{"id":9603,"date":"2025-09-30T16:48:19","date_gmt":"2025-09-30T13:48:19","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=9603"},"modified":"2025-09-30T16:48:19","modified_gmt":"2025-09-30T13:48:19","slug":"kijowskie-charkowskie-i-chersonskie-slady-katynia-na-ukrainie-przedhistoria","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/kijowskie-charkowskie-i-chersonskie-slady-katynia-na-ukrainie-przedhistoria\/","title":{"rendered":"Kijowskie, charkowskie i cherso\u0144skie \u015blady Katynia na Ukrainie. Przedhistoria."},"content":{"rendered":"
\"Wojewoda<\/a>
Wojewoda Henryk J\u00f3zewski. Kola\u017c zdj\u0119\u0107. Fot. ze zbior\u00f3w Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej.<\/figcaption><\/figure>\n

Po uchwaleniu II Uniwersa\u0142u Ukrai\u0144skiej Centralnej Rady (UCR) trzydzie\u015bci procent mandat\u00f3w w jej sk\u0142adzie przydzielono przedstawicielom mniejszo\u015bci narodowych. W UNR szerokie prawa dla nich gwarantowa\u0142a \u201eUstawa o autonomii narodowo-personalnej\u201d, przyj\u0119ta 22 stycznia 1918 roku. Polacy ukrai\u0144scy z rado\u015bci\u0105 powitali niepodleg\u0142\u0105 Ukrain\u0119 i na znak swojej przychylno\u015bci oraz poparcia aktywnie w\u0142\u0105czali si\u0119 w procesy pa\u0144stwotw\u00f3rcze. W tym miejscu warto przytoczy\u0107 kr\u00f3tkie biogramy niekt\u00f3rych najbardziej znanych Polak\u00f3w urodzonych na Ukrainie \u2013 dzia\u0142aczy pa\u0144stwowych, spo\u0142ecznych, politycznych Ukrainy i Polski, z wyj\u0105tkiem Joachim\u0430 Bartoszewicza, gdy\u017c urodzi\u0142 si\u0119 on w Warszawie.<\/p>\n

Joachim Bartoszewicz<\/strong> (03.09.1867, Warszawa \u2013 09.1938, Warszawa). Dziennikarz, polski dzia\u0142acz spo\u0142eczny. W 1890 roku uko\u0144czy\u0142 wydzia\u0142 lekarski Uniwersytetu Warszawskiego im. Jana Kazimierza. By\u0142 pierwszym redaktorem naczelnym kijowskiej gazety \u201eDziennik Kijowski\u201d (1906\u20131913). Od 1917 roku sta\u0142 na czele Polskiego Komitetu Wykonawczego na Ukrai\u0144skim Wiecu w Kijowie \u2013 g\u0142\u00f3wnej polskiej instytucji na Ukrainie w tamtym czasie. W 1922 roku wybrany do Senatu RP z wojew\u00f3dztwa lubelskiego.<\/p>\n

Roman Knoll<\/strong> (27.10.1888, Kij\u00f3w \u2013 6.03.1946, Katowice). Prawnik, polski polityk i dyplomata. Uko\u0144czy\u0142 wydzia\u0142 prawa Uniwersytetu Kijowskiego \u015bw. W\u0142odzimierza. Od 1908 roku aktywnie uczestniczy\u0142 w polskim ruchu narodowo-wyzwole\u0144czym. Od 1919 roku urz\u0119dnik Departamentu Wschodniego w Ministerstwie Spraw Zagranicznych RP. Bra\u0142 udzia\u0142 w wojnie bolszewicko-polsko-ukrai\u0144skiej 1920 roku. Wyznaczony przez rz\u0105d na sekretarza generalnego delegacji polskiej podczas rokowa\u0144 pokojowych w Rydze z Rosj\u0105 Radzieck\u0105 w latach 1920\u20131921.<\/p>\n

