{"id":9596,"date":"2025-09-30T16:45:32","date_gmt":"2025-09-30T13:45:32","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=9596"},"modified":"2025-09-30T16:45:32","modified_gmt":"2025-09-30T13:45:32","slug":"dwie-kobiety-dwa-stulecia-dwa-swiaty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/dwie-kobiety-dwa-stulecia-dwa-swiaty\/","title":{"rendered":"Dwie kobiety, dwa stulecia, dwa \u015bwiaty"},"content":{"rendered":"
\"Zofia<\/a>
Zofia Szymanowska-Lenartowicz – Autoportret<\/figcaption><\/figure>\n

Zofia Szymanowska-Lenartowicz i Ma\u0142gorzata \u0141ada-Maci\u0105gowa nie nale\u017c\u0105 dzi\u015b do g\u0142\u00f3wnego nurtu polskiej historii sztuki. Cho\u0107 obie pozostawi\u0142y znacz\u0105cy dorobek, ich nazwiska i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 w du\u017cej mierze uton\u0119\u0142y w ciszy muzealnych magazyn\u00f3w i zapomnianych katalog\u00f3w wystaw. Ich losy pokazuj\u0105 nie tylko indywidualne biografie, lecz tak\u017ce obraz miejsca kobiet w polskim \u017cyciu artystycznym XIX i XX wieku \u2014 w kontek\u015bcie ogranicze\u0144 edukacyjnych, mo\u017cliwo\u015bci zawodowych i widoczno\u015bci w przestrzeni publicznej.<\/em><\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n

Zofia Szymanowska-Lenartowicz (1825\u20131870) – w kr\u0119gu emigracji i Mickiewicz\u00f3w<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n

Zofia urodzi\u0142a si\u0119 21 grudnia 1825 roku w Otwocku jako c\u00f3rka J\u00f3zefa Szymanowskiego i jego drugiej \u017cony, El\u017cbiety z M\u0142odzianowskich. Jej ojciec wcze\u015bniej by\u0142 \u017conaty z pianistk\u0105 Mari\u0105 Agat\u0105 Szymanowsk\u0105, z kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 c\u00f3rk\u0119 Celin\u0119 Szymanowsk\u0105, p\u00f3\u017aniejsz\u0105 \u017con\u0119 Adama Mickiewicza. W ten spos\u00f3b Zofia by\u0142a przyrodni\u0105 siostr\u0105 Celiny, dziel\u0105c z ni\u0105 ojca, lecz wychowuj\u0105c si\u0119 pod opiek\u0105 innej matki.<\/p>\n

Blisko\u015b\u0107 rodziny Mickiewicz\u00f3w, ale tak\u017ce atmosfera domu rodzinnego, silnie zwi\u0105zana z tradycj\u0105 intelektualn\u0105 i patriotyczn\u0105, otworzy\u0142a jej drog\u0119 do \u015brodowisk emigracyjnych, kt\u00f3re naznaczy\u0142y ca\u0142e jej \u017cycie.<\/p>\n

Artystyczn\u0105 drog\u0119 kszta\u0142towa\u0142a poza oficjalnymi akademiami, zamkni\u0119tymi w\u00f3wczas dla kobiet. Uczy\u0142a si\u0119 prywatnie w Dre\u017anie i Pary\u017cu, m.in. u Ary\u2019ego Scheffera i Aleksandra Lessera. Malowa\u0142a portrety, pejza\u017ce, martwe natury, a jej prace cechowa\u0142y si\u0119 subteln\u0105 kolorystyk\u0105 i dba\u0142o\u015bci\u0105 o detal.<\/p>\n

\"Zofia<\/a>
Zofia Szymanowska-Lenartowicz Celina Mickiewiczowa z c\u00f3rkami Mari\u0105 i Helen\u0105<\/figcaption><\/figure>\n

Zofia zbli\u017cy\u0142a si\u0119 do rodziny Mickiewicz\u00f3w ju\u017c jako doros\u0142a kobieta, kiedy losy emigracyjne splot\u0142y jej \u017cycie z \u017cyciem poety i jego najbli\u017cszych. Sta\u0142a si\u0119 \u015bwiadkiem trudnych do\u015bwiadcze\u0144 Celiny, zmagaj\u0105cej si\u0119 z chorob\u0105 psychiczn\u0105, kt\u00f3ra g\u0142\u0119boko naznaczy\u0142a codzienno\u015b\u0107 domu Mickiewicz\u00f3w. R\u00f3wnocze\u015bnie by\u0142a bliska sporom, jakie budzi\u0142y duchowe poszukiwania Adama Mickiewicza i jego zaanga\u017cowanie w kr\u0105g towia\u0144czyk\u00f3w – przez cz\u0119\u015b\u0107 rodziny i przyjaci\u00f3\u0142 postrzegane z nieufno\u015bci\u0105 i krytycyzmem. Zofia, pozostaj\u0105c w orbicie tych wydarze\u0144, zachowywa\u0142a jednak w\u0142asn\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 i koncentrowa\u0142a si\u0119 na tw\u00f3rczo\u015bci artystycznej, kt\u00f3ra stanowi\u0142a dla niej drog\u0119 wyj\u015bcia poza ideologiczne napi\u0119cia i rodzinne dramaty.<\/p>\n

