{"id":9421,"date":"2025-08-08T15:31:54","date_gmt":"2025-08-08T12:31:54","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=9421"},"modified":"2025-08-08T15:31:54","modified_gmt":"2025-08-08T12:31:54","slug":"tworzenie-agenturalno-informacyjnej-sieci-nkwd-w-obozach-specjalnych-zakonczenie-notatka-ludowego-komisarza-spraw-wewnetrznych-zsrr-l-berii-z-5-marca-1940-roku-z-propozycja-rozstrzelania-polskich","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/tworzenie-agenturalno-informacyjnej-sieci-nkwd-w-obozach-specjalnych-zakonczenie-notatka-ludowego-komisarza-spraw-wewnetrznych-zsrr-l-berii-z-5-marca-1940-roku-z-propozycja-rozstrzelania-polskich\/","title":{"rendered":"Tworzenie agenturalno-informacyjnej sieci NKWD w obozach specjalnych (zako\u0144czenie). Notatka Ludowego Komisarza Spraw Wewn\u0119trznych ZSRR \u0141. Berii z 5 marca 1940 roku z propozycj\u0105 rozstrzelania polskich je\u0144c\u00f3w wojennych i cywilnych wi\u0119\u017ani\u00f3w."},"content":{"rendered":"
\"Pierwsza<\/a>
Pierwsza strona notatki \u0141awrientija Berii z 5 marca 1940 roku z propozycj\u0105 rozstrzelania polskich je\u0144c\u00f3w wojennych i cywilnych wi\u0119\u017ani\u00f3w. Na dokumencie widoczne s\u0105 podpisy J\u00f3zefa Stalina i cz\u0142onk\u00f3w Biura Politycznego KC WKP(b). (Z ksi\u0105\u017cki \u201eKaty\u0144. Dokumenty ludob\u00f3jstwa\u201d, t\u0142um. Wojciech Materski, Warszawa 1992, s. 34, 40).<\/figcaption><\/figure>\n

Oczywiste jest, \u017ce informatorzy NKWD w\u015br\u00f3d polskich je\u0144c\u00f3w byli obecni tak\u017ce w Kozielsku, Ostaszkowie, Starobielsku, a zapewne tak\u017ce w innych obozach specjalnych utworzonych przez NKWD po wrze\u015bniowej inwazji Armii Czerwonej na Polsk\u0119. Wzmianki o ich dzia\u0142alno\u015bci czasem pojawiaj\u0105 si\u0119 w \u00f3wczesnych dokumentach obozowych, jak np. w meldunku, gdzie jeniec kapitan Wr\u00e1ga z obozu ostaszkowskiego, rozmawiaj\u0105c ze \u017ar\u00f3d\u0142em (informatorem) w grupie oficer\u00f3w i szeregowych m\u00f3wi\u0142: \u201e… obecna sytuacja polityczna jest jedynie tymczasowa i z pewno\u015bci\u0105 si\u0119 zmieni na korzy\u015b\u0107 Polski. Nadchodzi czas, kiedy Niemcy lub pa\u0144stwa Europy Zachodniej zniszcz\u0105 Sowiety.\u201d<\/p>\n

Dokumentalnie potwierdzono, \u017ce do obozu w Juchnowie z trzech oboz\u00f3w specjalnych NKWD wys\u0142ano 395 polskich wi\u0119\u017ani\u00f3w, dzi\u0119ki czemu prze\u017cyli. Na podstawie \u015bci\u015ble tajnej notatki sporz\u0105dzonej nie p\u00f3\u017aniej ni\u017c 25 maja 1940 r., dowiadujemy si\u0119, \u017ce Zarz\u0105d ds. Je\u0144c\u00f3w Wojennych NKWD ZSRR przekaza\u0142: na zlecenie 5. Wydzia\u0142u G\u0142\u00f3wnego Zarz\u0105du Bezpiecze\u0144stwa Pa\u0144stwowego (GUGB) \u2013 47 os\u00f3b, na \u017c\u0105danie Ambasady Niemieckiej \u2013 47 os\u00f3b, na wniosek misji litewskiej \u2013 19 os\u00f3b, Niemc\u00f3w \u2013 24 osoby, na polecenie zast\u0119pcy ludowego komisarza spraw wewn\u0119trznych towarzysza Mierku\u0142owa i innych \u2013 258 os\u00f3b.<\/p>\n