Mieczys\u0142aw Mickiewicz<\/strong> (16.02.1879, Kamieniec Podolski, gub. podolska, dzi\u015b obw. chmielnicki \u2013 07.1939). Adwokat, polski dzia\u0142acz polityczny. Wiadomo, \u017ce w latach 1910\u20131917 pracowa\u0142 jako adwokat przysi\u0119g\u0142y w Kijowie. Jeden z lider\u00f3w Polskiego Centrum Narodowo-Demokratycznego. W lipcu 1917 r. mianowany zast\u0119pc\u0105 sekretarza generalnego spraw mi\u0119dzy-narodowo\u015bciowych (wydzia\u0142 polski). Od 20 stycznia 1918 r. \u2013 sekretarz generalny spraw polskich, minister spraw polskich UNR. Po 1920 r. \u2013 pierwszy polski wojewoda Wo\u0142ynia. W 1923 roku zako\u0144czy\u0142 karier\u0119 polityczn\u0105. Dalsze losy nieznane.<\/p>\n

Antoni Rzepecki<\/strong> (urodzony mi\u0119dzy 16.01 a 06.03.1868, Kij\u00f3w \u2013 06.12.1932, Niemcy). Finansista, dzia\u0142acz spo\u0142eczny. Pochodzi\u0142 z kijowskiej szlachty. Uko\u0144czy\u0142 Uniwersytet Kijowski \u015bw. W\u0142odzimierza. P\u00f3\u017aniej zosta\u0142 bankierem, kierowa\u0142 Syndykatem Rolniczym. W czasie I wojny \u015bwiatowej przewodnicz\u0105cy Komitetu Tatiany, kt\u00f3ry opiekowa\u0142 si\u0119 uchod\u017acami. Profesor Kijowskiego Instytutu Handlowego. 3 maja 1918 roku wszed\u0142 w sk\u0142ad rz\u0105du Fedora Lizohuba Pa\u0144stwa Ukrai\u0144skiego. W pracy stawia\u0142 przede wszystkim na kompetencje zawodowe i praktyczne rezultaty w imi\u0119 niepodleg\u0142ej Ukrainy, czym zyska\u0142 autorytet i szacunek wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. W rz\u0105dzie Lizohuba broni\u0142 niezale\u017cno\u015bci finansowej Ukrainy, aktywnie broni\u0142 jej interes\u00f3w podczas negocjacji z przedstawicielami rz\u0105du niemieckiego, walczy\u0142 o prawa Ukrainy do Krymu. Pod jego kierownictwem po raz pierwszy sporz\u0105dzono w Ukrainie bud\u017cet pa\u0144stwowy.<\/p>\n

\"Fragment<\/a>
Fragment korespondencji Departamentu O\u015bwiaty Ministerstwa Spraw Polskich Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej ze Stowarzyszeniem Wsparcia Szko\u0142y \u015aredniej. Kij\u00f3w. Maj 1918 roku.<\/figcaption><\/figure>\n

Jan-Henryk J\u00f3zewski<\/strong> (06.08.1892, Kij\u00f3w \u2013 23.04.1981, Warszawa). Polski polityk i dzia\u0142acz pa\u0144stwowy. Uko\u0144czy\u0142 wydzia\u0142 fizyczno-matematyczny Uniwersytetu Kijowskiego \u015bw. W\u0142odzimierza (1914). Za\u0142o\u017cyciel i przewodnicz\u0105cy post\u0119powo-niepodleg\u0142o\u015bciowego stowarzyszenia m\u0142odzie\u017cy oraz wsp\u00f3\u0142organizator organizacji wojskowej \u201eDnipro\u201d, kt\u00f3ra wkr\u00f3tce wesz\u0142a w sk\u0142ad Polskiej Organizacji Wojskowej (POW). Od wrze\u015bnia 1927 roku \u2013 szef gabinetu premiera J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego. Od grudnia 1929 roku minister spraw wewn\u0119trznych RP. Od czerwca 1930 do kwietnia 1938 wojewoda wo\u0142y\u0144ski. Jeden z inicjator\u00f3w powstania Ukrai\u0144skiego Zjednoczenia Wo\u0142y\u0144skiego. W czasie II wojny \u015bwiatowej zajmowa\u0142 si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 antyhitlerowsk\u0105 w szeregach Armii Krajowej (AK). Po wojnie pozosta\u0142 w podziemiu, 1 marca 1953 roku skazany na do\u017cywocie, 31 stycznia 1958 roku zwolniony. Kawaler order\u00f3w \u201eVirtuti Militari\u201d V klasy, \u201eKrzy\u017ca Niepodleg\u0142o\u015bci\u201d z mieczami.<\/p>\n

