{"id":9459,"date":"2025-08-26T17:31:43","date_gmt":"2025-08-26T14:31:43","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=9459"},"modified":"2025-09-19T14:07:35","modified_gmt":"2025-09-19T11:07:35","slug":"o-sladach-polskich-na-lotwie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/o-sladach-polskich-na-lotwie\/","title":{"rendered":"O \u015bladach polskich na \u0141otwie"},"content":{"rendered":"
\"Polska<\/a>
Polska Szko\u0142a im. Ity Kozakiewicz w Rydze (fot.Leszek W\u0105tr\u00f3bski)<\/figcaption><\/figure>\n

Rozmawiamy z Konsulem RP\u00a0Mariuszem Podg\u00f3rskim, Kierownikiem Wydzia\u0142u Konsularnego i Polonii Ambasady RP w Rydze<\/strong><\/p>\n

-Sk\u0105d wzi\u0119li si\u0119 Polacy na \u0141otwie?<\/strong><\/p>\n

-Polacy na terenach dzisiejszej \u0141otwy maj\u0105 wielowiekow\u0105 histori\u0119, si\u0119gaj\u0105c\u0105 czas\u00f3w Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w i jeszcze wcze\u015bniejszych kontakt\u00f3w mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Inflantami, czyli XVI\u2013XVIII wieku (g\u0142\u00f3wnie po\u0142udniowo-wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 kraju, czyli Inflanty Polskie, m.in. Dyneburg \u2013 dzi\u015b Daugavpils, kt\u00f3ra to znalaz\u0142a si\u0119 pod panowaniem Rzeczypospolitej). Polacy – g\u0142\u00f3wnie szlachta, duchowie\u0144stwo i urz\u0119dnicy osiedlali si\u0119 tam w zwi\u0105zku z administracj\u0105, wojskiem i Ko\u015bcio\u0142em katolickim. Proces polonizacji miejscowej szlachty (np. ba\u0142tyckiej lub litewskiej) przyczyni\u0142 si\u0119 do uformowania polskoj\u0119zycznej elity. Po I rozbiorze Polski cz\u0119\u015b\u0107 Inflant trafi\u0142a pod panowanie rosyjskie. Polacy na tych terenach pozostali, a niekt\u00f3rzy nowi przybywali tam – m.in. jako urz\u0119dnicy carscy, wojskowi czy zes\u0142a\u0144cy. W XIX wieku wielu Polak\u00f3w, szczeg\u00f3lnie po powstaniach listopadowym i styczniowym, zosta\u0142o zes\u0142anych do r\u00f3\u017cnych region\u00f3w Rosji.<\/p>\n

Wracaj\u0105c z zes\u0142ania, nie mog\u0105c powr\u00f3ci\u0107 np. do Kongres\u00f3wki czy na tereny dawnego Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego, osiedlali si\u0119 na terenach dzisiejszej \u0141otwy, czyli w Kurlandii czy w Inflantach. Ryga by\u0142a pr\u0119\u017cnym o\u015brodkiem przemys\u0142owo-portowym w XIX wieku, kt\u00f3ry \u015bci\u0105ga\u0142 licznych Polak\u00f3w. Tak\u017ce m\u0142odzi Polacy z dobrych dom\u00f3w trafiali do Rygi na studia \u2013 na Politechnik\u0119 Rysk\u0105, kt\u00f3rej absolwentami s\u0105 m.in. prezydent Ignacy Mo\u015bcicki czy gen. W\u0142adys\u0142aw Anders.<\/p>\n

– Po I wojnie \u015bwiatowej i odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci przez \u0141otw\u0119 (18.11.1918) polska mniejszo\u015b\u0107 zosta\u0142a uznana jako jedna z wa\u017cniejszych grup narodowych…<\/strong><\/p>\n

