{"id":9346,"date":"2025-07-16T21:45:37","date_gmt":"2025-07-16T18:45:37","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=9346"},"modified":"2025-07-16T21:45:37","modified_gmt":"2025-07-16T18:45:37","slug":"polscy-jency-w-sowieckiej-niewoli-kurs-rezimu-stalinowskiego-na-likwidacje-elity-narodu-polskiego-podstaw-panstwa-polskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/polscy-jency-w-sowieckiej-niewoli-kurs-rezimu-stalinowskiego-na-likwidacje-elity-narodu-polskiego-podstaw-panstwa-polskiego\/","title":{"rendered":"Polscy je\u0144cy w sowieckiej niewoli. Kurs re\u017cimu stalinowskiego na likwidacj\u0119 elity narodu polskiego, podstaw Pa\u0144stwa Polskiego"},"content":{"rendered":"
\"Zdj\u0119cie<\/a>
Zdj\u0119cie polskich je\u0144c\u00f3w w niewoli radzieckiej. Wrzesie\u0144 1939 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: www.golos.com.ua\/article\/331942. Udost\u0119pnione przez W. \u015aniegiriowa.<\/figcaption><\/figure>\n

25 wrze\u015bnia 1939 roku wojska radzieckie osi\u0105gn\u0119\u0142y linie nad rzekami Bug Zachodni i San, wyznaczone tajnym protoko\u0142em do paktu Mo\u0142otow\u2013Ribbentrop.<\/em><\/strong><\/p>\n

Przypomnijmy, \u017ce w przeddzie\u0144 radzieckiej inwazji na Polsk\u0119 ludowy komisarz spraw wewn\u0119trznych ZSRR \u0141awrientij Beria 8 wrze\u015bnia 1939 roku podpisa\u0142 rozkaz nr 001064 o przeprowadzeniu masowych aresztowa\u0144 obywateli polskich. Kolejna fala aresztowa\u0144 odby\u0142a si\u0119 na podstawie rozkazu Berii nr 001223 z 11 pa\u017adziernika 1939 roku. Proskrypcje (listy) NKWD, przygotowywane przez ca\u0142e lata 20. i 30., jak pisali\u015bmy, doczeka\u0142y si\u0119 swojej godziny i zosta\u0142y w pe\u0142ni uruchomione podczas tych areszt\u00f3w. W NKWD gor\u0105czkowo przygotowywano si\u0119 na przyj\u0119cie polskich je\u0144c\u00f3w. 19 wrze\u015bnia 1939 roku wydano rozkaz nr 0308 \u201eO utworzeniu przy NKWD ZSRR zarz\u0105du ds. je\u0144c\u00f3w wojennych, zatwierdzeniu jego struktur oraz organizacji oboz\u00f3w dla ich przetrzymywania\u201d. Na podstawie dyrektywy \u0141. Berii z 20 wrze\u015bnia 1939 roku na terytorium BOWO i KOWO (Bia\u0142oruskiego i Kijowskiego Okr\u0119gu Wojskowego) zorganizowano 8 punkt\u00f3w przyj\u0119cia je\u0144c\u00f3w wojennych, rozwini\u0119tych w \u017bytkowiczach, Sto\u0142pcach, Tymkowiczach, Orechowie, Radoszkowiczach, Jarmoli\u0144cach, Kamie\u0144cu Podolskim i Szepet\u00f3wce. Punkt przyj\u0119cia w Szepet\u00f3wce uznawano za jeden z najwi\u0119kszych. W punktach tych odbywa\u0142a si\u0119 rejestracja i rozdzia\u0142 je\u0144c\u00f3w do dalszych oboz\u00f3w specjalnych NKWD (od wrze\u015bnia 1939 do czerwca 1941 roku utworzono 22 obozy pracy dla je\u0144c\u00f3w, z kt\u00f3rych 19 zlikwidowano wraz z przemieszczeniem kontyngentu, w USRR \u2013 27, p\u00f3\u017aniej 19 zlikwidowano).<\/p>\n

