{"id":9661,"date":"2025-10-20T19:51:20","date_gmt":"2025-10-20T16:51:20","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=9661"},"modified":"2025-11-01T15:53:20","modified_gmt":"2025-11-01T13:53:20","slug":"maria-ewa-lunkiewicz-rogoyska-mistrzyni-ciszy-i-geometrii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/maria-ewa-lunkiewicz-rogoyska-mistrzyni-ciszy-i-geometrii\/","title":{"rendered":"Maria Ewa \u0141unkiewicz-Rogoyska \u2013 mistrzyni ciszy i geometrii"},"content":{"rendered":"
\"Maria<\/a>
Maria Ewa \u0141unkiewicz-Rogoyska, Autoportret, 1930, Muzeum Narodowe w Warszawie<\/figcaption><\/figure>\n

Maria Ewa \u0141unkiewicz-Rogoyska by\u0142a jedn\u0105 z najciekawszych postaci polskiej sztuki XX wieku. Cho\u0107 przez lata pozostawa\u0142a na marginesie g\u0142\u00f3wnego nurtu, jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107, oszcz\u0119dna, wyciszona, skoncentrowana na formie, wpisuje si\u0119 w histori\u0119 europejskiej awangardy. Wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a \u015brodowisko artystyczne, kt\u00f3re po 1918 roku odrzuca\u0142o akademickie wzorce, poszukuj\u0105c nowego j\u0119zyka wyrazu.<\/em><\/strong><\/p>\n

Pocz\u0105tki i wykszta\u0142cenie<\/h3>\n

Maria Ewa \u0141unkiewicz-Rogoyska, nazywana potocznie \u201eMew\u0105\u201d – od pierwszych liter swoich imion, urodzi\u0142a si\u0119 5 kwietnia 1895 roku w Kudry\u0144cach na Podolu (obecnie Ukraina) w rodzinie polskiej jako c\u00f3rka in\u017cyniera rolnika Stanis\u0142awa Chmielowskiego. Od najm\u0142odszych lat wychowywa\u0142a si\u0119 w \u015brodowisku sprzyjaj\u0105cym rozwojowi artystycznemu. Jej matka, artystka-amatorka wykszta\u0142cona na krakowskich Kursach dla Kobiet Adriana Baranieckiego, wcze\u015bnie dostrzeg\u0142a talent c\u00f3rki i aktywnie wspiera\u0142a jego rozw\u00f3j. Z relacji oraz zachowanych fotografii wynika, \u017ce odgrywa\u0142a ona niezwykle wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w \u017cyciu Mewy.<\/p>\n

Ju\u017c jako dziecko Maria Ewa uczy\u0142a si\u0119 w klasztornej szkole si\u00f3str Sacr\u00e9 Coeur, najpierw w Zbylitowskiej G\u00f3rze, a rok p\u00f3\u017aniej w San Remo, w nadmorskiej miejscowo\u015bci na w\u0142oskim wybrze\u017cu. Tam, pod opiek\u0105 francuskich nauczycielek, szlifowa\u0142a francuski, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej otworzy jej drzwi do wa\u017cnych instytucji artystycznych. W 1919 roku, maj\u0105c 24 lata, wysz\u0142a za m\u0105\u017c za Jerzego Antoniego \u0141unkiewicza, oficera Wojska Polskiego. Wkr\u00f3tce oboje wyjechali do Francji, on na studia wojskowe, ona, coraz bardziej zafascynowana malarstwem, chcia\u0142a podj\u0105\u0107 w\u0142asn\u0105 artystyczn\u0105 drog\u0119. Po kilku latach wr\u00f3cili do Polski i zamieszkali na \u017boliborzu Oficerskim w Warszawie. Prowadzili ustabilizowane \u017cycie, jednak z czasem ich zwi\u0105zek zacz\u0105\u0142 si\u0119 kruszy\u0107, osobne ambicje i \u015brodowiska oddali\u0142y ich od siebie.<\/p>\n

\"Maria<\/a>
Maria Ewa \u0141unkiewicz-Rogoyska, Pa\u0142ac Krasi\u0144skich od ul. Traugutta, 1939, Muzeum Narodowe w Poznaniu<\/figcaption><\/figure>\n