Naszym zdaniem, za najbardziej prawdopodobnych informator\u00f3w nale\u017cy uzna\u0107 91 os\u00f3b, kt\u00f3rych za\u017c\u0105da\u0142 w\u0142a\u015bnie W. Mierku\u0142ow. W\u00f3wczas Wsiewo\u0142od Mierku\u0142ow by\u0142 pierwszym zast\u0119pc\u0105 ludowego komisarza spraw wewn\u0119trznych ZSRR i szefem GUGB NKWD. Do nich jeszcze wr\u00f3cimy. Mo\u017cemy przypuszcza\u0107, \u017ce zostali oni zwerbowani jako informatorzy przez funkcjonariuszy GUGB w specjalnych oddzia\u0142ach tych trzech oboz\u00f3w. Najmniej prawdopodobni jako informatorzy byli ci, kt\u00f3rych za\u017c\u0105dano na zlecenie 5. Wydzia\u0142u GUGB \u2013 47 os\u00f3b. W 1940 r. (a tak\u017ce wcze\u015bniej) by\u0142 to Wydzia\u0142 Zagraniczny \u2013 tajna, nielegalna siatka wywiadowcza GPU-NKWD, a rezydenci drugiego oddzia\u0142u dzia\u0142ali w\u0142a\u015bnie na terytorium Polski.<\/p>\n

Pojawia si\u0119 s\u0142uszne pytanie \u2013 dlaczego tych 47 os\u00f3b za\u017c\u0105dano oddzielnie od grupy Mierku\u0142owa? Prawdopodobnie dlatego, \u017ce po werbunku w obozach planowano ich u\u017cycie w przysz\u0142ych operacjach Wydzia\u0142u Zagranicznego. Mo\u017cliwe, \u017ce p\u00f3\u017aniej skierowano ich do szk\u00f3\u0142 wywiadowczych NKWD lub wys\u0142ano na misje. Ma\u0142o prawdopodobne, by pe\u0142nili rol\u0119 zwyk\u0142ych informator\u00f3w w obozach, gdy\u017c grozi\u0142o to dekonspiracj\u0105. Ale to tylko przypuszczenia.<\/p>\n

Nie wiemy, kim by\u0142o pozosta\u0142ych 167 os\u00f3b okre\u015blonych jako \u201einne\u201d, wi\u0119c nie uwzgl\u0119dniamy ich jako potencjalnych informator\u00f3w. Zak\u0142adaj\u0105c og\u00f3ln\u0105 liczb\u0119 25 700 polskich je\u0144c\u00f3w skazanych na \u015bmier\u0107 przez Biuro Polityczne KC WKP(b), udzia\u0142 potencjalnych informator\u00f3w (91 os\u00f3b) wynosi zaledwie 0,35%. Znaj\u0105c maniakaln\u0105 obsesj\u0119 stalinowskich s\u0142u\u017cb na punkcie nasycania \u015brodowisk informatorami, jest to liczba niewielka.<\/p>\n

Prawdopodobnie w\u015br\u00f3d je\u0144c\u00f3w byli te\u017c cz\u0142onkowie Komunistycznej Partii Polski, komsomo\u0142u lub socjalistycznej opozycji. NKWD mog\u0142o mie\u0107 na nich kompromituj\u0105ce materia\u0142y, szanta\u017cowa\u0107 losem rodzin, b\u0105d\u017a wykorzysta\u0107 osoby zmanipulowane przez propagand\u0119 sowieck\u0105.<\/p>\n