W Archiwum Historii M\u00f3wionej Muzeum Powstania Warszawskiego zachowa\u0142o si\u0119 \u015bwiadectwo jednego z wi\u0119\u017ani\u00f3w punktu szepetowskiego, kt\u00f3remu uda\u0142o si\u0119 uciec. By\u0142 to Robert Dziewiecki \u2013 kawaler najwy\u017cszego odznaczenia wojskowego Polski, Orderu Virtuti Militari. Jeszcze bardzo m\u0142ody, siedemnastoletni podporucznik rezerwy Wojska Polskiego, w 1939 roku wchodzi\u0142 w sk\u0142ad Ochotniczego Batalionu Obrony Lwowa. Po kapitulacji miasta zosta\u0142 aresztowany przez NKWD i skierowany etapem do Szepet\u00f3wki. Tam trafi\u0142 do wyr\u0119bu las\u00f3w, a p\u00f3\u017aniej na budow\u0119 drogi Nowogr\u00f3d Wo\u0142y\u0144ski (dzi\u015b Zwiahel) \u2013 Lw\u00f3w, podczas kt\u00f3rej uciek\u0142 i powr\u00f3ci\u0142 do Lwowa. Inny jeniec, kapral Antoni Hryniuk, przebywa\u0142 w Szepet\u00f3wce do 4 pa\u017adziernika 1939 roku, po czym zosta\u0142 wywieziony do Radziwi\u0142\u0142owa, Brod\u00f3w, Werby, Rudni-Powcza\u0144skiej, Tarnopola, Czernelowa Ruskiego (obw. tarnopolski). Stamt\u0105d codziennie pieszo musia\u0142 pokonywa\u0107 po 50 km \u2013 wraz z innymi je\u0144cami wojennymi przemieszcza\u0142 si\u0119 w kierunku Rosji. Wspomina\u0142 stosunek enkawudzist\u00f3w do je\u0144c\u00f3w: \u201eW nocy ci\u0105gni\u0119to nas na przes\u0142uchania i przez ca\u0142e dni w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b… przekonywano mnie, \u017ce nie jestem Polakiem, tylko Ukrai\u0144cem albo Bia\u0142orusinem… zawsze obra\u017cano nas ze wzgl\u0119du na narodowo\u015b\u0107 i wyznanie. W Bo\u017ce Narodzenie i Wielkanoc szczeg\u00f3lnie starali si\u0119 wyp\u0119dza\u0107 nas do pracy, a je\u015bli kto\u015b si\u0119 uchyla\u0142, to zn\u00f3w czeka\u0142y go przes\u0142uchania i karcer\u201d.<\/p>\n

\"Monaster<\/a>
Monaster w Kozielsku \u2013 miejsce uwi\u0119zienia polskich oficer\u00f3w. Stan wsp\u00f3\u0142czesny. \u0179r\u00f3d\u0142o: zbiory Krystyny Samsonowskiej.<\/figcaption><\/figure>\n

Nowo powo\u0142any Zarz\u0105d NKWD ds. Je\u0144c\u00f3w Wojennych (UPW NKWD ZSRR) kierowa\u0142 si\u0119 obowi\u0105zuj\u0105cym w\u00f3wczas \u201eRegulaminem o je\u0144cach wojennych\u201d z 19 marca 1931 roku. Do 1939 roku regulamin ten by\u0142 ju\u017c przestarza\u0142y, nowego nie uchwalono. Te regulacje mia\u0142y w\u0142asn\u0105 histori\u0119: w lipcu 1927 roku w Genewie na mi\u0119dzynarodowej konferencji przyj\u0119to dwie konwencje \u2013 \u201eO traktowaniu je\u0144c\u00f3w wojennych\u201d oraz \u201eO poprawie losu rannych i chorych w armiach czynnych\u201d. Chocia\u017c konwencje te by\u0142y ze sob\u0105 powi\u0105zane, w\u0142adze stalinowskie uzna\u0142y tylko jedn\u0105 \u2013 \u201eO poprawie losu rannych i chorych\u2026\u201d, kt\u00f3ra wesz\u0142a w \u017cycie w ZSRR 26 marca 1932 roku. Konwencj\u0119 \u201eO traktowaniu je\u0144c\u00f3w wojennych\u201d ZSRR zignorowa\u0142 i podpisa\u0142 j\u0105 dopiero w 1949 roku.<\/p>\n

