uchod\u017ac\u00f3w wygnanych po kl\u0119sce powstania. W swoim dzienniczku opisa\u0142a panuj\u0105c\u0105 wtedy atmosfer\u0119 beznadziei i rozczarowania. P\u00f3\u017aniejsze wspomnienia z tamtych czas\u00f3w wyrazi\u0142a w licznych rysunkach i obrazach.<\/p>\n

Mia\u0142a szcz\u0119\u015bcie dorasta\u0107 w domu, gdzie dostrze\u017cono i \u2013 co wa\u017cniejsze \u2013 doceniono jej talent do rysunku. Rodzice zauwa\u017cyli artystyczne zdolno\u015bci Elisabeth, gdy jeszcze by\u0142a dzieckiem. Za ich wsparciem panna Baumann w latach 1838\u20131844 studiowa\u0142a w Akademii Malarstwa w D\u00fcsseldorfie.<\/p>\n

Mimo \u017ce nie mog\u0142a by\u0107 formalnie studentk\u0105 uczelni (kobiet w\u00f3wczas nie przyjmowano), otoczono j\u0105 powszechn\u0105 sympati\u0105 i pieszczotliwie nazywano \u201ema\u0142\u0105 Polk\u0105\u201d. S\u0119dziwi profesorowie Wilhelm von Schadow, Ferdinand Sohn i Carl F. Lessing oszcz\u0119dnie kszta\u0142towali jej umiej\u0119tno\u015bci i kierunek malarski, w kt\u00f3rym romantyzm artystyczny coraz wyra\u017aniej nak\u0142ada\u0142 si\u0119 na w\u0105tek spo\u0142eczny.<\/p>\n

Jak pisa\u0142 wiele lat p\u00f3\u017aniej jej przyjaciel, du\u0144ski pisarz Hans Christian Andersen, \u2013 \u201eszybko zwr\u00f3ci\u0142a na siebie uwag\u0119 z powodu swej urody i niezmiernego talentu\u201d.<\/p>\n

W\u0142a\u015bnie z powodu niezmiernego talentu, Elisabeth zak\u0142\u00f3ci\u0142a senny spok\u00f3j miejscowej publiczno\u015bci D\u00fcsseldorfu wystawieniem swojej pracy dyplomowej \u2013 dwoma obrazami przedstawiaj\u0105cymi kl\u0119sk\u0119 Powstania Listopadowego: Polka uciekaj\u0105ca z dzie\u0107mi ze zniszczonego domu i Polska ch\u0142opska rodzina na zgliszczach spalonego domu.<\/p>\n

Wiadomo\u015b\u0107 o tych obrazach dotar\u0142a do carskiego namiestnika Kr\u00f3lestwa Polskiego Iwana Paskiewicza, kt\u00f3ry skaza\u0142 j\u0105 de facto na banicj\u0119 (wygnanie z ojczystego kraju), gro\u017c\u0105c ch\u0142ost\u0105 w razie powrotu do Warszawy.<\/p>\n

\"Elisabeth<\/a>
Elisabeth Jerichau Baumann. Matka Polska.<\/figcaption><\/figure>\n

Z obawy przed konsekwencjami, Elisabeth Baumann nigdy ju\u017c nie powr\u00f3ci\u0142a do Polski. A jednak od czasu do czasu wysy\u0142a\u0142a\u00a0 swoje obrazy na wystawy w Warszawie, Poznaniu i Gda\u0144sku.<\/p>\n

Do\u015b\u0107 szybko utwory m\u0142odej artystki zdoby\u0142y popularno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d znawc\u00f3w sztuki. Dwa wspomniane wy\u017cej obrazy z jej pracy dyplomowej kupiono prawie od razu po ich wystawieniu. Za otrzymane pieni\u0105dze m\u0142oda artystka wyruszy\u0142a w grand tour \u2013 podr\u00f3\u017c do W\u0142och, kt\u00f3re w tamtym czasie uwa\u017cane by\u0142y za szczyt edukacji artystycznej. Do Italii powraca\u0142a p\u00f3\u017aniej wielokrotnie, co znalaz\u0142o odbicie w jej tw\u00f3rczo\u015bci.<\/p>\n