Polacy ukrai\u0144scy uczestniczyli tak\u017ce w ukrai\u0144skim ruchu narodowo-wyzwole\u0144czym, w\u015br\u00f3d znanych \u2013 Walery Jan S\u0142awek, dow\u00f3dca polsko-ukrai\u0144skiego oddzia\u0142u ochotniczego, p\u00f3\u017aniej wielokrotny premier rz\u0105du RP, marsza\u0142ek Sejmu.<\/p>\n

Walery Jan S\u0142awek<\/strong> (2.11.1879, Strutynka, pow. lipowiecki, obw. winnicki \u2013 3.04.1939, Warszawa). Wojskowy, podpu\u0142kownik dyplomowany, polski dzia\u0142acz polityczny pochodzenia ukrai\u0144skiego. Jeden z najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w J. Pi\u0142sudskiego, odegra\u0142 wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w tworzeniu polskich organizacji paramilitarnych przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 oraz w polskich walkach o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, zw\u0142aszcza w POW, by\u0142 jednym z jej przyw\u00f3dc\u00f3w. S\u0142u\u017cy\u0142 w Legionach J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego. Oficer do specjalnych porucze\u0144 J. Pi\u0142sudskiego. Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci Polski trzykrotnie premier, pose\u0142 (1928\u20131935) na Sejm, marsza\u0142ek Sejmu (1938). W stosunku do Ukrai\u0144c\u00f3w zajmowa\u0142 umiarkowan\u0105 lini\u0119, by\u0142 zwolennikiem polityki normalizacji Henryka J\u00f3zewskiego na Wo\u0142yniu, utrzymywa\u0142 tak\u017ce kontakty z emigracyjn\u0105 UNR.<\/p>\n

Wszystko zmieni\u0142o si\u0119 tektonicznie w wyniku wojny rozp\u0119tanej przez bolszewik\u00f3w przeciwko m\u0142odej Republice Ukrai\u0144skiej. Najpierw pod koniec stycznia 1918 roku Kij\u00f3w okupowa\u0142y oddzia\u0142y Czerwonej Gwardii pod dow\u00f3dztwem by\u0142ego podpu\u0142kownika armii carskiej Michai\u0142a Murawjowa. W mie\u015bcie natychmiast rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 masowe mordy i grabie\u017ce. Czerwoni bandyci Murawjowa celowo wyszukiwali Ukrai\u0144c\u00f3w, a tak\u017ce by\u0142ych oficer\u00f3w armii carskiej, kt\u00f3rzy osiedli w Kijowie, nie brali udzia\u0142u w \u017cadnych formacjach wojskowych i zachowywali neutralno\u015b\u0107. Ukrai\u0144c\u00f3w zabijano na miejscu za j\u0119zyk i dokumenty ukrai\u0144skiego wzoru, inteligencj\u0119 \u2013 za czyst\u0105 wymow\u0119, schludny str\u00f3j, d\u0142onie bez odcisk\u00f3w, oficer\u00f3w \u2013 za sam mundur. Wed\u0142ug komisji genera\u0142a-lejtnanta Fiodora Rerberga badaj\u0105cej zbrodnie bolszewik\u00f3w w Kijowie, w ci\u0105gu dwudziestu dni okupacji Czerwoni zabili oko\u0142o dwunastu tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, z czego uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 nazwiska 4800 os\u00f3b. W\u015br\u00f3d zabitych byli tak\u017ce Polacy, zw\u0142aszcza starsi oficerowie by\u0142ej armii carskiej: genera\u0142owie Boles\u0142aw Bilczy\u0144ski, Fiodor Demski, Miko\u0142aj Rydzewski, Konstanty Krakowiecki, pu\u0142kownik Lew Stefanowicz, m\u0142odsi oficerowie: Grabowski, Mieczys\u0142aw \u0141uczko, \u017co\u0142nierze: J\u00f3zef Dawidowicz, Arkadiusz Piszecki i wielu innych Polak\u00f3w.<\/p>\n