Przedstawiciele ZSRR wyja\u015bniali to tym, \u017ce re\u017cim dla je\u0144c\u00f3w wojennych okre\u015blony w konwencji uwa\u017cano za \u201eniewystarczaj\u0105cy\u201d i \u017ce kwestie te zostan\u0105 uregulowane zgodnie z wewn\u0119trznym prawodawstwem. Dlaczego w\u0142adze stalinowskie wyj\u0119\u0142y t\u0119 kwesti\u0119 spod jurysdykcji mi\u0119dzynarodowej? Czy\u017cby sowieckie przepisy by\u0142y bardziej humanitarne ni\u017c standardy mi\u0119dzynarodowe? Zajrzyjmy do niezatwierdzonego w\u00f3wczas projektu \u201eRegulaminu o je\u0144cach wojennych\u201d, kt\u00f3rym mimo to pos\u0142ugiwa\u0142o si\u0119 NKWD. Usuni\u0119to z niego m.in. zakaz stosowania przymusu wobec je\u0144c\u00f3w dla uzyskania informacji o stanie ich pa\u0144stwa w aspekcie wojskowym i innych, zapis o dopuszczaniu mi\u0119dzynarodowych organizacji (jak Czerwony Krzy\u017c) do kontroli warunk\u00f3w przetrzymywania, punkt o wymianie list i tworzeniu Centralnego Biura Adresowego. A to, czego nie usuni\u0119to \u2013 po prostu nie by\u0142o realizowane.<\/p>\n

Na przyk\u0142ad: zapis w pkt 30 o obowi\u0105zku natychmiastowego poinformowania Czerwonego Krzy\u017ca o wydaniu wyroku \u015bmierci i jego wykonaniu dopiero po miesi\u0105cu od zawiadomienia \u2013 nigdy nie by\u0142 realizowany. Aresztowania i egzekucje starannie ukrywano, cho\u0107 istniej\u0105 relacje wi\u0119\u017ani\u00f3w wielu oboz\u00f3w. Przewidziano r\u00f3wnie\u017c pomoc ze strony organizacji mi\u0119dzynarodowych, ale gdy polski rz\u0105d na uchod\u017astwie zaproponowa\u0142 jej przekazanie przez Turcj\u0119 \u2013 Wiaczes\u0142aw Mo\u0142otow odm\u00f3wi\u0142. Oczywi\u015bcie, nie by\u0142o mowy o zwolnieniu je\u0144c\u00f3w zgodnie z mi\u0119dzynarodowym prawem po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych. Ich los zale\u017ca\u0142 wy\u0142\u0105cznie od decyzji stalinowskiego kierownictwa, jako cz\u0119\u015b\u0107 kursu na eliminacj\u0119 aktywnej politycznie i spo\u0142ecznie warstwy narodu polskiego, fundament\u00f3w Pa\u0144stwa Polskiego.<\/p>\n

Warto zaznaczy\u0107, \u017ce polskich wojskowych wzi\u0119tych przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 i przekazanych NKWD nie mo\u017cna by\u0142o kwalifikowa\u0107 jako je\u0144c\u00f3w wojennych. Nawet wed\u0142ug obowi\u0105zuj\u0105cych lub projektowanych regulamin\u00f3w \u2013 nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o prawie mi\u0119dzynarodowym \u2013 je\u0144cami byli cz\u0142onkowie si\u0142 zbrojnych pa\u0144stw b\u0119d\u0105cych w stanie wojny, pojmani podczas dzia\u0142a\u0144 wojennych lub internowani. Tymczasem Polska i ZSRR nie znajdowa\u0142y si\u0119 w stanie wojny \u2013 \u017cadna ze stron jej nie wypowiedzia\u0142a. A wi\u0119c polscy wojskowi nie mogli trafia\u0107 do oboz\u00f3w dla je\u0144c\u00f3w. Jednak kierownictwo stalinowskie odrzuci\u0142o zar\u00f3wno prawo mi\u0119dzynarodowe, jak i w\u0142asne. Obywatele Polski nie podlegali jurysdykcji ZSRR i mogli by\u0107 s\u0105dzeni wy\u0142\u0105cznie wed\u0142ug prawa polskiego. Tymczasem stalinowska wierchuszka uzna\u0142a za mo\u017cliwe rozporz\u0105dzanie ich \u017cyciem \u2013 bez prawa lub pod przykrywk\u0105 \u201erewolucyjnej tw\u00f3rczo\u015bci prawnej\u201d.<\/p>\n

\"Monaster<\/a>
Monaster w Ostaszkowie \u2013 miejsce uwi\u0119zienia polskich policjant\u00f3w. Stan wsp\u00f3\u0142czesny. \u0179r\u00f3d\u0142o: zbiory Krystyny Samsonowskiej.<\/figcaption><\/figure>\n