W Pary\u017cu \u0141unkiewicz-Rogoyska studiowa\u0142a najpierw w \u00c9cole Nationale Sup\u00e9rieure des Arts D\u00e9coratifs, a nast\u0119pnie w \u00c9cole des Beaux-Arts i Acad\u00e9mie Ranson – uczelniach znanych z otwarto\u015bci na nowe kierunki w sztuce. To w\u0142a\u015bnie tam zetkn\u0119\u0142a si\u0119 bezpo\u015brednio z europejsk\u0105 awangard\u0105: kubizmem, kt\u00f3ry rozbija\u0142 rzeczywisto\u015b\u0107 na proste bry\u0142y, fowizmem pe\u0142nym ekspresyjnych barw oraz abstrakcj\u0105 geometryczn\u0105, opart\u0105 na rytmie i porz\u0105dku kszta\u0142t\u00f3w. To wszystko mia\u0142o ogromne znaczenie dla jej dalszej drogi, ukszta\u0142towa\u0142o spojrzenie na obraz nie jako ilustracj\u0119, lecz jako przemy\u015blan\u0105, harmonijn\u0105 konstrukcj\u0119, w kt\u00f3rej ka\u017cdy kszta\u0142t i kolor maj\u0105 swoje miejsce i cel.<\/p>\n

W tym samym okresie Maria Ewa najprawdopodobniej pozna\u0142a Henryka Sta\u017cewskiego –\u00a0 malarza i jednego z czo\u0142owych tw\u00f3rc\u00f3w polskiej awangardy. Ich relacja, maj\u0105ca charakter zar\u00f3wno osobisty, jak i artystyczny, przetrwa\u0142a przez kolejne dekady. Sta\u017cewski sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych postaci w jej \u017cyciu – partnerem i duchowym towarzyszem pracy tw\u00f3rczej.<\/p>\n

Awangarda i konstrukcja obrazu<\/h3>\n

Po powrocie do Polski Maria Ewa \u0141unkiewicz-Rogoyska aktywnie w\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 w \u017cycie awangardowego \u015brodowiska artystycznego. W 1926 roku zosta\u0142a cz\u0142onkini\u0105 grupy \u201ePraesens\u201d, skupiaj\u0105cej architekt\u00f3w i malarzy zafascynowanych konstruktywizmem. Jednym z wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycieli tej grupy by\u0142 Henryk Sta\u017cewski – bliski partner Marii Ewy, z kt\u00f3rym dzieli\u0142a nie tylko \u017cycie, ale tak\u017ce podobne podej\u015bcie do sztuki. Tworzy\u0142a obrazy proste, pozbawione narracji, bardziej jak konstrukcje ni\u017c ilustracje. Jej styl by\u0142 oszcz\u0119dny: kilka kolor\u00f3w, spokojna kompozycja, zero dekoracji. Wszystko mia\u0142o swoje miejsce.<\/p>\n

W latach 30. do\u0142\u0105czy\u0142a do Grupy Plastyk\u00f3w Nowoczesnych – niewielkiego, ale istotnego \u015brodowiska artyst\u00f3w szukaj\u0105cych nowych dr\u00f3g w sztuce. Grupa nie przetrwa\u0142a wojny, ale jej znaczenie polega na historycznym wk\u0142adzie w rozw\u00f3j polskiej awangardy i wp\u0142ywie, jaki wywar\u0142a na pokolenie tw\u00f3rc\u00f3w po 1945 roku, w tym r\u00f3wnie\u017c na powojenne prace \u0141unkiewicz-Rogoyskiej. Dla niej by\u0142o to miejsce, gdzie mog\u0142a pracowa\u0107 w ciszy i spokoju, bez potrzeby robienia wra\u017cenia na si\u0142\u0119.<\/p>\n

\"Maria<\/a>
Maria Ewa \u0141unkiewicz-Rogoyska, Plac Zamkowy z widokiem na Stare Miasto, 1935, Muzeum Narodowe w Warszawie<\/figcaption><\/figure>\n

