{"id":9432,"date":"2025-08-08T15:59:26","date_gmt":"2025-08-08T12:59:26","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=9432"},"modified":"2025-08-08T15:59:26","modified_gmt":"2025-08-08T12:59:26","slug":"historia-mojego-pradziadka-michala-zoladka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/historia-mojego-pradziadka-michala-zoladka\/","title":{"rendered":"HISTORIA MOJEGO PRADZIADKA MICHA\u0141A \u017bO\u0141\u0104DKA"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Reporta\u017c konkursowy laureata<\/em><\/strong> Oleksandry Herasikovej, uczennicy Polskiego Centrum O\u015bwiatowo-Kulturalnego w Bia\u0142ej Cerkwi<\/em><\/strong><\/p>\n

W cieniu historii wielkich narod\u00f3w ukryte s\u0105 losy zwyk\u0142ych ludzi. W tej opowie\u015bci zostanie przedstawiona historia wielu Polak\u00f3w mieszkaj\u0105cych na Kresach Wschodnich na przyk\u0142adzie jednego aktywnego, m\u0105drego, pe\u0142nego po\u015bwi\u0119cenia Polaka Micha\u0142a \u017bo\u0142\u0105dka, kt\u00f3ry w m\u0142odym wieku by\u0142 zmuszony zostawi\u0107 sw\u00f3j kraj i zamieszka\u0107 na obczy\u017anie bez mo\u017cliwo\u015bci powrotu do miejsca, w kt\u00f3rym si\u0119 urodzi\u0142.<\/p>\n

\u015awiat przed \u201eburz\u0105\u201d<\/strong><\/p>\n

Urodzi\u0142 si\u0119 Micha\u0142 we wsi Teniatyska, kt\u00f3ra po\u0142o\u017cona jest w wojew\u00f3dztwie lubelskim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Lubycza Kr\u00f3lewska. Pochodzi\u0142 z niezbyt zamo\u017cnej rodziny. By\u0142 najm\u0142odszym dzieckiem w rodzinie. Mia\u0142 dw\u00f3ch starszych braci \u2013 Jana i Grzegorza. Po \u015bmierci rodzic\u00f3w ca\u0142y maj\u0105tek odziedziczy\u0142 najstarszy z braci. Micha\u0142 nie dosta\u0142 nic i musia\u0142 samodzielnie zarabia\u0107 na w\u0142asne utrzymanie. Jednak nie sta\u0142o to na przeszkodzie temu, \u017ceby doj\u015b\u0107 do bogactwa, przy czym bez pomocy swoich krewnych. Prowadzi\u0142 gospodarstwo rolne, mia\u0142 100 uli, kilka stajni, stod\u00f3\u0142 i kom\u00f3r. Mieszka\u0142 w przepi\u0119knym drewnianym domu o powierzchni 300 metr\u00f3w kwadratowych, nie licz\u0105c pozosta\u0142ych pomieszcze\u0144. O\u017ceni\u0142 si\u0119 z urocz\u0105 Polk\u0105 Matron\u0105. Niestety ich wsp\u00f3lne szcz\u0119\u015bcie nie trwa\u0142o d\u0142ugo. Tu\u017c po porodzie syna Aleksandra kobieta zmar\u0142a.<\/p>\n

Micha\u0142 uwa\u017ca\u0142, \u017ce dziecko musi mie\u0107 nie tylko kochaj\u0105cego ojca, ale matk\u0119 i stwierdzi\u0142, \u017ce si\u0119 o\u017ceni po raz drugi. Postanowi\u0142 po\u015blubi\u0107 siostr\u0119 Matrony Mari\u0119, poniewa\u017c wierzy\u0142, \u017ce b\u0119dzie ona kocha\u0142a swojego siostrze\u0144ca bardziej ni\u017c inne kobiety. Okaza\u0142o si\u0119 wr\u0119cz przeciwnie. Kobieta nie lubi\u0142a ma\u0142ego Olka, cz\u0119sto go bi\u0142a i krzycza\u0142a na niego.<\/p>\n

Masowe deportacje i strach<\/strong><\/p>\n

W 1940 r. zacz\u0119\u0142a si\u0119 fala przesiedle\u0144 Polak\u00f3w przeprowadzona przez NKWD. Rodzin\u0119 \u017bo\u0142\u0105dk\u00f3w r\u00f3wnie\u017c nie omin\u0119\u0142o to nieszcz\u0119\u015bcie. Zostali obj\u0119ci trzeci\u0105 fal\u0105 deportacji, kt\u00f3ra rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 29 czerwca 1940 r.<\/p>\n

