{"id":9539,"date":"2025-09-19T13:58:18","date_gmt":"2025-09-19T10:58:18","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=9539"},"modified":"2025-09-30T16:52:41","modified_gmt":"2025-09-30T13:52:41","slug":"kijowskie-charkowskie-chersonskie-slady-katynia-na-ukrainie-krotka-przedhistoria","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/kijowskie-charkowskie-chersonskie-slady-katynia-na-ukrainie-krotka-przedhistoria\/","title":{"rendered":"Kijowskie, charkowskie, cherso\u0144skie \u015blady Katynia na Ukrainie. Kr\u00f3tka przedhistoria"},"content":{"rendered":"
\"Pa\u0142acyk<\/a>
Pa\u0142acyk my\u015bliwski (Dom z chimerami) architekta W\u0142adys\u0142awa Horodeckiego. 1901\u20131903 r. Wsp\u00f3\u0142czesny wygl\u0105d. Zdj\u0119cie z 1998 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: Arutiunian A., Kij\u00f3w wczoraj i dzi\u015b, Kij\u00f3w 2005.<\/figcaption><\/figure>\n

W naszej opowie\u015bci o Zbrodni Katy\u0144skiej celowo pomin\u0119li\u015bmy technologi\u0119 masowych egzekucji obywateli polskich. Nie b\u0119dziemy te\u017c pokazywa\u0107 zdj\u0119\u0107 dokumentalnych z miejsc ekshumacji masowych grob\u00f3w, czy to w Katyniu, Bykowni, czy w Charkowie. Oczywiste jest, \u017ce materia\u0142y te b\u0119d\u0105 trudne do przyj\u0119cia dla naszych czytelnik\u00f3w, tym bardziej w warunkach obecnej rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie, kiedy w\u0142a\u015bnie teraz w naszym kraju gin\u0105 ukrai\u0144scy obro\u0144cy, kobiety, dzieci, starcy \u2013 czwarty rok z rz\u0119du, nieprzerwanie, ka\u017cdego dnia, nawet w tej chwili, gdy czytacie te s\u0142owa.<\/p>\n

Aby jednak nasze obawy nie wygl\u0105da\u0142y na swoiste ukrywanie prawdy, radzimy obejrze\u0107 film fabularny utalentowanego polskiego re\u017cysera, laureata Oscara Andrzeja Wajdy \u201eKaty\u0144\u201d, kt\u00f3ry wszed\u0142 na ekrany \u015bwiatowe w 2007 roku. Ten film w rzeczywisto\u015bci jest szczeg\u00f3\u0142owym \u015bwiadectwem dokumentalnym pokazanym za pomoc\u0105 \u015brodk\u00f3w artystycznych, unikalnej re\u017cyserii Wajdy, bezb\u0142\u0119dnej pracy zespo\u0142u aktorskiego \u2013 ale nie tylko. Ojciec Andrzeja Wajdy, kapitan piechoty Wojska Polskiego Jakub Wajda, by\u0142y \u017co\u0142nierz II Brygady Legion\u00f3w Pi\u0142sudskiego, uczestnik wojny polsko-bolszewicko-ukrai\u0144skiej 1920 roku, kawaler orderu Virtuti Militari, zosta\u0142 wzi\u0119ty do niewoli przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 17 wrze\u015bnia 1939 roku. Wiosn\u0105 1940 roku przewieziono go z obozu specjalnego NKWD w Starobielsku do dyspozycji Zarz\u0105du NKWD obwodu charkowskiego, gdzie zosta\u0142 rozstrzelany, a jego cia\u0142o wraz z tysi\u0105cami innych potajemnie pochowano w pobli\u017cu osady Piatichatki, na obrze\u017cach Charkowa.<\/p>\n

Wa\u017cne te\u017c, dla zrozumienia okrucie\u0144stwa, kt\u00f3rego dopu\u015bcili si\u0119 funkcjonariusze NKWD wiosn\u0105 1940 roku, obejrze\u0107 nagranie przes\u0142uchania z 20 marca 1991 roku, prowadzonego przez prokuratora G\u0142\u00f3wnej Prokuratury Wojskowej RFSRR z udzia\u0142em by\u0142ego szefa kalini\u0144skiego NKWD, genera\u0142a majora bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwowego w stanie spoczynku D. Tokariewa. Zaznaczmy, \u017ce film \u201eKaty\u0144\u201d (dost\u0119pny w r\u00f3\u017cnych wersjach j\u0119zykowych) oraz nagranie przes\u0142uchania Tokariewa s\u0105 w wolnym dost\u0119pie w internecie.<\/p>\n