5 lutego 1919 roku czerwone hordy po raz drugi zaj\u0119\u0142y Kij\u00f3w i w ci\u0105gu kilku dni odebra\u0142y \u017cycie jeszcze dw\u00f3m tysi\u0105com kijowian. Ju\u017c 6 lutego w Kijowie rozwini\u0119to sie\u0107 Czeka (tzw. Komisji Nadzwyczajnych). Kijowska Czeka w 1919 roku by\u0142a jedn\u0105 z najstraszniejszych katowni bolszewickich. Gazeta kijowska \u201eBolszewik\u201d donosi\u0142a na swoich \u0142amach o planowych egzekucjach Polak\u00f3w, \u017co\u0142nierzy kijowskiego parku aeronautycznego Wac\u0142awa R\u00f3\u017cyckiego i J\u00f3zefa Stolarskiego, cz\u0142onka organizacji J. Pi\u0142sudskiego Kazimierza Kami\u0144skiego, przewodnicz\u0105cego polskiego stowarzyszenia \u201eBratnia pomoc\u201d Mariana Nekrasza, cz\u0142onk\u00f3w stowarzyszenia, szlachcic\u00f3w: Piotra Borkowskiego, J\u00f3zefa Kornickiego, student\u00f3w :Tadeusza Sawickiego, Karola Basi\u0144skiego, a tak\u017ce przedstawicieli spo\u0142eczno\u015bci polskiej Kijowszczyzny: Aleksandra Gozdowskiego, Stanis\u0142awa Stefa\u0144skiego, Miko\u0142aja Matuszewicza, Aleksandra Kalinowskiego, Stanis\u0142awa Kwiatkowskiego, Aleksandra Paci\u0144skiego, Wojciecha Swinarskiego, Kazimierza Sieniawskiego, J\u00f3zefa Somola, Jana Maciejerskiego, Jana Ma\u0144kowskiego, Wiaczes\u0142awa Krzy\u017canowskiego. Po raz pierwszy wydobyli\u015bmy z niebytu ich nazwiska \u2013 a to tylko \u201ewierzcho\u0142ek g\u00f3ry lodowej\u201d polskich ofiar kijowskiej Czeki z 1919 roku.<\/p>\n

Walerij Filimonichin
\n<\/strong>CDN
\n<\/strong>(Przy opracowaniu artyku\u0142u wykorzystano dokumenty i prace \u0426\u0414\u0410\u0412\u041e\u0412\u0423, NBU im. W\u0142odzimierza Wernadskiego, UINP, W. Jerszowa, I. Iljuszyna, Wiki, R. Danilenki, O. Betlij, S. Wo\u0142kowa, W. Filimonichina)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Po uchwaleniu II Uniwersa\u0142u Ukrai\u0144skiej Centralnej Rady (UCR) trzydzie\u015bci procent mandat\u00f3w w jej sk\u0142adzie przydzielono przedstawicielom mniejszo\u015bci narodowych. W UNR szerokie prawa dla nich gwarantowa\u0142a…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9604,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-9603","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t