{"id":9411,"date":"2025-08-08T15:19:11","date_gmt":"2025-08-08T12:19:11","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=9411"},"modified":"2025-08-08T15:19:11","modified_gmt":"2025-08-08T12:19:11","slug":"alicja-halicka-malarka-ktora-zyla-w-cieniu-meza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/alicja-halicka-malarka-ktora-zyla-w-cieniu-meza\/","title":{"rendered":"Alicja Halicka \u2013 malarka, kt\u00f3ra \u017cy\u0142a w cieniu m\u0119\u017ca"},"content":{"rendered":"
\"\u201eAUTOPORTRET\u201d,<\/a>
\u201eAUTOPORTRET\u201d, 1969 r.<\/figcaption><\/figure>\n

By\u0142a malark\u0105, kt\u00f3ra przez ca\u0142e \u017cycie balansowa\u0142a mi\u0119dzy sztuk\u0105 a cieniem \u2014 cieniem m\u0119\u017ca, cieniem kobieco\u015bci w \u015bwiecie m\u0119\u017cczyzn, cieniem historii, kt\u00f3ra stale podwa\u017ca\u0142a grunt pod nogami. Ona portretowa\u0142a pieski bogatych Amerykanek, tworzy\u0142a ilustracje do \u201eVogue\u2019a\u201d, malowa\u0142a kubistyczne pejza\u017ce w Normandii i barwne sceny z \u017cycia \u017byd\u00f3w na krakowskim Kazimierzu. Alicja Halicka, przez lata \u017cyj\u0105ca w cieniu m\u0119\u017ca, dzi\u015b wreszcie wraca do panteonu artystek XX wieku.<\/p>\n

Urodzi\u0142a si\u0119 w 1889 roku w Krakowie, w zamo\u017cnej rodzinie zasymilowanych \u017byd\u00f3w. Jej ojciec by\u0142 znanym pediatr\u0105. Matka zmar\u0142a, gdy Alicja mia\u0142a zaledwie siedem lat. Dziewczynka wraz z siostr\u0105 Mari\u0105 zamieszka\u0142a u dziadk\u00f3w w Wiedniu, a p\u00f3\u017aniej z ojcem \u2013 zn\u00f3w w Krakowie.<\/p>\n

Rodzina nie patrzy\u0142a przychylnie na jej artystyczne zap\u0119dy. Uwa\u017cano, \u017ce sztuka to fanaberia, szczeg\u00f3lnie dla m\u0142odej kobiety. Ciotka wprost namawia\u0142a ojca, by zabroni\u0142 Alicji malowa\u0107. Ale ona mia\u0142a w sobie\u2014 up\u00f3r, kt\u00f3ry z czasem przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w konsekwencj\u0119 tw\u00f3rcz\u0105.<\/p>\n

Zacz\u0119\u0142a swoj\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 w Szkole Sztuk Pi\u0119knych dla Kobiet Marii Niedzielskiej w Krakowie, gdzie uczyli j\u0105 tacy mistrzowie, jak J\u00f3zef Pankiewicz, Leon Wycz\u00f3\u0142kowski i Wojciech Weiss. Nast\u0119pnie wyjecha\u0142a do Monachium, a p\u00f3\u017aniej \u2014 spe\u0142niaj\u0105c marzenie \u2014 do Pary\u017ca, do Acad\u00e9mie Ranson. Tam trafi\u0142a pod skrzyd\u0142a Paula S\u00e9rusiera i Maurice\u2019a Denisa.<\/p>\n