Kiedy Elisabeth przyjecha\u0142a do Rzymu, od razu znalaz\u0142a si\u0119 w atmosferze intensywnej tw\u00f3rczo\u015bci, gdzie w otoczeniu innych europejskich artyst\u00f3w czerpa\u0142a inspiracje do swoich dzie\u0142. Malowa\u0142a pejza\u017ce i sceny rodzajowe. Tam te\u017c spotka\u0142a swojego przysz\u0142ego m\u0119\u017ca \u2013 du\u0144skiego rze\u017abiarza Jensa Adolfa Jerichau.<\/p>\n

Para wzi\u0119\u0142a \u015blub w 1846 roku, a Elisabeth odt\u0105d nosi\u0142a podw\u00f3jne nazwisko. Wraz z przyj\u015bciem na \u015bwiat pierwszego dziecka, Elisabeth przeprowadzi\u0142a si\u0119 do Danii, gdzie mog\u0142a liczy\u0107 na wsparcie rodziny m\u0119\u017ca. M\u0142odzi ma\u0142\u017conkowie na pocz\u0105tku pr\u00f3bowali \u017cy\u0107 zar\u00f3wno w Rzymie, jak i w Danii, ale troska o dzieci by\u0142a wa\u017cniejsza.<\/p>\n

Ich rodzinna sytuacja stopniowo ustabilizowa\u0142a si\u0119, gdy Jens Adolf zosta\u0142 cz\u0142onkiem Kr\u00f3lewskiej Akademii i profesorem rze\u017aby w Kr\u00f3lewskiej Akademii w Kopenhadze. Pa\u0144stwo Jerichau otrzymali s\u0142u\u017cbowe mieszkanie w pa\u0142acu Charlottenborg \u2013 siedzibie Akademii.<\/p>\n

Obdarzona wyj\u0105tkowymi talentami towarzyskimi i talentem malarskim Elisabeth szybko zacz\u0119\u0142a otrzymywa\u0107 zam\u00f3wienia. Zawar\u0142a przyja\u017a\u0144 z Hansem Christianem Andersenem i dzi\u0119ki jego listowi polecaj\u0105cemu zbli\u017cy\u0142a si\u0119 do\u00a0 rodziny kr\u00f3lewskiej. Zaprzyja\u017ani\u0142a si\u0119 z ksi\u0119\u017cniczk\u0105 Luiz\u0105 \u2013 przysz\u0142\u0105 kr\u00f3low\u0105 Danii. Stworzy\u0142a jej portret, a w kolejnych latach \u2013 portrety kr\u00f3la i kr\u00f3lowej Karoliny Amelii oraz liczne portrety dzieci kr\u00f3lewskiej pary.<\/p>\n

Dzi\u0119ki wyj\u0105tkowej pracowito\u015bci Elizabeth i wysokim honorariom z dworu kr\u00f3lewskiego wci\u0105\u017c powi\u0119kszaj\u0105ca si\u0119 rodzina Jerichau nie mia\u0142a problem\u00f3w finansowych. Mimo wyt\u0119\u017conej pracy artystycznej i udzia\u0142u w\u00a0 \u017cyciu towarzyskim, ta niesamowita kobieta zdo\u0142a\u0142a urodzi\u0107 dziewi\u0119cioro dzieci.<\/p>\n

Prawdziwy rozkwit jej tw\u00f3rczo\u015bci przypada na lata 50-te. Ju\u017c na pocz\u0105tku dekady Elizabeth wykonuje kilka obraz\u00f3w charakterystycznych dla jej sposobu plastycznej sugestii: zapraszaj\u0105cy do dialogu Portret Hansa Christiana Andersena<\/em>,\u00a0 wywo\u0142uj\u0105cy trwog\u0119 portret Norweska wdowa<\/em>, promieniuj\u0105ca prostoduszn\u0105 rado\u015bci\u0105 cnotliwa mizanscena Dziewczyny z karnawa\u0142u.<\/em><\/p>\n