Wszyscy wzywani powinni byli zrobi\u0107 spis maj\u0105tku, a tak\u017ce napisa\u0107 list\u0119 posiadanych rzeczy. Micha\u0142 z rodzin\u0105 wzi\u0105\u0142 tylko niezb\u0119dne, poniewa\u017c mia\u0142 nadziej\u0119 wr\u00f3ci\u0107. Jechali w bydl\u0119cych, ciasno napakowanych lud\u017ami, wagonach, niezno\u015bnie d\u0142ugo.<\/p>\n

By\u0142 straszny upa\u0142, brakowa\u0142o wody, powietrza, jedzenia\u2026 M\u0119cz\u0105ca podr\u00f3\u017c w nieludzkich warunkach. Du\u017co os\u00f3b umar\u0142o w trakcie podr\u00f3\u017cy, zw\u0142aszcza starszych, chorych i dzieci. Du\u017co zosta\u0142o porabowanych. Ale to by\u0142y tylko kwiatuszki. Dostali si\u0119 z wieloma innymi Polakami zamieszkuj\u0105cymi Kresy Wschodnie na Syberi\u0119, do obwodu archangielskiego.<\/p>\n

Po przybyciu wszystkich wywiezionych zakwaterowano do ciasnych ziemianek. Od tego momentu zaczyna\u0142a si\u0119 ich walka o prze\u017cycie \u2013 gryz\u0105ce pluskwy i wszy, choroby, g\u0142\u00f3d, ci\u0119\u017cka praca i kara cielesna za wszystko, co si\u0119 nie podoba\u0142o enkawudzistom. Pracowa\u0107 zmuszone by\u0142y nawet dzieci. Wszyscy, kto tam trafi\u0142, prze\u017cyli prawdziwe piek\u0142o.<\/p>\n

Nadzieja na nowy pocz\u0105tek<\/strong><\/p>\n

Po podpisaniu porozumienia mi\u0119dzy Sowietami a Polsk\u0105 Republik\u0105 Ludow\u0105 w 1946 r. rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 aktywna repatriacja Polak\u00f3w z g\u0142\u0119bi ZSRR.<\/p>\n

Niestety Micha\u0142 z \u017con\u0105 i synem nie trafili z powrotem do Polski, tylko do wsi Koby\u0142ow\u0142oki, w obwodzie tarnopolskim na Ukrainie. W ramach rekompensaty za wysiedlenie dostali 3 worki j\u0119czmienia, ale niestety tylko na papierze, bo ko\u0142choz je \u201epo\u017cyczy\u0142\u201d. Zakwaterowani zostali do stajni bez okien i drzwi. Ale dzi\u0119ki Micha\u0142owej zmy\u015blno\u015bci i roztropno\u015bci, a tak\u017ce jego wcze\u015bniej wykonanym pracom manualnym zwi\u0105zanym z majsterkowaniem, urz\u0105dzi\u0142 swoje mieszkanie schludnie i funkcjonalnie.<\/p>\n

W grudniu tego samego roku w rodzinie \u017bo\u0142\u0105dk\u00f3w urodzi\u0142 si\u0119 drugi syn Miros\u0142aw. Micha\u0142a zabrano do ko\u0142chozu, poniewa\u017c umia\u0142 czyta\u0107 i pisa\u0107, co by\u0142o w\u00f3wczas bardzo rzadkim zjawiskiem. Zatrudniono na stanowisku ksi\u0119gowego. M\u0119\u017cczyzna utrzymywa\u0142 rodzin\u0119 samodzielnie. Niestety jego \u017cona Maria nie mog\u0142a pracowa\u0107 przez swoj\u0105 niepe\u0142nosprawno\u015b\u0107 – jako dziecko podczas r\u0105bania drewna zosta\u0142a uderzona jego od\u0142amkiem w lewe oko.<\/p>\n