W 1913 roku wysz\u0142a za m\u0105\u017c za Ludwika Markusa, znanego jako Louis Marcoussis \u2014 malarza, zwi\u0105zanego z kubizmem. Razem zamieszkali w Pary\u017cu, odbyli podr\u00f3\u017ce do Hiszpanii i Maroka. Mimo \u017ce ich \u017cycie wype\u0142nia\u0142a sztuka, Halicka ju\u017c wtedy zacz\u0119\u0142a odczuwa\u0107 ci\u0119\u017car bycia \u201e\u017con\u0105 artysty\u201d. Panienka z dobrego mieszcza\u0144skiego domu znalaz\u0142a si\u0119 w dziwnym towarzystwie. Oto Picasso w czapce i golfie wystylizowany na cyklist\u0119, Braque ubrany jak robotnik w bluz\u0119 i sztruksowe spodnie i Max Jacob owini\u0119ty w czarn\u0105 peleryn\u0119, na\u0142ogowo w\u0105chaj\u0105cy eter. Chemiczna wo\u0144, kt\u00f3r\u0105 rozsiewa\u0142, by\u0142a tak silna, \u017ce nawet policjanci omijali go szerokim \u0142ukiem. Knajpiane \u017cycie kwit\u0142o w Caf\u00e9 Cyrano i Caf\u00e9 de l\u2019Hermitage.<\/p>\n

\"\u201eTEATR<\/a>
\u201eTEATR NA WYSPIE W \u0141AZIENKACH\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

Pozycja Alicji w grupie awangardzist\u00f3w by\u0142a dziwna. Po pierwsze, kobieta malarka, co niecz\u0119sto si\u0119 zdarza\u0142o. Po drugie, osoba zamo\u017cna, a wszyscy wko\u0142o klepali bied\u0119. Wreszcie Marcoussis izolowa\u0142 \u017con\u0119 od przyjaci\u00f3\u0142 artyst\u00f3w. Po latach Halicka da\u0142a upust frustracji, pisz\u0105c, \u017ce „mierzy\u0142a si\u0119 z \u017cyciem jako widz, nie aktorka”.<\/p>\n

Halicka nie przestawa\u0142a malowa\u0107. Jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 szybko wzbudzi\u0142a zainteresowanie \u2014 Apollinaire pisa\u0142 z uznaniem o jej wystawie w Salonie Niezale\u017cnych tak: \u201eHalicka posiada dar m\u0119sko\u015bci i realizmu, kt\u00f3ry pozwala m\u0105drze konstruowa\u0107 obraz bez deformowania kompozycji”. Inny krytyk m\u00f3wi\u0142, \u017ce ma „temperament m\u0119ski, a wra\u017cliwo\u015b\u0107 pozostaje kobieca”.<\/p>\n

W czasie I wojny \u015bwiatowej Marcoussis zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do Legii Cudzoziemskiej, a Alicja zamieszka\u0142a w Normandii. Tam tworzy\u0142a \u015bmia\u0142e kubistyczne pejza\u017ce. Jednak gdy m\u0105\u017c wr\u00f3ci\u0142 z frontu i zobaczy\u0142 nowe obrazy, mia\u0142 rzuci\u0107: \u201eWystarczy jeden kubista w rodzinie\u201d. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3de\u0142, nak\u0142oni\u0142 j\u0105 do zniszczenia cz\u0119\u015bci dzie\u0142. Faktem jest, \u017ce Halicka porzuci\u0142a kubizm \u2014 i nigdy do niego nie wr\u00f3ci\u0142a. Cz\u0119\u015b\u0107 prac przetrwa\u0142a przypadkiem na strychu normandzkiej farmy i po latach zosta\u0142a jej zwr\u00f3cona.<\/p>\n

Po wojnie sytuacja materialna rodziny dramatycznie si\u0119 pogorszy\u0142a. Kryzys i inflacja zrujnowa\u0142y maj\u0105tek jej rodziny w Krakowie. Marcoussis wyprzedawa\u0142 dzie\u0142a, dywany, bi\u017cuteri\u0119. Rodzina ledwie wi\u0105za\u0142a koniec z ko\u0144cem. W tym czasie Halicka urodzi\u0142a c\u00f3rk\u0119. Opieka nad dzieckiem spad\u0142a ca\u0142kowicie na ni\u0105. Potem ona narzeka\u0142a, \u017ce nie ma przyjaci\u00f3\u0142ek, kt\u00f3re mog\u0142yby jej pom\u00f3c, a jedyne fachowe wskaz\u00f3wki otrzyma\u0142a od zapijaczonej konsjer\u017cki.<\/p>\n

\"\u201eWIDOK<\/a>
\u201eWIDOK NA SACR\u00c9 COEUR W PARY\u017bU\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

