{"id":9533,"date":"2025-09-19T13:52:56","date_gmt":"2025-09-19T10:52:56","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=9533"},"modified":"2025-09-19T13:52:56","modified_gmt":"2025-09-19T10:52:56","slug":"jest-ona-gwiazda-na-artystycznym-horyzoncie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/jest-ona-gwiazda-na-artystycznym-horyzoncie\/","title":{"rendered":"Jest ona gwiazd\u0105 na artystycznym horyzoncie"},"content":{"rendered":"
\"Anna<\/a>
Anna Bili\u0144ska-Bohdanowicz, \u00abAutoportret\u00bb, 1887, olej na p\u0142\u00f3tnie, fot. Muzeum Narodowe, Krak\u00f3w<\/figcaption><\/figure>\n

Tak o tw\u00f3rczo\u015bci malarki Anny Bili\u0144skiej-Bohdanowicz\u00a0 pisa\u0142 The New York Herald 12 marca 1888 roku w artykule \u201eThe coming star\u201d (wschodz\u0105ca gwiazda).<\/em><\/strong><\/p>\n

Przysz\u0142a gwiazda urodzi\u0142a si\u0119 w 1857 roku w Z\u0142otopolu na Ukrainie, w polskiej rodzinie. Dziecinne lata sp\u0119dzi\u0142a w Kijowie. Czasami mawia\u0142a, \u017ce wg miejsca urodzenia jest nieco Ukraink\u0105 z dusz\u0105 kozack\u0105.<\/p>\n

Jak potem o niej pisa\u0142 Antoni Bohdanowicz w biograficznym eseju \u201eAnna Bili\u0144ska. Kobieta, Polka i artystka. W \u015bwietle jej dziennika i recenzyj wszech\u015bwiatowej\u00a0 prasy\u201d, dziewczyna wzrasta\u0142a lubuj\u0105c si\u0119 w widokach rozleg\u0142ej przestrzeni i widnokr\u0119gach bogatej natury, w melodiach, dumkach, typach i strojach ludowych ukrai\u0144skich, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej niejednokrotnie odtwarza\u0142a na portretach.<\/p>\n

Ale nade wszystko, jak zaznacza\u0142a na ka\u017cdym kroku, zawsze by\u0142a gor\u0105c\u0105 patriotk\u0105 Polski, a jej odniesienie do Ukrainy to tylko potwierdzenie faktu, \u017ce jest Polk\u0105 z kres\u00f3w. Z tym \u017ce liczne tre\u015bci z obszar\u00f3w tej ziemi \u2013 jaki\u015b smutek, zaduma i kolorystyka \u2013 zosta\u0142y zakotwiczone w jej sercu, pami\u0119ci i znalaz\u0142y odzwierciedlenie w tw\u00f3rczo\u015bci artystki.<\/p>\n

Ojciec panny Anny by\u0142 lekarzem, a poniewa\u017c pomaga\u0142 rannym w Powstaniu Styczniowym, ca\u0142a rodzina zosta\u0142a zes\u0142ana w g\u0142\u0105b Rosji, do miasteczka Wiatka w przedg\u00f3rzach Uralu. Rozw\u00f3j \u017cycia kulturalnego w \u015brodowisku zes\u0142a\u0144c\u00f3w przyczyni\u0142 si\u0119 do doskonalenia dziewczyny w malarstwie.<\/p>\n

Pierwszymi jej nauczycielami rysunku w latach 1869\u20131872 byli malarze Micha\u0142 Andrioli i Ignacy Jasi\u0144ski, przebywaj\u0105cy na zes\u0142aniu\u00a0 za udzia\u0142 w powstaniu i w popowstaniowej konspiracji.<\/p>\n

W roku 1874 rodzinie Bili\u0144skich uda\u0142o si\u0119 powr\u00f3ci\u0107 do Warszawy, gdzie Anna przez dwa lata studiowa\u0142a w konserwatorium, zdumiewaj\u0105c profesor\u00f3w wysok\u0105 klas\u0105 gry na fortepianie. Ale malarstwo bardziej poci\u0105ga\u0142o dziewi\u0119tnastoletni\u0105 dziewczyn\u0119, a wi\u0119c w 1877 r. zapisa\u0142a si\u0119 do prywatnej Klasy Rysunkowej Wojciecha Gersona. Jednocze\u015bnie w siedzibie Towarzystwa Zach\u0119ty Sztuk Pi\u0119knych w Warszawie zacz\u0119\u0142a wystawia\u0107 swoje prace malarskie oraz sprzedawa\u0107 je dla podratowania bud\u017cetu domowego.<\/p>\n

