{"id":9477,"date":"2025-09-03T22:04:37","date_gmt":"2025-09-03T19:04:37","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=9477"},"modified":"2025-09-03T22:05:09","modified_gmt":"2025-09-03T19:05:09","slug":"z-okazji-85-rocznicy-zbrodni-katynskiej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/z-okazji-85-rocznicy-zbrodni-katynskiej\/","title":{"rendered":"Z okazji 85. rocznicy Zbrodni Katy\u0144skiej"},"content":{"rendered":"
\"Katy\u0144,<\/a>
Katy\u0144, kwiecie\u0144\u2013czerwiec 1943 r. Niemiecka ekshumacja szcz\u0105tk\u00f3w polskich oficer\u00f3w zamordowanych przez NKWD (fot. niemieckie). Muzeum Katy\u0144skie w Warszawie.<\/figcaption><\/figure>\n

\u00a0<\/strong>Zbrodnia Katy\u0144ska wesz\u0142a do najnowszej historii \u015bwiata jako okre\u015blenie zbiorcze oznaczaj\u0105ce rozstrzelanie w 1940 roku polskich je\u0144c\u00f3w wojennych z trzech specjalnych oboz\u00f3w NKWD ZSRR: kozielskiego, ostaszkowskiego i starobielskiego, a tak\u017ce cywilnych obywateli polskich przetrzymywanych w wi\u0119zieniach obwodowych zarz\u0105d\u00f3w NKWD Zachodniej Ukrainy i Zachodniej Bia\u0142orusi. \u201eZbrodnia Katy\u0144ska pora\u017ca nie tylko Polak\u00f3w, ale ka\u017cdego cz\u0142owieka swoim ogromem. To, czego dopu\u015bci\u0142 si\u0119 stalinizm, nie poddaje si\u0119 \u017cadnym, nawet najbardziej cynicznym i bezdusznym pr\u00f3bom racjonalnego wyja\u015bnienia. Tak zwana \u201ekwestia katy\u0144ska\u201d<\/em> \u2013 takim eufemizmem nazywano w dokumentach radzieckich t\u0119 zbrodni\u0119 \u2013 to nie tylko mord w warunkach faktycznego braku wojny bezbronnych ludzi, to tak\u017ce wieloletnie fa\u0142szowanie i ukrywanie prawdy o ludob\u00f3jstwie\u201d \u2013 tak definiowa\u0142 t\u0119 zbrodni\u0119 znany polski historyk, profesor Wojciech Materski.<\/p>\n

Jak spo\u0142eczno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodowa dowiedzia\u0142a si\u0119 o tym krwawym czynie? 13 kwietnia 1943 roku radio berli\u0144skie poinformowa\u0142o o odkryciu w pobli\u017cu wsi Katy\u0144 pod Smole\u0144skiem, w le\u015bnym uroczysku Kozie G\u00f3ry, masowych grob\u00f3w polskich oficer\u00f3w. Po raz pierwszy niemieckie w\u0142adze zosta\u0142y powiadomione o egzekucjach Polak\u00f3w pod Smole\u0144skiem 2 sierpnia 1941 roku przez radzieckiego je\u0144ca wojennego Mierku\u0142owa.<\/p>\n

Odkrycie masowych grob\u00f3w polskich oficer\u00f3w nast\u0105pi\u0142o dzi\u0119ki przypadkowemu zbiegowi okoliczno\u015bci. W rejonie Kozich G\u00f3r od stycznia 1942 roku przez trzy miesi\u0105ce stacjonowa\u0142 batalion budowlany nr 2005, w kt\u00f3rym pracowali tak\u017ce przymusowo zatrudnieni Polacy. Pod koniec pobytu w Gniezdowie polscy robotnicy dowiedzieli si\u0119 od okolicznych mieszka\u0144c\u00f3w o miejscu rozstrzelania polskich oficer\u00f3w.<\/p>\n