Malarka jednak nie przestawa\u0142a tworzy\u0107. Malowa\u0142a wn\u0119trza swojego mieszkania, portrety m\u0119\u017ca, c\u00f3rki. Projektowa\u0142a tkaniny, tapety, jedwabie \u2013 dla skromnego zarobku. Ich paryski dom sta\u0142 si\u0119 miejscem spotka\u0144 artyst\u00f3w i pisarzy. Przychodzili paryscy poeci i Polacy z emigracji.<\/p>\n

W latach 20. Halicka odwiedzi\u0142a Krak\u00f3w. Spaceruj\u0105c po Kazimierzu, zacz\u0119\u0142a tworzy\u0107 kolorowe, jasne akwarele przedstawiaj\u0105ce \u017cycie miejscowych \u017byd\u00f3w. Krytycy spieraj\u0105 si\u0119, czy by\u0142 to akt powrotu do to\u017csamo\u015bci, kt\u00f3rej od dziecka jej odmawiano, czy raczej egzotyzuj\u0105ca obserwacja \u015bwiata, do kt\u00f3rego nie mia\u0142a wst\u0119pu, poniewa\u017c rodzina zabrania\u0142a jej kontakt\u00f3w z krakowsk\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105.<\/p>\n

Prze\u0142om przynios\u0142y tzw. \u201ewyt\u0142aczane romanse\u201d \u2013 miniaturowe kola\u017ce z tkanin, pi\u00f3rek, drutu, guzik\u00f3w. Nazwa zosta\u0142a wymy\u015blona przez ksi\u0119\u017cn\u0119 Lucjanow\u0105 Marat z domu Rohan \u2013 arystokratk\u0119 z czas\u00f3w carskiego Petersburga, kt\u00f3ra wprowadzi\u0142a Alicj\u0119 do paryskiej socjety. Prace Halickiej podbi\u0142y salony, chocia\u017c ich ironiczna lekko\u015b\u0107 skrywa\u0142a g\u0142\u0119boki zmys\u0142 obserwacji i subteln\u0105 krytyk\u0119 spo\u0142ecznych masek.<\/p>\n

W 1933 roku planowano wystaw\u0119 \u201eromans\u00f3w\u201d w Londynie, ale jedwabne elementy dzie\u0142 zosta\u0142y ob\u0142o\u017cone zaporowymi c\u0142ami. Alicja wr\u00f3ci\u0142a do Francji i stworzy\u0142a nowe prace ze szmatek przywiezionych w walizce. Londy\u0144ska wystawa okaza\u0142a si\u0119 sukcesem.<\/p>\n

W 1935 roku sama Helena Rubinstein, w\u0142a\u015bcicielka kosmetycznego imperium, zaprosi\u0142a Alicj\u0119 do Ameryki. Halicka mia\u0142a zrobi\u0107 dla niej reklamy na rynek ameryka\u0144ski i namalowa\u0107 freski w reprezentacyjnym salonie przy Fifth Avenue w Nowym Jorku. By\u0142y tam ju\u017c prace Modiglianiego, L\u00e9gera i Nadelmana. Ameryka\u0144skie \u017cycie dostarcza\u0142o malarce nieustannych zdziwie\u0144.<\/p>\n

Zamieszka\u0142a w luksusowym apartamencie, mia\u0142a dwie s\u0142u\u017c\u0105ce. Jada\u0142a ryb\u0119 z bananami i kur\u0119 faszerowan\u0105 s\u0142odkim bia\u0142ym serem, co zreszt\u0105 niezbyt jej smakowa\u0142o. Z nieufno\u015bci\u0105 traktowa\u0142a lod\u00f3wk\u0119, twierdz\u0105c \u017ce „ameryka\u0144skie produkty, zawsze przechowywane w lod\u00f3wkach, trac\u0105 wszelki smak”. Halicka sprzedawa\u0142a te\u017c swoje ilustracje pismom „Vogue” i „Harper\u2019s Bazaar”, a tak\u017ce przyjmowa\u0142a prywatne zlecenia. Szczeg\u00f3lnie zapami\u0119ta\u0142a jedno, od bogatej damy. Klientka przys\u0142a\u0142a list, zdj\u0119cia i dok\u0142adne instrukcje: \u201eProsz\u0119 pami\u0119ta\u0107, \u017ce ma bardzo inteligentny wyraz pyszczka!\u201d. Wkr\u00f3tce Halicka zrezygnowa\u0142a z takich zam\u00f3wie\u0144 i zacz\u0119\u0142a projektowa\u0107 scenografie i kostiumy dla baletu. Pracowa\u0142a przy spektaklach, mimo przeszk\u00f3d ze strony ameryka\u0144skich zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych. Do USA wraca\u0142a trzykrotnie.<\/p>\n