W rzeczywisto\u015bci nie wiadomo, ilu Polak\u00f3w i w jaki spos\u00f3b NKWD zmusi\u0142o do wsp\u00f3\u0142pracy w tych trzech obozach \u2013 to zn\u00f3w tylko przypuszczenia. Sowieckie i wsp\u00f3\u0142czesne rosyjskie s\u0142u\u017cby nadal ukrywaj\u0105 prawd\u0119 o tych \u201ewarto\u015bciowych kadrach\u201d. Trudno sobie wyobrazi\u0107, \u017ce informatorem NKWD m\u00f3g\u0142 by\u0107 np. oficer Wojska Polskiego, kt\u00f3ry walczy\u0142 w wojnie 1920 roku i widzia\u0142 barbarzy\u0144stwo Armii Czerwonej czy funkcjonariusz polskiego wywiadu doskonale znaj\u0105cy brutalno\u015b\u0107 sowieckiego systemu.<\/p>\n

\"Moskwa,<\/a>
Moskwa, nie wcze\u015bniej ni\u017c 25 maja 1940 r. \u2013 Notatka P.K. Soprunienki
w sprawie liczby polskich je\u0144c\u00f3w wojennych przekazanych z oboz\u00f3w specjalnych do Juchnowa. (Z ksi\u0105\u017cki \u201eKaty\u0144. Je\u0144cy nieog\u0142oszonej wojny\u201d. Pod red. akad. A.N. Jakowlewa, 1999).<\/figcaption><\/figure>\n

Tymczasem NKWD nadal osadza\u0142o w obozach kolejnych polskich oficer\u00f3w pod pretekstem \u201erejestracji\u201d. 3 grudnia 1939 r. Biuro Polityczne KC WKP(b) podj\u0119\u0142o decyzj\u0119:
\n\u201eProtok\u00f3\u0142 nr 9. Punkt nr 151: Sprawa NKWD. Zatwierdzi\u0107 propozycj\u0119 NKWD dotycz\u0105c\u0105 aresztowania wszystkich zarejestrowanych zawodowych oficer\u00f3w Wojska Polskiego.\u201d<\/p>\n

To nie by\u0142a nowo\u015b\u0107 \u2013 dla komunistycznego re\u017cimu to by\u0142a standardowa praktyka. Przyk\u0142adowo, 17 listopada 1920 r. bolszewicy w ca\u0142ej Teodozji og\u0142osili rozkaz nr 4 Krymskiego Rewolucyjnego Komitetu: \u201e\u2026 wszyscy oficerowie, urz\u0119dnicy, \u017co\u0142nierze, pracownicy armii ochotniczej <…> maj\u0105 si\u0119 zg\u0142osi\u0107 w ci\u0105gu trzech dni do rejestracji <…>. Kto si\u0119 nie zg\u0142osi, zostanie uznany za szpiega i skazany na najwy\u017cszy wymiar kary.\u201d<\/p>\n

W rzeczywisto\u015bci czeki\u015bci wybierali zarejestrowanych, noc\u0105 wywozili ich w grupach po 100\u2013300 os\u00f3b na przyl\u0105dek \u015bw. Eliasza lub za miejskie cmentarze, gdzie rozstrzeliwano ich z karabin\u00f3w maszynowych. Cz\u0119\u015b\u0107 topiono w Morzu Czarnym. Cia\u0142a wrzucano do w\u0105woz\u00f3w. To tylko jeden z wielu przyk\u0142ad\u00f3w tamtych zbrodni.<\/p>\n

Zatem, aresztowanie polskich oficer\u00f3w i ich osadzanie w obozach by\u0142o przygotowaniem do planowanego mordu.<\/p>\n

Nast\u0119pnie rozpocz\u0119to realizacj\u0119 zbrodniczego planu. 23 lutego 1940 r. Beria wyda\u0142 rozporz\u0105dzenie nr 25\/1869 o przeniesieniu z oboz\u00f3w w Kozielsku, Ostaszkowie i Starobielsku je\u0144c\u00f3w podejrzewanych o zwi\u0105zki z wywiadem, prowokator\u00f3w, osadnik\u00f3w, s\u0119dzi\u00f3w, ziemian, kupc\u00f3w i w\u0142a\u015bcicieli \u2013 do wi\u0119zie\u0144 pod jurysdykcj\u0105 NKWD. Materia\u0142y mia\u0142y zosta\u0107 przekazane do jednostek \u015bledczych. Szczeg\u00f3lnie podkre\u015blano zachowanie \u015bcis\u0142ej tajemnicy.<\/p>\n