– Polska wyj\u0105tkowo przy\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 do uzyskania niepodleg\u0142o\u015bci przez \u0141otw\u0119, gdy\u017c dzi\u0119ki J\u00f3zefowi Pi\u0142sudskiemu i Rydzowi-\u015amig\u0142emu zdo\u0142ano przeprowadzi\u0107 tak zwan\u0105 \u201eKampani\u0119 \u0141atgalsk\u0105\u201d w latach 1919-1920, odbi\u0107 polskimi si\u0142ami zbrojnymi Kras\u0142aw i Dyneburg spod w\u0142adzy bolszewik\u00f3w, a nast\u0119pnie przekaza\u0107 pod zarz\u0105d \u0142otewski. W okresie mi\u0119dzywojennym na \u0141otwie istnia\u0142y polskie szko\u0142y, organizacje, a nawet partie polityczne. Polacy byli wyj\u0105tkowo aktywni w mi\u0119dzywojennej \u0141otwie. W roku 1922 za\u0142o\u017cono Zwi\u0105zek Polak\u00f3w na \u0141otwie. Wielu Polak\u00f3w by\u0142o deputowanymi \u0142otewskiego parlamentu \u2013 Saeimy. Przed wojn\u0105 obywatele RP je\u017adzili do pracy sezonowej na \u0141otw\u0119. Niestety, okres dyktatury Karlisa Ulmanisa lat 30-tych spowodowa\u0142 ograniczenie swob\u00f3d obywatelskich wielu mniejszo\u015bci narodowych na \u0141otwie, w tym polskiej.<\/p>\n

– Podczas II wojny \u015bwiatowej wielu Polak\u00f3w, podobnie jak rdzenni \u0141otysze, zosta\u0142o represjonowanych przez Sowiet\u00f3w i Niemc\u00f3w…<\/strong><\/p>\n

– A po wojnie cz\u0119\u015b\u0107 Polak\u00f3w zosta\u0142a przesiedlona lub deportowana, ale wielu pozosta\u0142o na \u0141otwie jako obywatele ZSRR. W tamtych czasach polskie \u017cycie narodowe zosta\u0142o mocno ograniczone. W latach 40-tych zamkni\u0119to wszystkie polskie szko\u0142y na sowieckiej \u0141otwie. Wiele os\u00f3b polskiego pochodzenia trafi\u0142o na \u0141otw\u0119 ju\u017c w trakcie zimnej wojny, migruj\u0105c tutaj z s\u0105siedniej, p\u00f3\u0142nocnej, sowieckiej Bia\u0142orusi, czyli z dawnych wojew\u00f3dztw wile\u0144skiego i nowogr\u00f3dzkiego. Polskie \u017cycie narodowe przetrwa\u0142o w tym okresie na \u0141otwie. m.in. dzi\u0119ki Ko\u015bcio\u0142owi i rodzinie. Dopiero w okresie pierestrojki dosz\u0142o do odrodzenia polsko\u015bci, do czego przyczyni\u0142a si\u0119 wybitna lokalna dzia\u0142aczka Ita Kozakiewicz.<\/p>\n

\"Mariusz<\/a>
Mariusz Podg\u00f3rski, Konsul RP, Kierownik Wydzia\u0142u Konsularnego i Polonii Ambasady RP w Rydze<\/figcaption><\/figure>\n

– Kt\u00f3r\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u0141otwy zamieszkuj\u0105 dzi\u015b Polacy?\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n

– \u0141otw\u0119 zamieszkuje dzi\u015b ok. tysi\u0105ca obywateli polskich, os\u00f3b z polskimi paszportami. W tym liczny Polski Kontyngent Wojskowy stacjonuj\u0105cy pod Ryg\u0105. Z kolei wi\u0119ksz\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 stanowi\u0105 obywatele \u0141otwy polskiego pochodzenia, rozmawiaj\u0105cy i modl\u0105cy si\u0119 po polsku. Ich liczb\u0119 ocenia si\u0119 na 40-50 tys. os\u00f3b, co stanowi ok. 2,5% mieszka\u0144c\u00f3w \u0141otwy. Najwi\u0119ksze ich skupiska to: Dyneburg, Ryga oraz Rze\u017cyca.<\/p>\n

– Zacznijmy jednak od Rygi, stolicy Republiki \u0141otewskiej…\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n