Z my\u015bl\u0105 o dalszym fachowym doskonaleniu Anna odby\u0142a w 1882 r. podr\u00f3\u017c do Berlina, Monachium, Salzburga, Wiednia i W\u0142och.\u00a0 Ta podr\u00f3\u017c umocni\u0142a w niej przekonanie, \u017ce powinna wyjecha\u0107 do Pary\u017ca i studiowa\u0107 dalej malarstwo. Niebawem\u00a0 dzi\u0119ki wsparciu ze strony Zofii Stankiewicz i jej matki, uda\u0142o si\u0119 jej wyjecha\u0107 do\u00a0 Pary\u017ca i zamieszka\u0107 tam razem z nimi.<\/p>\n

I jak zawsze, od razu do roboty. Podj\u0119\u0142a studia w pracowni dla kobiet na Akademie Julian, gdzie jej opiekunami byli mistrzowie William-Adolphe Bouguereau i Jules Joseph Lefebvr.<\/p>\n

Wkr\u00f3tce szcz\u0119\u015bliwie debiutowa\u0142a w Salonie Paryskim w 1884 roku, kiedy to zosta\u0142 przyj\u0119ty jej rysunek \u201ePosta\u0107 kobiety\u201d. Po nim wielki zachwyt publiczno\u015bci Pary\u017ca wywo\u0142a\u0142 obraz \u201eMurzynka\u201d. To obraz-wo\u0142anie: ciemnosk\u00f3ra m\u0142oda kobieta, niewyra\u017anie poruszaj\u0105c wargami, zwraca si\u0119 do nas z b\u00f3lem w sercu i wzywa do sprawiedliwo\u015bci.<\/p>\n

Niemniej lata 1884-1885 ci\u0119\u017cko uderzy\u0142y artystk\u0119. Najpierw zmar\u0142 jej ojciec i Anna Bili\u0144ska zosta\u0142a bez \u015brodk\u00f3w do \u017cycia. Potem zmar\u0142a jej przyjaci\u00f3\u0142ka Klementyna Krassowska, a nied\u0142ugo umar\u0142 jej narzeczony Wojciech Grabowski, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c by\u0142 malarzem.<\/p>\n

\"Szcz\u0119\u015bcie<\/a>
Szcz\u0119\u015bcie matczyne (Hucu\u0142ka z dzieckiem na kolanach), 1891, pastel, p\u0142\u00f3tno, Muzeum Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego<\/figcaption><\/figure>\n

Za\u0142amana nerwowo Anna sp\u0119dzi\u0142a kilka miesi\u0119cy 1886 roku na rekonwalescencji w Pourville-les Bains, gdzie jej stan przygn\u0119bienia zosta\u0142 odzwierciedlony w barwach szarego smutku na obrazie \u201eNad brzegiem morza\u201d. Wizualnie to jest \u015bwiadectwo oczywistej biedoty \u2013 matka z dzieckiem t\u0119sknie czeka na powr\u00f3t m\u0119\u017ca-rybaka, ale duchowo \u2013 to jest obraz stanu apatii i pochmurno\u015bci samej autorki dzie\u0142a.<\/p>\n

Po powrocie do Pary\u017ca wynaj\u0119\u0142a wi\u0119ksz\u0105 pracowni\u0119 przy rue de Fleurus. Pe\u0142ni\u0142a w\u00f3wczas funkcj\u0119 prze\u0142o\u017conej pracowni Acad\u00e9mie Julian, a w 1886 zosta\u0142a opiekunk\u0105 a\u017c do 1892 roku.<\/p>\n

Najwi\u0119kszym tw\u00f3rczym sukcesem Anny w 1887 roku sta\u0142 si\u0119 jej \u201eAutoportret\u201d, z kt\u00f3rego promieniuje na nas spokojne, uduchowione, przenikliwe spojrzenie artystki, z ledwie uchwytnym, sugestywnym u\u015bmiechem. O czym chce nam powiedzie\u0107 ta kobieta, kt\u00f3ra teraz tylko na chwil\u0119 przerwa\u0142a swoj\u0105 prac\u0119?<\/p>\n