\"Elisabeth<\/a>
Elisabeth Jerichau Baumann. Portren Hansa Christiana Andersena.<\/figcaption><\/figure>\n

Elizabeth Jerichau Baumann wnios\u0142a znacz\u0105c\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 do wykonania tradycyjnego portretu. Cech\u0105 charakterystyczn\u0105 jej tw\u00f3rczo\u015bci portretowej jest nietradycyjny udzia\u0142 \u015bwiat\u0142a na p\u0142\u00f3tnach. \u015awiat\u0142o wyst\u0119puje jako duch idei tworu i stwarza nastrojowe t\u0142o obrazu: albo optymistycznie promieniuje z twarzy pewnej osoby, albo uwodzi nas w pesymistyczny cie\u0144 smutku.<\/p>\n

Bogat\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 swej tw\u00f3rczej natury mistrzyni wyra\u017ca przez wykorzystanie palety odpowiednio do tematu, emocjonalnie akcentuj\u0105c radosn\u0105 jaskrawo\u015b\u0107 odcieniami r\u00f3\u017cowego koloru (Dziewczyny z karnawa\u0142u<\/em>), a u\u015bwiadomienie odpowiedzialno\u015bci \u2013 delikatnymi odcieniami z\u0142ocistego (Kr\u00f3lowa Luiza<\/em>).<\/p>\n

Wielkie wra\u017cenie sprawia bardzo wyrazisty Autoportret <\/em>z roku 1850,<\/em>\u00a0 uzewn\u0119trzniaj\u0105cy jej czyst\u0105 dusz\u0119 przez jasny, otwarty a jednocze\u015bnie zamy\u015blony pogl\u0105d, lekko skupion\u0105 twarz i pracowite r\u0119ce kobiety, kt\u00f3ra tylko na chwile od\u0142o\u017cy\u0142a p\u0119dzel, palet\u0119 i uroczo odchyli\u0142a g\u0142ow\u0119, \u017ceby odpowiedzie\u0107 na nasze pytanie.<\/p>\n

B\u0119d\u0105c w Niemczech, namalowa\u0142a kompozycyjnie niezwyk\u0142y, wielewymiarowy w swojej narracji podw\u00f3jny portret braci Grimm \u2013 Wilhelma Karla i Jacoba Ludwiga Karla \u2013 s\u0142ynnych naukowc\u00f3w, pisarzy i wydawc\u00f3w, cz\u0142onk\u00f3w Akademii Nauk w Berlinie.<\/p>\n

W\u0142a\u015bnie w tym portrecie, w spos\u00f3b oczywisty, klarowny, nawet sugestywny zosta\u0142o wyra\u017cone wzajemne intelektualne zbli\u017cenie Elisabeth Jerichau Baumann, kt\u00f3ra zaskakiwa\u0142a otoczenie swoj\u0105 erudycj\u0105 i bieg\u0142ym w\u0142adaniem siedmioma j\u0119zykami, z j\u0119zykoznawcami bra\u0107mi Grimm.<\/p>\n

Poza portretami, ulubionym tematem obraz\u00f3w wra\u017cliwej na nier\u00f3wno\u015bci spo\u0142eczne malarki by\u0142y ubogie dzieci i ca\u0142e rodziny, a tak\u017ce du\u0144skie i w\u0142oskie wie\u015bniaczki. Si\u0119ga\u0142a te\u017c do ba\u015bni i legend \u2013 malowa\u0142a Walkirie i syreny. Prawdopodobnie to ona spopularyzowa\u0142a w Danii motyw syrenki.<\/p>\n

Elisabeth Jerichau Baumann odnios\u0142a wielki sukces za granic\u0105. W 1852 r. wystawi\u0142a pierwszy raz swoje obrazy w Londynie, gdzie zaprzyja\u017ani\u0142a si\u0119 te\u017c z Karolem Dickensem i odby\u0142a prywatn\u0105 audiencj\u0119 u kr\u00f3lowej Wiktorii. Te spotkania potem powtarza\u0142y si\u0119 wielokrotnie, gdy\u017c do Wielkiej Brytanii artystka je\u017adzi\u0142a jedena\u015bcie razy.<\/p>\n