– W Rydze, stolicy Republiki \u0141otewskiej (<\/strong>Latvijas Republika),<\/em> w przeciwie\u0144stwie do Dyneburga, nie ma Domu Polskiego. G\u0142\u00f3wnym miejscem krzewienia tu polsko\u015bci jest Polska \u015arednia Szko\u0142a im. Ity Kozakiewicz, znajduj\u0105ca si\u0119 na przedmie\u015bciach stolicy. Warto wspomnie\u0107, \u017ce wcze\u015bniej, w latach 90-tych, by\u0142y w Rydze dwie szko\u0142y polskie. Dzi\u015b w tej jedynej polskiej szkole uczy si\u0119 520 uczni\u00f3w. Od nowego roku szkolnego b\u0119dzie tam r\u00f3wnie\u017c grupa \u017c\u0142obkowa.<\/p>\n

–W centrum miasta znajduje si\u0119 polski ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. MB Bolesnej…<\/strong><\/p>\n

– Na terenie tej parafii mie\u015bci si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Centrum Polskie Jana Paw\u0142a II, kt\u00f3rego wyremontowanie zosta\u0142o finansowane przez polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Odbywaj\u0105 si\u0119 tam m.in. regularne spotkania miejscowych Polak\u00f3w czy zaj\u0119cia weekendowe dla dzieci. Ten ko\u015bci\u00f3\u0142\u00a0 rzymskokatolicki zbudowano w XVIII wieku przy ul. Zamkowej 5, w bardzo historycznym miejscu, na \u0142otewskim Starym Mie\u015bcie, tu\u017c obok zamku, gdzie obecnie rezyduje prezydent \u0141otwy.<\/p>\n

\"Na<\/a>
Na cmentarzu \u015bw. Micha\u0142a znajduje si\u0119 pomnik Ity Kozakiewicz (fot. Leszek W\u0105tr\u00f3bski)<\/figcaption><\/figure>\n

B\u0119d\u0105c na Starym Mie\u015bcie warto podej\u015b\u0107 do Domu Bractwa Czarnog\u0142owych, jednego z najbardziej znanych symboli Rygi. Znajduje si\u0119 tam tablica upami\u0119tniaj\u0105ca podpisanie w roku 1921 tzw. traktatu ryskiego pomi\u0119dzy Polsk\u0105 a Rosj\u0105 bolszewick\u0105 i Ukrain\u0105.<\/p>\n

-Ciekawy dla zwiedzaj\u0105cych jest tak\u017ce katolicki cmentarz \u015bw. Micha\u0142a…<\/strong><\/p>\n

– \u2026 gdzie w centrum, za g\u0142\u00f3wn\u0105 kaplic\u0105, znajduje si\u0119 najwi\u0119cej grob\u00f3w os\u00f3b polskiego pochodzenia. Utworzony w roku 1879 cmentarz jest miejscem poch\u00f3wku wielu zas\u0142u\u017conych dla \u0141otwy os\u00f3b polskiego pochodzenia. Pocz\u0105wszy od roku 2021 Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granic\u0105 POLONIKA obj\u0105\u0142 go sta\u0142\u0105 opiek\u0105 konserwatorsk\u0105 i du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 grob\u00f3w jest ju\u017c odrestaurowana. Instytut prowadzi projekty o charakterze konserwatorskim, naukowo-badawczym,\u00a0 edukacyjnym i popularyzatorskim oraz wydawniczym.<\/p>\n

– Na cmentarzu \u015bw. Micha\u0142a znajduje si\u0119 tak\u017ce pomnik Ity Kozakiewicz…<\/strong><\/p>\n

– Wida\u0107 go nawet z ulicy. Pomnik ten stoi tu\u017c nad jej nagrobkiem. Na pomniku jest kopia orderu, kt\u00f3re pa\u0144stwo \u0142otewskie przyznawa\u0142o wszystkim \u017cyj\u0105cym deputowanym do Rady Najwy\u017cszej \u0141otewskiej SRR. Wr\u0119czano je ka\u017cdemu deputowanemu g\u0142osuj\u0105cemu za od\u0142\u0105czeniem si\u0119 od ZSRR i za niepodleg\u0142o\u015bci\u0105 \u0141otwy. Ita Kozakiewicz by\u0142a jedyn\u0105 deputowan\u0105, kt\u00f3r\u0105 odznaczono tym orderem po\u015bmiertnie.<\/p>\n

– Wspomina\u0142 Pan Konsul, \u017ce najwi\u0119cej ludzi z polskimi korzeniami mieszka dzi\u015b w Dyneburgu, w regionie \u0141atgalii…<\/strong><\/p>\n