W Katyniu odkopali kilka mogi\u0142, w kt\u00f3rych znale\u017ali cia\u0142a w polskich mundurach wojskowych, i ustawili brzozowe krzy\u017ce. O odnalezionych grobach poinformowali Niemc\u00f3w, ale w\u00f3wczas nie wzbudzi\u0142o to ich zainteresowania. Sytuacja zasadniczo zmieni\u0142a si\u0119 dopiero po Stalingradzie, gdy armia niemiecka pod dow\u00f3dztwem feldmarsza\u0142ka Friedricha Paulusa podda\u0142a si\u0119 do niewoli, a wojska RKKA przesz\u0142y do kontrofensywy. Dopiero wtedy niemiecka policja polowa zaj\u0119\u0142a si\u0119 masowymi grobami. 18 lutego 1943 roku cz\u0119\u015bciowe ekshumacje pozwoli\u0142y odnale\u017a\u0107 kilka zbiorowych mogi\u0142 polskich oficer\u00f3w, a ju\u017c 28 lutego przes\u0142uchano miejscowych mieszka\u0144c\u00f3w Iwana Andriejewa i Fiodora Kuftikowa.<\/p>\n

Materia\u0142y zebrane przez niemieck\u0105 policj\u0119 polow\u0105 przekazano szefowi oddzia\u0142u operacyjnego Naczelnego Dow\u00f3dztwa Wehrmachtu genera\u0142owi Alfredowi Jodlowi, kt\u00f3ry z kolei skierowa\u0142 je do profesora medycyny s\u0105dowej Gerharda Butza. Nied\u0142ugo potem Butz stan\u0105\u0142 na czele prac ekshumacyjnych. 29 marca 1943 roku Naczelne Dow\u00f3dztwo Wojsk L\u0105dowych Wehrmachtu wyda\u0142o rozkaz rozkopania grob\u00f3w i ustalenia liczby ofiar oraz okoliczno\u015bci ich \u015bmierci. 13 kwietnia 1943 roku radio berli\u0144skie og\u0142osi\u0142o komunikat o odnalezionych w Katyniu cia\u0142ach polskich oficer\u00f3w, rozpoczynaj\u0105c propagandow\u0105 kampani\u0119 z szerokim wykorzystaniem prasy i radia. Do Katynia skierowano liczne grupy Polak\u00f3w, dziennikarzy z r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w oraz okoliczn\u0105 ludno\u015b\u0107.<\/p>\n

Na dementi ze strony Sowinformbiura (instytucji propagandowej ZSRR powo\u0142anej przy Ludowym Komisariacie Spraw Zagranicznych 24 czerwca 1941 r.) nie trzeba by\u0142o d\u0142ugo czeka\u0107. 16 kwietnia 1943 roku Sowinformbiuro oskar\u017cy\u0142o hitlerowc\u00f3w o rozstrzelanie polskich oficer\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli rzekomo dosta\u0107 si\u0119 do niewoli latem 1941 roku podczas zaj\u0119cia Smole\u0144ska przez Wehrmacht. Odpowied\u017a polska by\u0142a natychmiastowa: 16 kwietnia 1943 roku minister obrony narodowej gen. Marian Kukiel wyda\u0142 o\u015bwiadczenie w zwi\u0105zku z rozstrzelaniem oficer\u00f3w Wojska Polskiego i za\u017c\u0105da\u0142 przeprowadzenia \u015bledztwa.<\/p>\n

Genera\u0142 W\u0142adys\u0142aw Anders nakaza\u0142 odprawienie mszy za dusze je\u0144c\u00f3w wojennych, wi\u0119\u017ani\u00f3w, deportowanych, poleg\u0142ych na terytorium ZSRR oraz tych, kt\u00f3rzy oddali \u017cycie w walce z Wehrmachtem. Nast\u0119pnego dnia rz\u0105d polski zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do Mi\u0119dzynarodowego Czerwonego Krzy\u017ca o przeprowadzenie dochodzenia w sprawie \u015bmierci oficer\u00f3w w Katyniu. Tego samego dnia z takim samym wnioskiem zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 tak\u017ce strona niemiecka. Tymczasem kierownictwo Stalina oskar\u017cy\u0142o rz\u0105d W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego o zmow\u0119 z nazistowskimi w\u0142adzami Niemiec.<\/p>\n