\"Elisabeth<\/a>
Elisabeth Jerichau Baumann. Dziewczyny z karnawa\u0142u.<\/figcaption><\/figure>\n

Zyska\u0142a szczeg\u00f3lne uznanie we Francji, gdzie dwukrotnie pokaza\u0142a swoje obrazy na Wystawie \u015awiatowej w Pary\u017cu \u2013 w 1867 r., a p\u00f3\u017aniej w roku 1878. Jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 \u0142\u0105czy\u0142a w sobie cechy romantyzmu, realizmu i akademizmu, a utwory\u00a0 charakteryzowa\u0142y si\u0119 \u017cywymi kolorami i osobliwym odbiciem \u015bwiat\u0142a na twarzach przedstawionych os\u00f3b.<\/p>\n

Dzieci wyros\u0142y i dla ciekawej \u015bwiata artystki wa\u017cniejsze sta\u0142y si\u0119 malarstwo oraz artystyczne podr\u00f3\u017ce. Jej umiej\u0119tno\u015bci j\u0119zykowe (m\u00f3wi\u0142a biegle po polsku, rosyjsku, niemiecku, du\u0144sku, angielsku, w\u0142osku, francusku i troch\u0119 po arabsku i persku) pozwoli\u0142y jej podr\u00f3\u017cowa\u0107 samotnie. Podr\u00f3\u017ce dawa\u0142y jej artystyczn\u0105 inspiracj\u0119 i odnow\u0119, a licznej rodzinie dobre dochody.<\/p>\n

Dzi\u0119ki listowi polecaj\u0105cemu du\u0144skiego ksi\u0119cia Aleksandra, Elisabeth wyjecha\u0142a do Konstantynopola i by\u0142a goszczona przez su\u0142tana. Jako pierwsza w \u015bwiecie malowa\u0142a w zamkni\u0119tych dot\u0105d haremach. Realistyczne portrety kobiet z rodziny su\u0142tana sta\u0142y si\u0119 sensacj\u0105 w \u015bwiecie artystycznym. Po krajach Bliskiego Wschodu Elisabeth podr\u00f3\u017cowa\u0142a w latach 1869\u20131870 oraz 1874\u20131875; przez Palestyn\u0119 dotar\u0142a do Egiptu.<\/p>\n

Do najwa\u017cniejszych prac Jerichau Baumann nale\u017cy mobilizuj\u0105cy patriotycznym wsp\u00f3\u0142czuciem obraz Matka Dania (<\/em>1851) \u2013 alegoria kraju, przedstawiaj\u0105ca dziewczyn\u0119 z ornamentem wiking\u00f3w na czole, krocz\u0105c\u0105 z du\u0144sk\u0105 flag\u0105 Dannebrog i mieczem w r\u0119kach oraz portret kr\u00f3lowej Danii, Louise (1855) \u2013 obraz, kt\u00f3ry przyczyni\u0142 si\u0119 do s\u0142awy artystki.<\/p>\n

Na wsp\u00f3\u0142czesnym patriocie wielkie wra\u017cenie sprawia symboliczny obraz Matka Polska (1857). W tej alegorii zniewolonej Polski nasze wsp\u00f3\u0142czucie wywo\u0142uje posta\u0107 i twarz rozczarowanej, roztargnionej kobiety z kos\u0105. Kosa, kt\u00f3ra niedawno by\u0142a narz\u0119dziem walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, a teraz \u2013 nawet po skoszonym zbo\u017cu pod bosymi nogami zm\u0119czonej kobiety\u2013 jest u\u015bwiadomieniem kl\u0119ski.<\/p>\n

Nastr\u00f3j beznadziei pod prawie na czarno zachmurzonym niebem wzmacnia si\u0119 nieszcz\u0119snym wygl\u0105dem Or\u0142a Bia\u0142ego, podobnego do mokrej kury u n\u00f3g kobiety.<\/p>\n