Spe\u0142nione marzenie<\/strong><\/p>\n

Od momentu deportacji Micha\u0142 zawsze marzy\u0142 o powrocie do swojej ojczyzny, jednak ze wzgl\u0119du na \u00f3wczesn\u0105 sytuacj\u0119, reszt\u0119 \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 na Ukrainie. W 1974 r. zmar\u0142 na raka, przez to, \u017ce w\u00f3wczas nie by\u0142o odpowiednich technologii diagnostycznych, a wi\u0119c i dost\u0119pu do leczenia. Ale jego marzenie uda\u0142o si\u0119 spe\u0142ni\u0107 synom Aleksandrowi i Miros\u0142awowi.<\/p>\n

W 1999 r. pojechali do Teniatyski. Przyjechawszy, nie znale\u017ali ani domu, ani gospodarstwa, wszystko ju\u017c dawno zosta\u0142o zniszczone, znale\u017ali jedynie groby swoich krewnych.<\/p>\n

Epilog<\/strong><\/p>\n

Historia Micha\u0142a \u017bo\u0142\u0105dka to tylko jedna z tysi\u0119cy podobnych opowie\u015bci o Polakach na Kresach Wschodnich.<\/p>\n

Dzi\u015b jego wnuki pami\u0119taj\u0105 o swoim dziadku, kt\u00f3ry w czasach najci\u0119\u017cszych nigdy nie zapomina\u0142, kim jest i sk\u0105d pochodzi.<\/p>\n

****\u00a0<\/strong><\/p>\n

PRZE\u017bY\u0141, ALE P\u0141ACI\u0141 ZA TO PRZEZ CA\u0141E \u017bYCIE<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n

Reporta\u017c konkursowy laureata Maksyma Stawri z Kijowa<\/em><\/strong><\/p>\n

W nocy wszystkich obudzi\u0142o g\u0142o\u015bne pukanie do drzwi. Bardzo mocne, natr\u0119tne. Kiedy s\u0142yszysz takie, nie wolno zignorowa\u0107. Maria wiedzia\u0142a o tym i nie\u015bmia\u0142o powoli odtworzy\u0142a, do chaty weszli m\u0119\u017cczy\u017ani z NKWD i zapytali, gdzie jej m\u0105\u017c. Powiedzia\u0142a im, \u017ce nie ma go. Poszed\u0142 do miasta po materia\u0142y, poniewa\u017c by\u0142 szewcem, potrzebowa\u0142 tego dla codziennej pracy. A \u017ce do miasta ze wsi 10 kilometr\u00f3w na piechot\u0119, to nic dziwnego \u017ce nie ma go w domu, u kogo\u015b sp\u0119dzi\u0142 noc, przyjdzie jutro, t\u0142umaczy\u0142a moja praprababcia. M\u0119\u017cczy\u017ani rozejrzeli si\u0119 po niewielkiej chacie, w kt\u00f3rej by\u0142a tylko m\u0142oda kobieta i troje dzieci i wyszli.<\/p>\n

– Naprawd\u0119 go nie by\u0142o? – pytam swego dziadka Anatolija, kt\u00f3ry opowiada mi te histori\u0119 o swoim dziadku.<\/p>\n

– By\u0142, tylko schowa\u0142 si\u0119 na strychu. Uratowa\u0142o go to, \u017ce wej\u015bcie na poddasze mieli\u015bmy wewn\u0105trz.<\/p>\n

– Ale jak on wiedzia\u0142, \u017ce oni chc\u0105 go zabra\u0107, przecie\u017c nie m\u00f3wili o tym?<\/p>\n

– Wiedzia\u0142, poniewa\u017c on nie by\u0142 pierwszym. Ju\u017c od dawna przychodzili ci m\u0119\u017cczy\u017ani do wsi i zabierali Polak\u00f3w. I z nich nikt do domu nie powr\u00f3ci\u0142. P\u00f3\u017aniej te tereny b\u0119d\u0105 okupowane przez Niemc\u00f3w podczas drugiej wojny \u015bwiatowej, oni odnajd\u0105 szcz\u0105tki na boisku w Winnicy. B\u0119d\u0105 tam i ci, kt\u00f3rych zabrali z naszej wsi. Ci\u0119\u017cko by\u0142o ludziom w\u015br\u00f3d tych cia\u0142 odnale\u017a\u0107 swoich krewnych. Kogo\u015b odnale\u017ali za krzy\u017cykiem, kogo\u015b za kawa\u0142kiem koszuli, co pozosta\u0142. A kto\u015b zosta\u0142 niepoznany w og\u00f3le.<\/p>\n