\"Foto<\/a>
Foto Jakuba Wajdy<\/figcaption><\/figure>\n

Po rewolucji 1905 roku kijowskim Polakom uda\u0142o si\u0119 odzyska\u0107 w \u017cyciu publicznym pozycj\u0119, kt\u00f3rej nie mieli od niemal stu lat z powodu rusyfikacji i dyskryminacyjnej polityki rosyjskiej. Wed\u0142ug danych biura statystycznego w Kijowie w 1917 roku, w\u015br\u00f3d 460 773 mieszka\u0144c\u00f3w miasta znajdowa\u0142o si\u0119 42 819 Polak\u00f3w, czyli 9,3 procent ca\u0142ej populacji. By\u0142a to wprawdzie niewielka spo\u0142eczno\u015b\u0107, ale dzi\u0119ki jej niezmordowanej i tw\u00f3rczej pracy Kij\u00f3w by\u0142 jakby owiany subtelnym urokiem polsko\u015bci. Na Chreszczatyku tu i \u00f3wdzie mo\u017cna by\u0142o us\u0142ysze\u0107 j\u0119zyk polski, miejscowe pi\u0119kno\u015bci spacerowa\u0142y ze swymi galantami w eleganckich warszawskich sukniach, a w powietrzu unosi\u0142 si\u0119 delikatny aromat kawy polskich kawiarni. Znani kijowscy fotografowie Polacy zapraszali do swoich atelier na wyj\u0105tkowe portrety. W polskich teatrach (w Kijowie dzia\u0142a\u0142y co najmniej cztery) stale odbywa\u0142y si\u0119 premiery sztuk nowoczesnych polskich re\u017cyser\u00f3w. Niedaleko Chreszczatyku, na wzg\u00f3rzu, wznosi\u0142 si\u0119 niezwyk\u0142y w architekturze i wystroju pa\u0142acyk my\u015bliwski W\u0142adys\u0142awa Horodeckiego \u2013 \u201eDom z chimerami\u201d, kt\u00f3ry po zako\u0144czeniu budowy sta\u0142 si\u0119 ozdob\u0105 Kijowa. Na samym Chreszczatyku w s\u0142ynnym sklepie ksi\u0119garskim i muzycznym Leona Idzikowskiego, dzia\u0142aj\u0105cym od 1859 roku, mo\u017cna by\u0142o poczyta\u0107 (ksi\u0119garnia mia\u0142a w\u0142asn\u0105 du\u017c\u0105 bibliotek\u0119) lub kupi\u0107 \u015bwiatow\u0105 klasyk\u0119 literack\u0105 oraz nuty s\u0142ynnych polskich i ukrai\u0144skich kompozytor\u00f3w. W razie problem\u00f3w zdrowotnych do dyspozycji kijowian by\u0142a znakomita apteka Polaka Adama Marcinczyka, r\u00f3wnie\u017c przy Chreszczatyku. A nieopodal wznosi\u0142y si\u0119 strzeliste wie\u017ce nowego ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Miko\u0142aja w stylu neogotyckim, r\u00f3wnie\u017c stworzonego dzi\u0119ki pracy Horodeckiego. Ju\u017c wtedy ko\u015bci\u00f3\u0142 zachwyca\u0142 kijowian i go\u015bci miasta swoj\u0105 surow\u0105 elegancj\u0105 i w istocie sta\u0142 si\u0119 wizyt\u00f3wk\u0105 Kijowa.<\/p>\n

Pomimo niewielkiej liczebno\u015bci spo\u0142eczno\u015b\u0107 polska w Kijowie w latach 1905\u20131919 prowadzi\u0142a 12 szk\u00f3\u0142 podstawowych, dzia\u0142a\u0142o Wy\u017csze Kolegium Uniwersyteckie (prototyp przysz\u0142ego polskiego uniwersytetu w Kijowie), a tak\u017ce liczne organizacje spo\u0142eczne, zwi\u0105zki i kluby: klub \u201e\u0141\u0105czka\u201d, Polski Klub \u201eOgniwo\u201d, towarzystwo gimnastyczne \u201ePatagonia\u201d, \u201ePolski Zwi\u0105zek\u201d, Kijowskie Ko\u0142o Polek, k\u00f3\u0142ko polskich literat\u00f3w i dziennikarzy, Polskie Towarzystwo Lekarskie, Polskie Towarzystwo Naukowo-Prawnicze, Towarzystwo Polskich Przemys\u0142owc\u00f3w i Kupc\u00f3w, Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, Polskie Towarzystwo Naukowe,\u00a0 \u0142\u0105cznie ponad 30 towarzystw. Istnia\u0142y te\u017c: Zwi\u0105zek Szewc\u00f3w-Polak\u00f3w im. Jana Kili\u0144skiego, bank \u201eSamopomoc\u201d, Korporacja Student\u00f3w Polskich. Wychodzi\u0142y gazety: \u201cDziennik Kijowski<\/em>\u201d<\/em>, \u201cG\u0142os Kijowski<\/em>\u201d<\/em>, \u201cGoniec Kijowski<\/em>\u201d<\/em>, \u201cKrokodyl Kijowski<\/em>\u201d<\/em>, \u201cPraca Wsp\u00f3\u0142czesna<\/em>\u201d<\/em>, \u201cLud Bo\u017cy<\/em>\u201d<\/em>, \u201cM\u0142odzie\u017c<\/em>\u201d<\/em>, \u201cHarce<\/em>\u201d<\/em>.<\/p>\n