Polscy oficerowie trafiali do oboz\u00f3w specjalnych NKWD nie tylko w wyniku wzi\u0119cia do niewoli lub masowych aresztowa\u0144. Du\u017ca grupa (ok. 5\u20136 tys. os\u00f3b wed\u0142ug historyka P. \u017baronia) zosta\u0142a zatrzymana po uprzedniej rejestracji. W pa\u017adzierniku\u2013grudniu 1939 roku NKWD wielokrotnie rejestrowa\u0142o oficer\u00f3w r\u00f3\u017cnych kategorii, kt\u00f3rzy jeszcze przebywali na wolno\u015bci. Po uzyskaniu niezb\u0119dnych danych funkcjonariusze zbierali ich w okre\u015blonych punktach i aresztowali. Na przyk\u0142ad: w Bia\u0142ymstoku 26 pa\u017adziernika zatrzymano ok. 600 os\u00f3b, kt\u00f3re wywieziono do oboz\u00f3w \u2013 w\u015br\u00f3d nich znalaz\u0142 si\u0119 p\u0142k Zygmunt Berling. We Lwowie 9\u201310 grudnia zebrano ok. 2 tys. oficer\u00f3w, w zachodnich obwodach Ukrainy 10 grudnia \u2013 1057 \u201eby\u0142ych oficer\u00f3w armii polskiej\u201d, z kt\u00f3rych 487 oskar\u017cono o udzia\u0142 w \u201ekontrrewolucyjnych organizacjach\u201d.<\/p>\n

Na 1 pa\u017adziernika 1939 roku do punkt\u00f3w przyj\u0119cia trafi\u0142o z jednostek Armii Czerwonej 99\u202f149 polskich wojskowych, z kt\u00f3rych 77\u202f675 skierowano do oboz\u00f3w rozdzielczych. Na 2 pa\u017adziernika liczba je\u0144c\u00f3w wynosi\u0142a ponad 254,5 tys., w tym: 240 tys. szeregowych, 8,5 tys. oficer\u00f3w i 6 tys. policjant\u00f3w. Po selekcji zwolniono niemal po\u0142ow\u0119, a 12\u202f400 przekazano do dyspozycji NKWD. Ju\u017c 3 pa\u017adziernika 1939 roku Biuro Polityczne KC WKP(b) rozpatrzy\u0142o spraw\u0119 polskich i czeskich je\u0144c\u00f3w i przyj\u0119\u0142o odpowiedni\u0105 uchwa\u0142\u0119.<\/p>\n

W tre\u015bci uchwa\u0142y w\u0142asnor\u0119cznie Stalin wprowadzi\u0142 poprawki: czeskich je\u0144c\u00f3w zwolni\u0107, polskich oficer\u00f3w osadzi\u0107 w Starobielsku (\u00f3wczesny obw\u00f3d woroszy\u0142owgradzki, dzi\u015b \u0142uga\u0144ski, Ukraina), a \u201eelement kontrrewolucyjny\u201d \u2013 \u201eszpieg\u00f3w, kontrwywiadowc\u00f3w, \u017candarm\u00f3w, policjant\u00f3w i stra\u017cnik\u00f3w wi\u0119ziennych\u201d \u2013 skierowa\u0107 do obozu specjalnego NKWD w Ostaszkowie (\u00f3wczesny obw\u00f3d kalini\u0144ski, dzi\u015b twerski, Federacja Rosyjska), kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c przekszta\u0142cono w ob\u00f3z oficerski. Dlaczego w\u0142a\u015bnie tam? W\u00f3wczas by\u0142y to klasztory z wysokimi murami \u2013 miejsca wygodne do ukrycia je\u0144c\u00f3w daleko od ludzkiego wzroku.<\/p>\n

Przy opracowaniu tekstu wykorzystano materia\u0142y Muzeum Powstania Warszawskiego, a tak\u017ce W. \u015aniegiriowa, K. Samsonowskiej, prace P. \u017baronia, N. Lebiediewej, M. Petrosowa, B. Woszczy\u0144skiego, B. Materskiego, O. Ku\u017aminych, O. Mazurok, M. Zahorulki, S. Sidorowa, T. Carewskiej, I. Ja\u017cborowskiej, A. Jab\u0142okowa, W. Parsadanowej, W. Filimonichina.<\/em>\u00a0<\/strong><\/p>\n

Walerij Filimonichin
\n<\/strong>CDN<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

25 wrze\u015bnia 1939 roku wojska radzieckie osi\u0105gn\u0119\u0142y linie nad rzekami Bug Zachodni i San, wyznaczone tajnym protoko\u0142em do paktu Mo\u0142otow\u2013Ribbentrop. Przypomnijmy, \u017ce w przeddzie\u0144 radzieckiej…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9347,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-9346","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t