Jestem na rodzinnej wsi na Podolu, w tej samej chacie, w kt\u00f3rej mieszka\u0142 m\u00f3j prapradziadek. Po \u015bmierci mojej prababci (c\u00f3rki prapradziadka) stary dom przez jaki\u015b czas sta\u0142 pusty, ale chroni\u0142 nasze rodzinne historie i wspomnienia, tak niby wiedzia\u0142, \u017ce jeszcze do niego wr\u00f3cimy. Przeprowadzili\u015bmy dot\u0105d po wybuchu wojny w lutym\u00a02022\u00a0roku z wielkich ukrai\u0144skich miast, kt\u00f3re codziennie ostrzeliwa\u0142a Rosja. Nasz dom stoi na pag\u00f3rku. Podole to w og\u00f3le same wzg\u00f3rza i doliny. Tu kiedy\u015b kupi\u0142 ziemie nasz daleki przodek z drobnej szlachty. Podczas bolszewickich rz\u0105d\u00f3w zosta\u0142 nam od tego malutki kawa\u0142ek. Ogl\u0105dali\u015bmy z niego z dziadkiem zach\u00f3d s\u0142o\u0144ca i rozmawiali\u015bmy.<\/p>\n

– To co by\u0142o dalej? Oni wi\u0119cej ju\u017c nie wr\u00f3cili za nim? – pytam po nied\u0142ugiej pauzie.<\/p>\n

– Przychodzili jeszcze raz i wtedy te\u017c wysz\u0142o ich oszuka\u0107. Ale dziadek Hilary wiedzia\u0142, \u017ce nie zawsze b\u0119dzie taki szcz\u0119\u015bliwy, zdecydowa\u0142 wi\u0119c ucieka\u0107. Wtedy Niemcy odchodzili z tych teren\u00f3w, zapyta\u0142 czy mo\u017ce i\u015b\u0107 z nimi. Na s\u0105siedniej wsi mieszka\u0142a m\u0142oda nauczycielka niemieckiego, pracowa\u0142a z Niemcami jako t\u0142umaczka, pomy\u015bla\u0142 nasz rodak, \u017ce b\u0119dzie pierwsza rozstrzelana przez sowiet\u00f3w i zabra\u0142 j\u0105 ze sob\u0105. A \u017ceby ukry\u0107 jej osob\u0119, wydawa\u0142 j\u0105 za swoj\u0105 \u017con\u0119. D\u0142ugo szli oni razem z \u017co\u0142nierzami Wermachtu, dziadek remontowa\u0142 im buty, tak nie zmar\u0142 z g\u0142odu, a kiedy by\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 zarobku, to szed\u0142 \u015bcina\u0107 las.<\/p>\n

Mamy malutkie zdj\u0119cie, jedyne z tego okresu \u017cycia mojego rodaka. W koszulce i kamizelce trzyma on drzewo, na odwrocie napis\u00a01944\u00a0rok. Ja trzymam w d\u0142oniach jego obrazek, kiedy s\u0142ucham jak doszed\u0142\u00a0 a\u017c do Francji, tam skorzysta\u0142 ze statku i wyl\u0105dowa\u0142 w Ameryce. W porcie New York w archiwum zosta\u0142 si\u0119 o tym zapis, \u017ce pan Hilary Rada\u0142owski razem z \u017con\u0105 przyby\u0142 do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Tymczasem jego prawdziwa ma\u0142\u017conka cierpia\u0142a w Zwi\u0105zku Radzieckim jako \u017cona zdrajcy i wroga ludu. Po zako\u0144czeniu wojny by\u0142 g\u0142\u00f3d, zabierano z chat nawet to, co by\u0142o w garnkach. Maria, jej dwie c\u00f3rki: Alfreda, Maria (moja prababcia) i synek W\u0142adys\u0142aw prze\u017cywali ci\u0119\u017ckie czasy. Na szcz\u0119\u015bcie, wszyscy zostali \u017cywi.<\/p>\n