Na wspomnienie o Powstaniu Styczniowym Elisabeth namalowa\u0142a dzie\u0142o Umieraj\u0105cy Polak. Obraz konaj\u0105cego na polu bitwy powsta\u0144ca wywar\u0142 wielkie wra\u017cenie na pisarzu J\u00f3zefie Ignacym Kraszewskim, kt\u00f3ry uwa\u017cnie \u015bledzi\u0142 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 artystki.<\/p>\n

 <\/p>\n

Elisabeth Jerichau-Baumann si\u0119ga\u0142a nie tylko po p\u0119dzel, lecz r\u00f3wnie\u017c po pi\u00f3ro. By\u0142a utalentowan\u0105 dziennikark\u0105, pisa\u0142a wiersze i wyda\u0142a trzy ksi\u0105\u017cki: Ungdomserindringer (Wspomnienia z m\u0142odo\u015bci), Til Erindring om Harald Jerichau. (Wspomnienie o Haraldzie Jerichau), Brogede rejsebilleder (Obrazki z podr\u00f3\u017cy).<\/p>\n

W ostatnich latach \u017cycia jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 stawa\u0142a si\u0119 coraz bardziej introspekcyjna, a prace ukazywa\u0142y g\u0142\u0119bsze refleksje na temat \u017cycia, \u015bmierci i kondycji ludzkiej. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Jerichau Baumann pozostawi\u0142a trwa\u0142y \u015blad w historii malarstwa, pozostaje ona jedn\u0105 z najbardziej interesuj\u0105cych postaci XIX-wiecznej sztuki europejskiej.<\/p>\n

S\u0142awa towarzyszy\u0142a ca\u0142emu jej \u017cyciu. Jej pracowito\u015b\u0107 i talent zespoli\u0142y si\u0119 w jedno. Za potwierdzenie pos\u0142u\u017cy\u0107 by mog\u0142y s\u0142owa jej biografa, Nicolaia Bogha: \u201eNigdy w \u017cyciu nie spotka\u0142em tak wielkiego i wszechstronnego intelektu zebranego w jednej osobie\u201d.<\/p>\n

Artystka zmar\u0142a 13 grudnia 1881 roku w Kopenhadze. Po jej \u015bmierci\u00a0 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 mistrzyni zyska\u0142a ogromne uznanie, a\u00a0 ponad 100 jej dzie\u0142 prezentowano w muzeach i galeriach na ca\u0142ym \u015bwiecie. Mimo \u017cycia sp\u0119dzonego poza granicami rodzinnego kraju malarka podkre\u015bla\u0142a swe polskie pochodzenie. Zwi\u0105zki z polsko\u015bci\u0105 odnajdujemy zar\u00f3wno w jej wspomnieniach, jak i w tw\u00f3rczo\u015bci plastycznej.<\/p>\n

W nekrologu w warszawskim tygodniku K\u0142osy napisano, \u017ce \u201enie zapomnia\u0142a o swojej narodowo\u015bci i przy ka\u017cdej sposobno\u015bci wyg\u0142asza\u0142a z dum\u0105, \u017ce jest Polk\u0105\u201d.<\/p>\n

Eugeniusz GO\u0141YBARD<\/em><\/strong><\/p>\n

W\u0105tek biograficzny danego artyku\u0142u opracowany na podstawie \u017ar\u00f3de\u0142:
\nhttps:\/\/www.recogito.eu\/dunka-znad-wisly\/<\/a>
\nhttps:\/\/www.reformacja-pomorze.pl\/2024\/12\/30\/elisabeth-jerichau-baumann-1819-1881\/<\/a>,
\nhttps:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Elisabeth_Jerichau-Baumann<\/a>
\nhttps:\/\/wycinkiblog.wordpress.com\/2021\/02\/08\/jak-zrobic-kariere-zaprzyjaznic-sie-z-krolowa-i-wychowac-gromadke-dzieci-historia-elisabeth-jerichau-baumann\/<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie ka\u017cdy urodzony w Polsce zostaje geniuszem, ale \u017ceby sta\u0107 si\u0119 geniuszem\u00a0 trzeba narodzi\u0107 si\u0119 w Polsce. O tym przekonuje \u017cycie i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Elisabeth Jerichau…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9245,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-9244","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t