W 1858 roku w Rzymie wysz\u0142a za m\u0105\u017c za poet\u0119 i rze\u017abiarza Teofila Lenartowicza – jedn\u0105 z wa\u017cniejszych postaci emigracyjnej kultury. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo to po\u0142\u0105czy\u0142o artystk\u0119 z literacko-artystycznym \u015brodowiskiem w\u0142oskiej Polonii, w kt\u00f3rym sztuka by\u0142a nie tylko tw\u00f3rczo\u015bci\u0105, lecz tak\u017ce form\u0105 patriotycznego \u015bwiadectwa. Zwi\u0105zek, naznaczony strat\u0105 (ich syn Jan zmar\u0142 w dzieci\u0144stwie), trwa\u0142 zaledwie kilkana\u015bcie lat – Zofia zmar\u0142a w 1870 roku w wieku 45 lat na zapalenie p\u0142uc spowodowane gru\u017alic\u0105. Pochowana zosta\u0142a w Mi\u0142os\u0142awiu, w Wielkopolsce.<\/p>\n

Jej malarstwo, cho\u0107 doceniane w kr\u0119gach emigracji, szybko znikn\u0119\u0142o z pola widzenia szerszej publiczno\u015bci. W pami\u0119ci zbiorowej zosta\u0142a przede wszystkim jako \u201e\u017cona Lenartowicza\u201d czy \u201ekuzynka Mickiewicza\u201d \u2014 a nie jako samodzielna artystka.<\/p>\n

Ma\u0142gorzata \u0141ada-Maci\u0105gowa (1881\u20131969) \u2014 pastelowa melancholia XX wieku<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n

Ma\u0142gorzata \u0141ada przysz\u0142a na \u015bwiat 6 sierpnia 1881 roku w Siedlcach, w rodzinie inteligenckiej o tradycjach lekarskich i patriotycznych. Jej ojciec, Bazyli, by\u0142 powiatowym lekarzem, matka dba\u0142a o domow\u0105 edukacj\u0119. W atmosferze otwarto\u015bci intelektualnej rozwija\u0142a od najm\u0142odszych lat zdolno\u015bci plastyczne.<\/p>\n

\"Zofia<\/a>
Zofia Szymanowska-Lenartowicz Portret Adama Mickiewicza<\/figcaption><\/figure>\n

Po przeprowadzce do Krakowa ucz\u0119szcza\u0142a na pensj\u0119 \u0141ucji \u017bele\u0144skiej, a nast\u0119pnie studiowa\u0142a na Wydziale Artystycznym Wy\u017cszych Kurs\u00f3w dla Kobiet im. Adriana Baranieckiego \u2014 jednej z nielicznych instytucji umo\u017cliwiaj\u0105cych kobietom profesjonaln\u0105 nauk\u0119 sztuki. Prze\u0142omem, jak i dla wi\u0119kszo\u015bci tw\u00f3rczych dziewcz\u0105t, by\u0142 wyjazd do Pary\u017ca w 1907 roku, gdzie rozpocz\u0119\u0142a studia w Acad\u00e9mie Julian. By\u0142a to uczelnia otwarta na kobiety, a jednocze\u015bnie wymagaj\u0105ca, stawiaj\u0105ca na solidne przygotowanie warsztatowe. Ju\u017c tam zdoby\u0142a pierwsze nagrody – za szkic w\u0119glem i portret kobiecy.<\/p>\n

Po powrocie do Polski aktywnie uczestniczy\u0142a w wystawach Krakowa i Warszawy. Malowa\u0142a portrety, autoportrety, akty kobiece, pejza\u017ce miejskie. Najch\u0119tniej si\u0119ga\u0142a po pastele, kt\u00f3re nadawa\u0142y jej obrazom lekko\u015bci i dekoracyjno\u015bci, a zarazem intymno\u015bci. Krytycy por\u00f3wnywali jej styl do Wyspia\u0144skiego, zw\u0142aszcza w uj\u0119ciu psychologicznym portretu. Te cechy widoczne s\u0105 na jej autoportrecie z papierosem.<\/p>\n

\u0141ada-Maci\u0105gowa podejmowa\u0142a tak\u017ce pr\u00f3by w sztuce monumentalnej. W 1931 roku otrzyma\u0142a medal w Towarzystwie Zach\u0119ty Sztuk Pi\u0119knych za projekty witra\u017cy, a trzy lata p\u00f3\u017aniej nagrodzono jej karton do kompozycji Za\u015blubiny Polski z morzem<\/em>.<\/p>\n

\"Ma\u0142gorzata<\/a>
Ma\u0142gorzata \u0141ada-Maci\u0105gowa, \u201eAutoportret\u201d, 1929, olej na p\u0142\u00f3tnie<\/figcaption><\/figure>\n