M\u00f3j zdolny i pracowity rodak Hilary bardzo dobrze zarabia\u0142 w USA. Uratowana\u00a0 nauczycielka niemieckiego wysz\u0142a za m\u0105\u017c, wi\u0119c nie musia\u0142 wi\u0119cej opiekowa\u0107 si\u0119 dziewczyn\u0105. Wszystkie zarobione pieni\u0105dze sk\u0142ada\u0142 dla rodziny, kt\u00f3r\u0105 marzy\u0142 zobaczy\u0107 ponownie oraz wysy\u0142a\u0142 do polskich stowarzysze\u0144. D\u0142ugi czas w naszym podolskim domu przechowywa\u0142a si\u0119 strona z gazety, w kt\u00f3rej by\u0142a wzmianka, \u017ce pan Rada\u0142owski przekaza\u0142 pieni\u0105dze na budow\u0119 rzymskokatolickiego ko\u015bcio\u0142a w Australii. Po jakim\u015b czasie uda\u0142o mu si\u0119 nawi\u0105za\u0107 kontakt z rodzin\u0105 przez Czerwony Krzy\u017c, wysy\u0142a\u0142 do nich listy i paczki z jedzeniem. Niejednokrotnie pyta\u0142, czy ju\u017c mo\u017ce powr\u00f3ci\u0107. Odpowied\u017a od rodziny by\u0142a zawsze jednakowa – powr\u00f3t do Zwi\u0105zku Radzieckiego jest zbyt niebezpieczny.<\/p>\n

W latach 70 pojawi\u0142a si\u0119 nadzieja na po\u0142\u0105czenie rodziny w Polsce. Hilary za zarobione w Ameryce pieni\u0105dze kupi\u0142 dwa mieszkania w \u0141odzi na ulicy Sprawiedliwej, jedno dla siebie i \u017cony, drugie dla doros\u0142ych dzieci. W tamtych czasach jego krewni otrzymali pierwsze paszporty, kt\u00f3rych w ZSRR w og\u00f3le na wsiach wcze\u015bniej nie\u00a0 wydawano. Rodzina marzy\u0142a o Polsce, przygotowywa\u0142a dokumenty na wyjazd. To by\u0142o wielkie wydarzenie, poniewa\u017c przy sowietach nie wolno by\u0142o by\u0107 Polakiem czy Polk\u0105. Kaplice i ko\u015bcio\u0142y by\u0142y zamkni\u0119te i wykorzystywane\u00a0 jako magazyny. Na modlitwy si\u0119 zbierano po chatach i cz\u0119sto je zmieniano. M\u00f3wili po polsku z rodzin\u0105 tylko w domach za zamkni\u0119tymi drzwiami. Polskie dzieci by\u0142y obra\u017cane w szko\u0142ach i m\u00f3j dziadek by\u0142 jednym z takich. Wyjazd rodziny Rada\u0142owskich do Polski mia\u0142 sko\u0144czy\u0107 ten z\u0142y okres \u017cycia. Tylko nie wypad\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 zamieszkania na ulicy Sprawiedliwej, bo \u017cycie by\u0142o niesprawiedliwe. W wyje\u017adzie by\u0142o odm\u00f3wiono. Rodzina pozosta\u0142a na zawsze podzielona po obu stronach polsko-radzieckiej granicy.<\/p>\n

Zako\u0144czyli\u015bmy t\u0119 rozmow\u0119 w nocy. W czasach, kiedy mieszka\u0142 tu m\u00f3j prapradziadek, ludzi bali si\u0119 pukania w drzwi, teraz wszystkich straszy alarm powietrzny. Nie mog\u0142em spa\u0107, wi\u0119c d\u0142ugo patrzy\u0142em na zdj\u0119cie Hilarego z rodzin\u0105, kt\u00f3re by\u0142o zrobione przed rozstaniem. Wiem, \u017ce chcia\u0142 powr\u00f3ci\u0107 do ukochanych, tylko ta droga przesz\u0142a przez strach, b\u00f3l, rozpacz, pi\u0119\u0107 kraj\u00f3w, prawie 40 lat i niestety, nie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 sukcesem. Prze\u017cy\u0142 po wizycie NKWD, ale p\u0142aci\u0142 za to przez ca\u0142e \u017cycie samotno\u015bci\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Reporta\u017c konkursowy laureata Oleksandry Herasikovej, uczennicy Polskiego Centrum O\u015bwiatowo-Kulturalnego w Bia\u0142ej Cerkwi W cieniu historii wielkich narod\u00f3w ukryte s\u0105 losy zwyk\u0142ych ludzi. W tej opowie\u015bci…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9433,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-9432","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-przeczytaj"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t