W tym czasie w obozach wprowadzono zmiany do ankiet wi\u0119\u017ani\u00f3w \u2013 celem by\u0142o zebranie szczeg\u00f3\u0142owych danych o narodowo\u015bci, statusie maj\u0105tkowym, pozycji spo\u0142ecznej i zawodowej polskich je\u0144c\u00f3w. 3 marca 1940 r. wys\u0142ano pilne telegramy z nakazem przes\u0142ania danych do p\u00f3\u0142nocy. NKWD, nie czekaj\u0105c na odpowied\u017a, zebra\u0142o dane i 5 marca 1940 r. Beria przes\u0142a\u0142 notatk\u0119 nr 794\/\u0411 do KC WKP(b) na r\u0119ce J\u00f3zefa Stalina.<\/p>\n

W notatce Beria pr\u00f3bowa\u0142 uzasadni\u0107 planowan\u0105 masakr\u0119, pisz\u0105c:
\n\u201eWszyscy s\u0105 zaciek\u0142ymi wrogami w\u0142adzy sowieckiej, przepe\u0142nionymi nienawi\u015bci\u0105 do ustroju radzieckiego. Oficerowie i policjanci kontynuuj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 kontrrewolucyjn\u0105 i propagand\u0119 antyradzieck\u0105. Ka\u017cdy z nich tylko czeka na uwolnienie, aby wr\u00f3ci\u0107 do walki przeciwko ZSRR…\u201d<\/p>\n

W ten spos\u00f3b Beria stara\u0142 si\u0119 stworzy\u0107 pozory tzw. \u201eekscesu wykonawcy\u201d \u2013 jakoby wrogo\u015b\u0107 je\u0144c\u00f3w uzasadnia\u0142a ich rozstrzelanie.<\/p>\n

W notatce proponowano, by sprawy 14 700 je\u0144c\u00f3w \u2013 oficer\u00f3w, urz\u0119dnik\u00f3w, w\u0142a\u015bcicieli ziemskich, policjant\u00f3w, wywiadowc\u00f3w, \u017candarm\u00f3w, osadnik\u00f3w i stra\u017cnik\u00f3w wi\u0119ziennych \u2013 oraz 11 000 aresztowanych w Zachodniej Ukrainie i Bia\u0142orusi, cz\u0142onk\u00f3w \u201ekontrrewolucyjnych, szpiegowskich i dywersyjnych organizacji\u201d rozpatrzy\u0107 w trybie nadzwyczajnym i zastosowa\u0107 kar\u0119 \u015bmierci \u2013 rozstrzelanie.<\/p>\n

Rozpatrzenie spraw bez udzia\u0142u oskar\u017conych i bez przedstawienia im zarzut\u00f3w powierzono \u201etr\u00f3jce\u201d w sk\u0142adzie: Wsiewo\u0142od Mierku\u0142ow, Bogdan Kobu\u0142ow, Leonid Basztakow (szef 1. specjalnego wydzia\u0142u NKWD ZSRR).<\/p>\n

(Przy opracowaniu artyku\u0142u wykorzystano prace: N. Lebiediewej, M. Petrosowa, B. Woszczy\u0144skiego, O. Jakowlewa, M. Pietrowa, O. Kokurina, N. Pietrowej, L. Abramenki, W. Materskiego)<\/em><\/p>\n

Walerij FILIMONICHIN
\n<\/strong>CDN<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Oczywiste jest, \u017ce informatorzy NKWD w\u015br\u00f3d polskich je\u0144c\u00f3w byli obecni tak\u017ce w Kozielsku, Ostaszkowie, Starobielsku, a zapewne tak\u017ce w innych obozach specjalnych utworzonych przez NKWD…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9422,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-9421","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t