\"Ko\u015bci\u00f3\u0142<\/a>
Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Miko\u0142aja. Kij\u00f3w. Zdj\u0119cie z pocz. XX w. Ze \u017ar\u00f3de\u0142 otwartych.<\/figcaption><\/figure>\n

Na pocz\u0105tku XX wieku ani Polacy, ani Ukrai\u0144cy nie mieli w\u0142asnego pa\u0144stwa. Ich ziemie by\u0142y podzielone pomi\u0119dzy Prusy, Austro-W\u0119gry i Rosj\u0119. W 1917 roku w Imperium Rosyjskim wybuch\u0142a rewolucja. W jej wyniku, a tak\u017ce w zwi\u0105zku z rozpadem monarchii austro-w\u0119gierskiej, powsta\u0142y niepodleg\u0142a Polska i niepodleg\u0142a Ukraina.<\/p>\n

Jeden ze znanych Polak\u00f3w XX wieku \u2013 kijowianin Jan Henryk J\u00f3zewski \u2013 wspomina\u0142:
\n\u201eJu\u017c w pierwszych dniach rewolucji powsta\u0142 ruch na rzecz wolnej Ukrainy. Ukraina wy\u0142oni\u0142a si\u0119 b\u0142yskawicznie (\u2026) Wr\u00f3ci\u0142em do Kijowa w czerwcu 1917 roku i znalaz\u0142em si\u0119 w Kijowie ukrai\u0144skim, stolicy pa\u0144stwa ukrai\u0144skiego z w\u0142asnym rz\u0105dem, parlamentem, aparatem administracyjnym (\u2026) Znik\u0142a \u00abtr\u00f3jkolorowa flaga\u00bb, a jej miejsce zaj\u0105\u0142 b\u0142\u0119kitno-\u017c\u00f3\u0142ty sztandar (\u2026) Niezale\u017cna Ukraina odrodzi\u0142a si\u0119 niczym feniks z popio\u0142\u00f3w (\u2026) Mimowolnie rozbrzmiewa \u00abS\u0142awa Ukrainie\u00bb. Od tej chwili Ukraina staje si\u0119 pa\u0144stwem. Nikt i nic nie mo\u017ce tego zmieni\u0107\u201d.<\/p>\n

Wraz z pocz\u0105tkiem rewolucji ukrai\u0144skiej 1917\u20131921 wobec mniejszo\u015bci narodowych rz\u0105dy ukrai\u0144skie prowadzi\u0142y polityk\u0119 demokratyczn\u0105, w\u0142\u0105czaj\u0105c ich przedstawicieli w proces budowy pa\u0144stwowo\u015bci. Przy pierwszym rz\u0105dzie Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Sekretariat Generalny Spraw Mi\u0119dzynarodowych pod przewodnictwem Serhija Jefremowa. Wkr\u00f3tce w jego strukturze powsta\u0142o wiceministerstwo spraw polskich, kt\u00f3re nast\u0119pnie przekszta\u0142cono w Ministerstwo Spraw Polskich URL. Na jego czele stan\u0105\u0142 kijowski adwokat Polak Mieczys\u0142aw Mickiewicz. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 ministerstwa spraw polskich mia\u0142a istotny skutek \u2013 w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w utrwali\u0142o si\u0119 poczucie posiadania statusu mniejszo\u015bci narodowej.<\/p>\n

(Przy opracowaniu artyku\u0142u wykorzystano materia\u0142y i prace UIPN, W. Jerszowa, A. Anisimowa, A. Arutiuniana, M. Ko\u017cenowskiego, G. Mamu\u0142ina, R. Abutalybowa, P. Haj-Ny\u017cnyka, W. Filimonichina, M. Potapenki, W. Nebrata, I. Iljuszyna).<\/em><\/p>\n

Walerij \u00a0Filimonichin<\/strong>
\nCDN<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W naszej opowie\u015bci o Zbrodni Katy\u0144skiej celowo pomin\u0119li\u015bmy technologi\u0119 masowych egzekucji obywateli polskich. Nie b\u0119dziemy te\u017c pokazywa\u0107 zdj\u0119\u0107 dokumentalnych z miejsc ekshumacji masowych grob\u00f3w, czy…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9542,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-9539","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t