\u201eNasz\u0105 rodaczk\u0119 spotka\u0142 nowy tryumf na Wystawie. Nades\u0142any bowiem przez ni\u0105 portret francuskiej hrabiny robi istotne \u201efuror\u0119\u201d. \u017bycie towarzyskie naszych artyst\u00f3w w Pary\u017cu koncentruje si\u0119 po \u015brodach wok\u00f3\u0142 panny Bili\u0144skiej\u201d \u2013 informowa\u0142 \u201eKurjer Warszawski, 23 marca 1888 r\u201d.<\/em><\/p>\n

Recenzje \u015bwiatowej prasy by\u0142y jednoznacznie pochlebne. Tak berli\u0144ski \u201eKunst Kronik”, 15 wrze\u015bnia 1888 r. zaznacza\u0142: \u201eJej znakomity talent, pewno\u015b\u0107 jej r\u0119ki, pot\u0119\u017cne poci\u0105gni\u0119cie jej p\u0119dzla wi\u0119cej zwyci\u0119sko wykaza\u0107 si\u0119 nie mog\u0142y…\u201d<\/p>\n

\"Murzynka.<\/a>
Murzynka. Muzeum Narodowe w Warszawie<\/figcaption><\/figure>\n

\u015amietanka arystokracji brytyjskiej r\u00f3wnie\u017c by\u0142a zachwycona: \u201e\u015awietne i pe\u0142ne wyrazu pastele Anny Bili\u0144skiej. Rozmaito\u015b\u0107 stylu i typ\u00f3w. Najwi\u0119cej s\u0105 godne uwagi obrazy \u201eG\u00f3ral Karpacki\u201d, \u201eM\u0142oda Polka\u201d (portret w\u0142asny Artystki w stroju ukrai\u0144skim) i \u201eM\u0142ody ch\u0142opak polski\u201d \u2013 pisa\u0142 \u201eMorning Post\u201d, \u201eLondon\u201d, 20 pa\u017adziernika 1888 r.<\/p>\n

Za obraz \u201eAutoportret\u201d Anna Bili\u0144ska otrzyma\u0142a Srebrny Medal na Wystawie \u015awiatowej w Pary\u017cu w 1889 r. By\u0142 to wielki mi\u0119dzynarodowy sukces, rozbrzmiewamy przez pras\u0119 i mi\u0142o\u015bnik\u00f3w sztuki.<\/p>\n

\u201eBez bia\u0142y\u201d panny Bili\u0144skiej jest symfonj\u0105 ton\u00f3w szaro-per\u0142owych, srebrno-bia\u0142ych, cieni\u00f3w przezroczystych, hamowanych \u015bwiate\u0142, melodi\u0105 niepodobnej do oddania finezji i doskona\u0142o\u015bci. Po nich nie chc\u0119 ju\u017c widzie\u0107 nic\u201d \u2013 pisa\u0142 \u201eLa Revue des Baux Arts\u201d, \u201eParis, 15 maja 1889 r.\u201d<\/p>\n

Na fali rado\u015bci artystka stworzy\u0142a uczuciowo i kolorowo kontrastowy obraz Bretonka na progu domu<\/em>. U\u015bmiechni\u0119ta dziewczyna na tym obrazie zatrzyma\u0142a si\u0119 na chwil\u0119 przed zrobieniem kroku z jasnego jesiennego ogrodu w zmierzch cha\u0142upy. Zatrzyma\u0142a si\u0119 przed nami i ma nam co\u015b do powiedzenia.<\/p>\n

Tego samego roku jej obrazy by\u0142y wystawione w Royal Academy of Art w Londynie, a w 1891 roku obrazy Bili\u0144skiej pokazane by\u0142y na wa\u017cnej wtedy dorocznej Mi\u0119dzynarodowej wystawie sztuki<\/em> w Berlinie, gdzie zosta\u0142y nagrodzone Ma\u0142ym Z\u0142otym Medalem.<\/p>\n