Los okrutnie przerwa\u0142 jej karier\u0119. W czasie II wojny \u015bwiatowej m\u0105\u017c, pu\u0142kownik Adam Maci\u0105g, i syn Adam stali si\u0119 ofiarami Zbrodni Katy\u0144skiej. W 1940 roku zostali zamordowani przez NKWD w Charkowie w ramach akcji \u201elikwidacji\u201d polskich oficer\u00f3w. Artystka za\u0142ama\u0142a si\u0119 psychicznie. W 1947 roku pr\u00f3bowa\u0142a odebra\u0107 sobie \u017cycie; prze\u017cy\u0142a, lecz dozna\u0142a ci\u0119\u017ckiego uszkodzenia r\u0119ki, co na wiele lat uniemo\u017cliwi\u0142o jej malowanie. Dopiero z czasem powr\u00f3ci\u0142a do sztuki, maluj\u0105c widoki Krakowa – Planty, zau\u0142ki, wn\u0119trza ko\u015bcio\u0142\u00f3w. To, co by\u0142o niegdy\u015b estetycznym wyborem, sta\u0142o si\u0119 intymn\u0105 przestrzeni\u0105 pami\u0119ci i \u017ca\u0142oby.<\/p>\n

W 1967 roku ofiarowa\u0142a swoje archiwum – ponad 600 prac – Muzeum w Siedlcach, gdzie do dzi\u015b istnieje sta\u0142a ekspozycja jej tw\u00f3rczo\u015bci. Zmar\u0142a dwa lata p\u00f3\u017aniej w Krakowie.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Kobiety w cieniu kanonu<\/strong><\/p>\n

Cho\u0107 Zofi\u0119 Szymanowsk\u0105-Lenartowicz i Ma\u0142gorzat\u0119 \u0141ad\u0119-Maci\u0105gow\u0105 dzieli\u0142o p\u00f3\u0142 wieku, \u0142\u0105czy\u0142y je podobne do\u015bwiadczenia: obie tworzy\u0142y na marginesie kanonu, w \u015bwiecie sztuki zdominowanym przez m\u0119\u017cczyzn. Obie musia\u0142y w\u0142o\u017cy\u0107 mn\u00f3stwo wysi\u0142ku, by zdoby\u0107 edukacj\u0119 artystyczn\u0105.<\/p>\n

Obie dozna\u0142y wielkich cierpie\u0144 w \u017cyciu prywatnym. Zofia, blisko zwi\u0105zana z emigracyjnym kr\u0119giem Mickiewicza, pozostawa\u0142a w cieniu wielkich postaci epoki. Jej obrazy ogl\u0105dano, ale jej nazwisko nie przedar\u0142o si\u0119 do historii sztuki jako samodzielny punkt odniesienia. Ma\u0142gorzata, mimo \u015bwietnego warsztatu i sukces\u00f3w wystawienniczych, zosta\u0142a z kolei z\u0142amana przez tragedi\u0119 wojenn\u0105, kt\u00f3ra brutalnie przerwa\u0142a jej drog\u0119 tw\u00f3rcz\u0105.<\/p>\n

\"Ma\u0142gorzata<\/a>
Ma\u0142gorzata \u0141ada-Maci\u0105g \u201eZa\u015blubiny Polski z morzem\u201d<\/figcaption><\/figure>\n

Ich biografie ods\u0142aniaj\u0105 szersz\u0105 prawd\u0119 o losach kobiet w XIX i XX wieku: musia\u0142y zdobywa\u0107 wykszta\u0142cenie bocznymi \u015bcie\u017ckami, szuka\u0107 przestrzeni widzialno\u015bci w prywatnych salonach i niezale\u017cnych pracowniach, a ich dorobek \u0142atwo gin\u0105\u0142 w cieniu bardziej znanych m\u0119\u017cczyzn lub tragicznych okoliczno\u015bci historycznych.<\/p>\n

Dzi\u015b ich obrazy – portret Mickiewicza Zofii, pastelowe autoportrety i pejza\u017ce Ma\u0142gorzaty – przypominaj\u0105, \u017ce pe\u0142na historia sztuki polskiej to nie tylko dzieje wielkich mistrz\u00f3w, lecz tak\u017ce tych kobiet, kt\u00f3rych g\u0142osy i spojrzenia zosta\u0142y zepchni\u0119te na margines. Ich sztuka, naznaczona prywatnymi dramatami i wytrwa\u0142o\u015bci\u0105, pozostaje \u015bwiadectwem epok, kt\u00f3re pr\u00f3bowa\u0142y je przemilcze\u0107.<\/p>\n

Anna Morgaczowa
\n<\/strong>(na podstawie \u017ar\u00f3de\u0142 z Internetu)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zofia Szymanowska-Lenartowicz i Ma\u0142gorzata \u0141ada-Maci\u0105gowa nie nale\u017c\u0105 dzi\u015b do g\u0142\u00f3wnego nurtu polskiej historii sztuki. Cho\u0107 obie pozostawi\u0142y znacz\u0105cy dorobek, ich nazwiska i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 w du\u017cej…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9597,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-9596","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t