\"Strona<\/a>
Strona tytu\u0142owa Pe\u0142nego raportu Specjalnej Komisji Kongresu USA do zbadania Zbrodni Katy\u0144skiej. Waszyngton, Drukarnia Rz\u0105dowa, 1952.<\/figcaption><\/figure>\n

19 kwietnia 1943 roku g\u0142\u00f3wny organ prasowy WKP(b) \u2013 \u201ePrawda\u201d \u2013 opublikowa\u0142 artyku\u0142 \u201ePolscy wsp\u00f3\u0142pracownicy Hitlera\u201d, w kt\u00f3rym zarzuci\u0142 stronie polskiej nie tylko uleganie propagandzie Goebbelsa, lecz tak\u017ce przedstawi\u0142 w\u0142asn\u0105 \u201ewersj\u0119\u201d wydarze\u0144. Wed\u0142ug niej Niemcy mieli bestialsko zamordowa\u0107 polskich je\u0144c\u00f3w wojennych, a teraz rzekomo zacierali \u015blady swoich zbrodni. 21 kwietnia 1943 roku TASS og\u0142osi\u0142 specjalne o\u015bwiadczenie, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce publikacja \u201ePrawdy\u201d w pe\u0142ni odzwierciedla stanowisko w\u0142adz radzieckich.<\/p>\n

Tego samego dnia Stalin wys\u0142a\u0142 list do prezydenta F. Roosevelta i premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla z informacj\u0105 o zamiarze zerwania stosunk\u00f3w z rz\u0105dem Sikorskiego, a jednocze\u015bnie poleci\u0142 Kominternowi, by wyda\u0142 Polskiej Partii Robotniczej rozkaz przeprowadzenia intensywnej kampanii \u201edemaskuj\u0105cej\u201d \u201esmole\u0144sk\u0105 prowokacj\u0119\u201d hitlerowc\u00f3w i stanowisko rz\u0105du Sikorskiego. PPR niezw\u0142ocznie wype\u0142ni\u0142a to polecenie, wydaj\u0105c 1 maja 1943 roku specjalny apel w sprawie \u201ehitlerowskiej rozprawy\u201d z polskimi oficerami. 24 kwietnia 1943 roku Winston Churchill wys\u0142a\u0142 do Stalina list, w kt\u00f3rym wyrazi\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci co do twierdze\u0144 dyktatora o zmowie Polak\u00f3w z Niemcami, tak\u017ce Roosevelt nie dawa\u0142 wiary w rzekom\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 rz\u0105du Sikorskiego z Berlinem. Jednak ju\u017c 25 kwietnia 1943 roku rz\u0105d radziecki zerwa\u0142 stosunki z legalnym rz\u0105dem polskim na uchod\u017astwie, kt\u00f3ry od 1 wrze\u015bnia 1939 roku do 9 maja 1945 roku prowadzi\u0142 wojn\u0119 z hitlerowskimi Niemcami.<\/p>\n