Perspektyw\u0119 g\u0142\u00f3wnej ulicy Berlina malarka utrwali\u0142a na p\u0142\u00f3tnie pt \u201eUnter den Linden\u201d. Odrzucaj\u0105c odwieczne przekonania o niewdzi\u0119czno\u015bci szarych ton\u00f3w w malarstwie, namalowa\u0142a przestrze\u0144 w niespokojnych tonach ponurej szaro\u015bci. To by\u0142o nie tylko odbiciem jej stylu cnotliwo\u015bci i charakterystycznej dla niej pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0441i wobec palety farb, ale r\u00f3wnie\u017c stanem jej duszy w tamtej sytuacji.<\/p>\n

W 1892 r. Anna wysz\u0142a za m\u0105\u017c za poznanego w Pary\u017cu doktora nauk medycznych Antoniego Bohdanowicza. Razem z m\u0119\u017cem powr\u00f3cili do Warszawy, gdzie Anna zamierza\u0142a otworzy\u0107 szko\u0142\u0119 malarstwa dla kobiet wzorem paryskich uczelni. Niestety, kilka miesi\u0119cy po \u015blubie, Anna Bili\u0144ska-Bohdanowiczowa zachorowa\u0142a na serce i zmar\u0142a 8 kwietnia 1893 roku w wieku 36 lat.<\/p>\n

\"Portrait<\/a>
Portrait of a Young Girl, 1889<\/figcaption><\/figure>\n

W 35. rocznic\u0119 jej \u015bmierci Antoni Bohdanowicz opublikowa\u0142 dokumentalne biograficzne wspomnienia o Annie, gdzie czytamy:<\/p>\n

\u201eBy\u0142 to umys\u0142 niepospolity, jasny, krytyczny, szerokie ogarniaj\u0105cy horyzonty, dusza wra\u017cliwa, szlachetna, wznios\u0142a. Dusza uszlachetniona wysok\u0105 kultur\u0105.<\/p>\n

By\u0142 to duch tych step\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych artystka \u015bwiat\u0142o ujrza\u0142a dzienne i od kt\u00f3rych zapo\u017cyczy\u0142a dech ich pot\u0119\u017cny, ca\u0142\u0105 ich dal bezmiern\u0105 i ca\u0142\u0105 podnios\u0142\u0105 a sm\u0119tn\u0105 poezj\u0119. Mia\u0142a w\u0142asn\u0105 indywidualno\u015b\u0107, \u015bmia\u0142o przekraczaj\u0105c granice kanon\u00f3w sztuki.<\/p>\n

Polk\u0105 by\u0142a. Ka\u017cda sprawa polska liczy\u0107 mog\u0142a z g\u00f3ry na jej udzia\u0142 i przyczynek. \u0106wiczy\u0142a gorliwie z pistoletu i dosz\u0142a w nim do znacznego udoskonalenia, bowiem uwa\u017ca\u0142a: \u201eU nas jeszcze b\u0119dzie powstanie\u201d. *)<\/p>\n

W ci\u0105gu swego kr\u00f3tkiego \u017cycia tw\u00f3rczego artystka stworzy\u0142a 22 utwory malarskie. Jej ostatni namalowany obraz \u201ePortret m\u0142odej kobiety z r\u00f3\u017c\u0105 w d\u0142oni\u201d zosta\u0142 wystawiony ju\u017c po\u015bmiertnie. W swojej tw\u00f3rczo\u015bci Anna Bili\u0144ska-Bohdanowicz\u00a0 trzyma\u0142a si\u0119 precyzyjnego realistycznego rysunku i dba\u0142o\u015bci wykonania, stopniowo wykorzystuj\u0105c elementy impresjonizmu.<\/p>\n

 <\/p>\n

Eugeniusz GO\u0141YBARD
\n<\/em><\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *) Dr. Antoni Bohdanowicz. Anna Bili\u0144ska. Kobieta, Polka i artystka. W \u015bwietle jej dziennika i recenzji wszech\u015bwiatowej prasy<\/em>. Wyd-wo \u201eDom Ksi\u0105\u017cki Polskiej\u201d. Warszawa,\u00a0 1928.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tak o tw\u00f3rczo\u015bci malarki Anny Bili\u0144skiej-Bohdanowicz\u00a0 pisa\u0142 The New York Herald 12 marca 1888 roku w artykule \u201eThe coming star\u201d (wschodz\u0105ca gwiazda). Przysz\u0142a gwiazda urodzi\u0142a…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9534,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-9533","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t