{"id":9339,"date":"2025-07-16T21:15:02","date_gmt":"2025-07-16T18:15:02","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=9339"},"modified":"2025-07-22T07:11:34","modified_gmt":"2025-07-22T04:11:34","slug":"nie-chciala-byc-grzeczna-panienka-chciala-byc-artystka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/nie-chciala-byc-grzeczna-panienka-chciala-byc-artystka\/","title":{"rendered":"Nie chcia\u0142a by\u0107 grzeczn\u0105 panienk\u0105. Chcia\u0142a by\u0107 artystk\u0105."},"content":{"rendered":"
\"Czarno-bia\u0142y<\/a>
Czarno-bia\u0142y portret z lat 20-30<\/figcaption><\/figure>\n

Zofia Stryje\u0144ska. By\u0142a jak fajerwerk na tle szarej rzeczywisto\u015bci mi\u0119dzywojennej Polski. Eksplodowa\u0142a kolorem, energi\u0105 i s\u0142owia\u0144skim szale\u0144stwem. Gdyby \u017cy\u0142a dzi\u015b, nosi\u0142aby glany, czerwone usta i mia\u0142a w\u0142asny kana\u0142 na YouTubie. Ale Zofia Stryje\u0144ska urodzi\u0142a si\u0119 za wcze\u015bnie – i mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego zosta\u0142a legend\u0105.<\/em><\/strong><\/p>\n

Urodzi\u0142a si\u0119 w 1891 roku w Krakowie, w zamo\u017cnej mieszcza\u0144skiej rodzinie. Ju\u017c jako dziecko przejawia\u0142a wyj\u0105tkowy talent plastyczny \u2013 malowa\u0142a, rysowa\u0142a, ilustrowa\u0142a zeszyty i ksi\u0105\u017cki. Ucz\u0119szcza\u0142a do prywatnej szko\u0142y malarskiej Marii Niedzielskiej, potem studiowa\u0142a w Monachium – przebrana za m\u0119\u017cczyzn\u0119, bo kobiet nie przyjmowano. Zofia \u015bci\u0119\u0142a w\u0142osy, za\u0142o\u017cy\u0142a surdut, przyj\u0119\u0142a to\u017csamo\u015b\u0107 \u201eTadeusza Grzyma\u0142y Luba\u0144skiego\u201d i przez rok studiowa\u0142a incognito. Jej talent by\u0142 tak wielki, \u017ce nawet odkrycie prawdy nie mog\u0142o go zatrzyma\u0107.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Art d\u00e9co w wersji s\u0142owia\u0144skiej<\/strong><\/p>\n

Stryje\u0144ska by\u0142a jak nikt inny. Zamiast kopiowa\u0107 francuskie wzorce art d\u00e9co, stworzy\u0142a ich s\u0142owia\u0144sk\u0105 wersj\u0119 \u2013 pe\u0142n\u0105 rytua\u0142\u00f3w, poga\u0144skich b\u00f3stw, ludowych ta\u0144c\u00f3w, przes\u0105d\u00f3w i legend. Malowa\u0142a wielkimi p\u0142aszczyznami koloru, ekspresyjnie, geometrycznie. Jej styl by\u0142 rozpoznawalny na pierwszy rzut oka – jak krzyk z wn\u0119trza duszy.<\/p>\n

\"Fragment<\/a>
Fragment jednego z sze\u015bciu paneli \u201cPory roku\u201d Polskiego pawilonu w Pary\u017cu<\/figcaption><\/figure>\n

Tworzy\u0142a monumentalne cykle malarskie, ilustracje ksi\u0105\u017ckowe, scenografie, kostiumy, polichromie. By\u0142a artystk\u0105 totaln\u0105 – jakby dzi\u015b powiedzie\u0107: \u201emultidyscyplinarn\u0105 instytucj\u0105 kultury w jednej osobie\u201d.\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u017bycie prywatne: wi\u0119cej dramatu ni\u017c w telenoweli<\/strong><\/p>\n

Zofia zakocha\u0142a si\u0119 w Karolu Stryje\u0144skim, architekcie i rze\u017abiarzu. Pobrali si\u0119, mieli troje dzieci, ale to nie by\u0142a bajka – raczej burzliwa epopeja. Karol nie radzi\u0142 sobie z jej niezale\u017cno\u015bci\u0105 i popularno\u015bci\u0105. Ona z kolei nie chcia\u0142a by\u0107 tylko \u201e\u017con\u0105 artysty\u201d \u2013 by\u0142a artystk\u0105 r\u00f3wn\u0105, je\u015bli nie wi\u0119ksz\u0105. Ich ma\u0142\u017ce\u0144stwo rozpad\u0142o si\u0119, a dzieci Zofia przez lata samotnie wychowywa\u0142a, mimo \u017ce musia\u0142a nieustannie walczy\u0107 o przetrwanie.<\/p>\n

\"Gaw\u0119da<\/a>
Gaw\u0119da s\u0142owia\u0144ska<\/figcaption><\/figure>\n

Pisa\u0142a w listach: \u201eDzieci, kredki i chleb \u2013 oto moje \u015bwi\u0119ta tr\u00f3jca\u201d. By\u0142a matk\u0105, kt\u00f3ra nocami malowa\u0142a przy \u015bwiecy, bo nie mia\u0142a pieni\u0119dzy na \u015bwiat\u0142o. A potem wstawa\u0142a rano, by zrobi\u0107 dzieciom \u015bniadanie.<\/p>\n