Sw\u00f3j \u201ewk\u0142ad\u201d w radzieck\u0105 kampani\u0119 k\u0142amstwa o polskim rz\u0105dzie wni\u00f3s\u0142 by\u0142y przedstawiciel dawnego polskiego rodu szlacheckiego i by\u0142y g\u0142\u00f3wny prawnik ZSRR, w\u00f3wczas wiceminister spraw zagranicznych ZSRR Andriej Wyszy\u0144ski. O\u015bwiadczy\u0142, \u017ce rz\u0105d radziecki zrobi\u0142 wszystko, aby \u201epo\u0142\u0105czy\u0107 wysi\u0142ki narod\u00f3w radzieckiego i polskiego we wsp\u00f3lnej walce przeciwko hitlerowskim okupantom\u201d, natomiast rz\u0105d Sikorskiego nie chcia\u0142 skierowa\u0107 swoich dywizji na front radziecko-niemiecki. Na zako\u0144czenie Wyszy\u0144ski tradycyjnie oskar\u017cy\u0142 Polak\u00f3w o szpiegostwo przeciwko ZSRR, maj\u0105c za sob\u0105 bogate \u201edo\u015bwiadczenie\u201d w masowym wyniszczaniu Polak\u00f3w w ZSRR oskar\u017canych o \u201eszpiegostwo\u201d podczas Wielkiego Terroru.<\/p>\n

W latach 1937\u20131938 Prokurator ZSRR Wyszy\u0144ski wraz z ludowym komisarzem spraw wewn\u0119trznych ZSRR Niko\u0142ajem Je\u017cowem, tzw. \u201edw\u00f3jk\u0105\u201d przy NKWD, \u0142ami\u0105c wszelkie obowi\u0105zuj\u0105ce w\u00f3wczas prawa radzieckie i mi\u0119dzynarodowe, podpisywa\u0142 protoko\u0142y egzekucyjne dla dziesi\u0105tek tysi\u0119cy Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy zostali masowo zg\u0142adzeni w ramach \u201eoperacji antypolskiej\u201d NKWD ZSRR na mocy rozkazu nr 00485. W latach powojennych ponad 99 procent rozstrzelanych w 1937\u20131938 Polak\u00f3w zosta\u0142o zrehabilitowanych z powodu braku znamion przest\u0119pstwa.<\/p>\n

Ostateczny punkt w wyja\u015bnieniu, kto faktycznie rozstrzela\u0142 polskich oficer\u00f3w wiosn\u0105 1940 roku, postawi\u0142a ju\u017c w 1951 roku Specjalna Komisja Kongresu USA powo\u0142ana do przeprowadzenia \u015bledztwa i zbadania fakt\u00f3w, dowod\u00f3w i okoliczno\u015bci masakry w Katyniu. Specjalna Komisja Kongresu USA, po dok\u0142adnym przebadaniu ogromnego zbioru r\u00f3\u017cnorodnych dokument\u00f3w i przes\u0142uchaniu licznych \u015bwiadk\u00f3w, ustali\u0142a bezsporny fakt, \u017ce jedynym sprawc\u0105 mordu wiosn\u0105 1940 roku na polskich oficerach i przedstawicielach polskiej elity (Masakra Katy\u0144ska) by\u0142o radzieckie NKWD dzia\u0142aj\u0105ce na rozkaz Stalina, Mo\u0142otowa i Berii. A\u017c do rozpadu ZSRR w 1991 roku kierownictwo KPZR i KGB starannie zaciera\u0142o \u015blady Zbrodni Katy\u0144skiej. W PRL do 1989 roku obowi\u0105zywa\u0142y drako\u0144skie zakazy dotycz\u0105ce prawdy o Zbrodni Katy\u0144skiej.<\/p>\n

(Przy opracowaniu artyku\u0142u wykorzystano materia\u0142y Muzeum Katy\u0144skiego w Warszawie, Kongresu USA, a tak\u017ce prace N. Lebiediewej, W. Materskiego, N. Pietrowa, T. Pienkowskiego)<\/p>\n

\u00a0<\/strong>Walerij Filimonichin
\n<\/strong>(Projekt jest finansowany ze \u015brodk\u00f3w Ambasady RP w Kijowie)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0Zbrodnia Katy\u0144ska wesz\u0142a do najnowszej historii \u015bwiata jako okre\u015blenie zbiorcze oznaczaj\u0105ce rozstrzelanie w 1940 roku polskich je\u0144c\u00f3w wojennych z trzech specjalnych oboz\u00f3w NKWD ZSRR: kozielskiego,…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9478,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-9477","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t