– Dyneburg i ca\u0142a \u0141atgalia to polonijne centrum na mapie \u0141otwy. To miasto zosta\u0142o nazywane stolic\u0105 \u0142otewskiej polsko\u015bci. S\u0105 tam: Pa\u0144stwowe Gimnazjum Polskie im. J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, Dom Polski, w kt\u00f3rym mie\u015bci si\u0119 Centrum Kultury Polskiej\u00a0 (instytucja\u00a0polonijna\u00a0 za\u0142o\u017cona w roku 1997\u00a0z inicjatywy\u00a0polskich mieszka\u0144c\u00f3w\u00a0i przy wsparciu urz\u0119du miasta\u00a0Dyneburg). Jego zadaniem jest popularyzowanie i piel\u0119gnowanie polskich\u00a0tradycji\u00a0 narodowych\u00a0zachowanych na\u00a0\u0141otwie. Dom Polski miejscowi Polacy kupili w latach mi\u0119dzywojennej \u0141otwy za w\u0142asne pieni\u0105dze, jednak za czas\u00f3w sowieckich budynek znacjonalizowano, a po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci przez \u0141otw\u0119 zosta\u0142 zwr\u00f3cony spo\u0142eczno\u015bci polskiej.<\/p>\n

\"Groby<\/a>
Groby polskich legionist\u00f3w z Kampanii \u0141atgalskiej (1919-1920) na cmentarzu w \u0141awkiesach pod Dyneburgiem (fot.Leszek W\u0105tr\u00f3bski)<\/figcaption><\/figure>\n

-Co jeszcze warto wiedzie\u0107 o innych polonikach na \u0141otwie<\/strong><\/p>\n

–<\/strong>To,<\/strong> \u017ce na\u00a0 \u0141otwie s\u0105 aktualnie trzy polskie szko\u0142y. Obok ju\u017c wspomnianych w Rydze i Dyneburgu jest jeszcze w Rze\u017cycy. By\u0142a jeszcze niedawno w Kras\u0142awiu, ale zosta\u0142a zamkni\u0119ta 1 wrze\u015bnia 2024 roku.\u00a0 Trzecie pa\u0144stwowe Polskie Gimnazjum w Rze\u017cycy istnieje od roku 1993, kiedy to rozpocz\u0119\u0142o swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 jako szko\u0142a podstawowa. Ma dzi\u015b, \u0142\u0105cznie z dzie\u0107mi z przedszkola, ponad 600 uczni\u00f3w i jest aktualnie najwi\u0119ksz\u0105 polsk\u0105 szko\u0142\u0105 na \u0141otwie.<\/p>\n

– W tym roku, we wrze\u015bniu, mija 420 rocznica zwyci\u0119stwa pod Kircholmem\u2026<\/strong><\/p>\n

– Dzi\u015b Kircholm nazywa si\u0119\u00a0Salaspils i po\u0142o\u017cony jest 25 km na po\u0142udniowy wsch\u00f3d od\u00a0Rygi. Tam w roku 1605, w czasie\u00a0polsko-szwedzkiej wojny\u00a0o\u00a0Inflanty, stoczono bitw\u0119 zako\u0144czon\u0105 zwyci\u0119stwem wojsk polskich i litewskich pod wodz\u0105 hetmana\u00a0Jana Karola Chodkiewicza\u00a0nad trzykrotnie liczniejszym wojskiem szwedzkim. Ju\u017c dzi\u015b zapraszam wszystkich na uroczyste obchody rocznicy wielkiego polskiego zwyci\u0119stwa. Uroczysto\u015bci jubileuszowe planowane s\u0105 na 27 wrze\u015bnia br.<\/p>\n

-Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n

Leszek W\u0105tr\u00f3bski<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rozmawiamy z Konsulem RP\u00a0Mariuszem Podg\u00f3rskim, Kierownikiem Wydzia\u0142u Konsularnego i Polonii Ambasady RP w Rydze -Sk\u0105d wzi\u0119li si\u0119 Polacy na \u0141otwie? -Polacy na terenach dzisiejszej \u0141otwy…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9460,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-9459","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rodacy"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t