Kobieta, kt\u00f3ra nie pasowa\u0142a do swojej epoki<\/strong><\/p>\n

Zofia mia\u0142a ci\u0119ty j\u0119zyk, bezwstydne poczucie humoru i niesko\u0144czony zapas odwagi. Kiedy kobiety mia\u0142y by\u0107 ciche i pokorne, ona m\u00f3wi\u0142a o seksie, duchach i mitologii. Potrafi\u0142a \u015bmia\u0107 si\u0119 z duchowie\u0144stwa i polityk\u00f3w. Ludzie j\u0105 albo kochali, albo nienawidzili – ale nikt nie pozostawa\u0142 oboj\u0119tny. Mimo to nigdy nie wesz\u0142a do \u017cadnego \u015brodowiska \u201ena sta\u0142e\u201d. Trudno by\u0142o j\u0105 zaszufladkowa\u0107 – nie pasowa\u0142a do artyst\u00f3w lewicowych, bo by\u0142a zbyt mistyczna; nie pasowa\u0142a do narodowc\u00f3w, bo by\u0142a zbyt niezale\u017cna; nie pasowa\u0142a do kobiet jej czas\u00f3w, bo by\u0142a zbyt wolna.\u00a0<\/strong><\/p>\n

\"\u201cPogoda\u201d<\/a>
\u201cPogoda\u201d z cyklu „Bo\u017cki s\u0142owia\u0144skie”, 1917<\/figcaption><\/figure>\n

Bo\u017cki, ch\u0142opi i ca\u0142y \u015bwiat w kolorach<\/strong><\/p>\n

– \u201eBo\u017cki s\u0142owia\u0144skie\u201d \u2013 poga\u0144ska mitologia w wersji malarskiej. Dzikie b\u00f3stwa, rytua\u0142y i magia zakl\u0119ta w rytmie i kolorze.<\/p>\n

– \u201eRok polski w obrz\u0119dach i zwyczajach ludu\u201d \u2013 ludowe \u015bwi\u0119ta, prace, do\u017cynki i kol\u0119dowanie. P\u0142\u00f3tna jak \u017cywe, pachn\u0105ce sianem i \u015bwi\u0119conk\u0105.<\/p>\n

– Ilustracje do \u201ePana Tadeusza\u201d i ba\u015bni braci Grimm \u2013 dzikie, nienaiwne, pe\u0142ne emocji.<\/p>\n

– Dekoracje Pawilonu Polskiego w Pary\u017cu \u2013 mi\u0119dzynarodowy triumf na Wystawie \u015awiatowej w 1925. Polska dzi\u0119ki niej dosta\u0142a z\u0142oty medal. A ona? Wr\u00f3ci\u0142a z zagranicy z pustymi kieszeniami – ale z dum\u0105.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Kr\u00f3lowa II RP \u2013 i wygna\u0144czyni bez korony<\/strong><\/p>\n

W latach 20. by\u0142a rozchwytywana: ilustracje, scenografie, albumy, dekoracje wn\u0119trz, korespondencje z elit\u0105. By\u0142a \u201eZofi\u0105\u201d, kt\u00f3r\u0105 znali wszyscy. Ale po wojnie przysz\u0142o zapomnienie. Jej styl nie pasowa\u0142 do socrealizmu. Zbyt mistyczny, zbyt polski, zbyt kobiecy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wyemigrowa\u0142a do Genewy. Tam \u017cy\u0142a w biedzie. Malowa\u0142a poczt\u00f3wki, sprzedawa\u0142a ilustracje do niemieckich kalendarzy. Nikt jej nie pyta\u0142 o \u201eBo\u017cki s\u0142owia\u0144skie\u201d. Ale ona nie przesta\u0142a tworzy\u0107. Do ko\u0144ca.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Powr\u00f3t nale\u017cnej chwa\u0142y<\/strong><\/p>\n

Dzi\u015b wraca do nas jak ikona. Muzea organizuj\u0105 wystawy, ksi\u0105\u017cki o niej zn\u00f3w si\u0119 sprzedaj\u0105, Instagram zna jej obrazy lepiej ni\u017c katalogi z sieci\u00f3wek. Bo Zofia Stryje\u0144ska to nie tylko malarka. To wolno\u015b\u0107 w sp\u00f3dnicy. To kobieta, kt\u00f3ra nie prosi\u0142a o miejsce przy stole \u2013 tylko w\u0142asnor\u0119cznie ten st\u00f3\u0142 zbudowa\u0142a i pomalowa\u0142a go w kolorowe wzory.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Niepokorna. Bezkompromisowa. Nie\u015bmiertelna.<\/strong><\/p>\n

Zofia Stryje\u0144ska nie pasowa\u0142a do \u015bwiata, kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142 j\u0105 ujarzmi\u0107. Ale to \u015bwiat si\u0119 myli\u0142, nie ona. Jej sztuka przypomina nam, \u017ce kobieco\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 si\u0142\u0105, \u017ce tradycja mo\u017ce by\u0107 rewolucyjna, a wolno\u015b\u0107 \u2013 najpi\u0119kniejszym ornamentem.<\/p>\n

Karolina Jermak<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zofia Stryje\u0144ska. By\u0142a jak fajerwerk na tle szarej rzeczywisto\u015bci mi\u0119dzywojennej Polski. Eksplodowa\u0142a kolorem, energi\u0105 i s\u0142owia\u0144skim szale\u0144stwem. Gdyby \u017cy\u0142a dzi\u015b, nosi\u0142aby glany, czerwone usta i…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9359,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-9339","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t