\"Kompozycja<\/a>
Kompozycja kubistyczna z fajk\u0105<\/figcaption><\/figure>\n

W 1938 roku wr\u00f3ci\u0142a do Francji. Po wybuchu wojny rodzina ucieka\u0142a do Vichy, potem do Cusset. W 1941 roku, po d\u0142ugiej chorobie, zmar\u0142 Marcoussis. Alicja przenios\u0142a si\u0119 do Marsylii, a do Pary\u017ca wr\u00f3ci\u0142a dopiero po wojnie.<\/p>\n

W latach 50. Alicja wyda\u0142a pami\u0119tniki. Opisuje w nich nie tylko osobiste perypetie, ale przede wszystkim barwny \u015bwiatek artystycznego Pary\u017ca. Polskie wydanie wspomnie\u0144 zaopatrzone zosta\u0142o w dopiski z p\u00f3\u017aniejszych lat jej \u017cycia. Przyje\u017cd\u017ca\u0142a kilkukrotnie do ojczyzny, a Eugeniusz Eibisch zorganizowa\u0142 wystaw\u0119 jej prac. Na pok\u0142adzie statku Stefan Batory wyruszy\u0142a r\u00f3wnie\u017c w podr\u00f3\u017c do Indii. Malowa\u0142a obrazy dokumentuj\u0105ce wypraw\u0119. Kilka lat potem wr\u00f3ci\u0142a tam, by pokaza\u0107 p\u0142\u00f3tna, kt\u00f3re namalowa\u0142a.<\/p>\n

\u017bycie Alicji Halickiej dobrze podsumowuje scenka, jaka rozegra\u0142a si\u0119 jeszcze w latach 30. w domu portrecisty Jacques\u2019a \u00c9mile\u2019a Blanche\u2019a. Zagadn\u0105\u0142 on malark\u0119: „Madame Halicka, pani jest s\u0142awna, a nigdy nie widzia\u0142em \u017cadnej z pani prac”. Taka to w\u0142a\u015bnie by\u0142a s\u0142awa Halickiej, kt\u00f3ra przez d\u0142ugie lata \u017cy\u0142a w cieniu Marcoussisa i nigdy specjalnie nie zabiega\u0142a o splendory czy uznanie.<\/p>\n

Najlepszy dow\u00f3d \u2013 jej wspomnienia ilustrowane s\u0105 pracami m\u0119\u017ca. Nadmierna skromno\u015b\u0107?<\/p>\n

Mo\u017ce raczej potrzeba opowiadania nie tyle o sobie, co o niesamowitej epoce, w kt\u00f3rej \u017cy\u0142a. „Nie jestem kubistk\u0105 ani naturalistk\u0105, ani impresjonistk\u0105, ani surrealistk\u0105, po prostu pragn\u0119 wyra\u017ca\u0107 poetycko\u015b\u0107 i chc\u0119, \u017ceby wynika\u0142a nie z literatury, ale z tre\u015bci plastycznej” \u2013 m\u00f3wi\u0142a o swoim malarstwie Pani Alicja.<\/p>\n

Oprac. Oleksandra Branitska
\n<\/strong>Studentka Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Katowicach
\n<\/em><\/strong>(na podstawie \u017ar\u00f3de\u0142 z Internetu)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

By\u0142a malark\u0105, kt\u00f3ra przez ca\u0142e \u017cycie balansowa\u0142a mi\u0119dzy sztuk\u0105 a cieniem \u2014 cieniem m\u0119\u017ca, cieniem kobieco\u015bci w \u015bwiecie m\u0119\u017cczyzn, cieniem historii, kt\u00f3ra stale podwa\u017ca\u0142a grunt…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9412,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-9411","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t