By\u0142a jedn\u0105 z nielicznych polskich przedstawicielek puryzmu – kierunku d\u0105\u017c\u0105cego do czysto\u015bci formy, porz\u0105dku, logicznej kompozycji. Jej obrazy wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 precyzj\u0105, p\u0142askim, r\u00f3wnym nak\u0142adaniem farby i wywa\u017conym rytmem pracy. Oko\u0142o 1935 roku zacz\u0119\u0142a malowa\u0107 coraz bardziej abstrakcyjnie, z czasem jej styl przesun\u0105\u0142 si\u0119 w stron\u0119 tzw. abstrakcji organicznej. Niestety, wiele jej wczesnych prac zagin\u0119\u0142o podczas wojny, ale przetrwa\u0142y pojedyncze dzie\u0142a, m.in. \u201eAutoportret\u201d <\/em>\u00a0z 1930 roku, przechowywany dzi\u015b w Muzeum Narodowym w Warszawie. Obraz ten doskonale pokazuje styl artystki z lat 30. Na obrazie twarz przedstawiona frontalnie, uproszczona, bez emocji, przypomina niemal mask\u0119. Wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 tu charakterystycznie p\u0142asko po\u0142o\u017cone plamy barwne i architektoniczne, geometryczne t\u0142o. Ca\u0142o\u015b\u0107 sprawia wra\u017cenie ch\u0142odnej, uporz\u0105dkowanej kompozycji, gdzie wszystko, od spojrzenia po kszta\u0142ty drzew, podporz\u0105dkowane jest logice obrazu. To portret pozbawiony psychologii, ale nios\u0105cy ogromny \u0142adunek formalnej dyscypliny i wewn\u0119trznego spokoju \u2013 mo\u017cna na niego patrze\u0107 d\u0142ugo, wci\u0105\u017c odnajduj\u0105c nowe elementy<\/p>\n

Warto doda\u0107, \u017ce \u0141unkiewicz-Rogoyska bra\u0142a te\u017c udzia\u0142 w Mi\u0119dzynarodowej Wystawie Sztuki zorganizowanej przy okazji igrzysk olimpijskich w Berlinie w 1936 roku \u2013 co dzi\u015b mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 nietypowym, ale autentycznym przyk\u0142adem, \u017ce sztuka mia\u0142a swoje miejsce tak\u017ce w olimpijskim \u015bwiecie, na r\u00f3wni z rywalizacj\u0105 sportowc\u00f3w. W\u0142a\u015bnie z my\u015bl\u0105 o tej wystawie namalowa\u0142a obraz \u201eFootball<\/em> \u201e \u2013 dynamiczn\u0105 kompozycj\u0119, ukazuj\u0105c\u0105 grup\u0119 pi\u0142karzy w ruchu.<\/p>\n

Wojna i milczenie<\/h3>\n

Wojna przerwa\u0142a jej artystyczn\u0105 drog\u0119 w momencie, gdy by\u0142a tw\u00f3rczo dojrza\u0142a i mia\u0142a ju\u017c za sob\u0105 istotne osi\u0105gni\u0119cia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 okupacji sp\u0119dzi\u0142a w Warszawie. Wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w powstaniu warszawskim, po czym zosta\u0142a deportowana do obozu przej\u015bciowego w Pruszkowie. Po wojnie na kr\u00f3tko zatrzyma\u0142a si\u0119 w Sopocie, by wkr\u00f3tce wr\u00f3ci\u0107 do Warszawy. Cho\u0107 malowa\u0142a nadal, unika\u0142a publiczno\u015bci \u2013 nie wystawia\u0142a, nie zabiera\u0142a g\u0142osu, nie uczestniczy\u0142a w \u017cyciu artystycznym. Jej sztuka toczy\u0142a si\u0119 dalej, ale w ciszy.<\/p>\n

\"Futball,<\/a>
Futball, 1936. Muzeum Narodowe w Poznaniu<\/figcaption><\/figure>\n

Znaczenie i dziedzictwo<\/h3>\n

Maria Ewa \u0141unkiewicz-Rogoyska zmar\u0142a w 1967 roku w Warszawie. Cho\u0107 przez d\u0142ugi czas pozostawa\u0142a zapomniana, od lat 90. jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 jest systematycznie przypominana. Wystawy w Zach\u0119cie (1989), Muzeum Sztuki w \u0141odzi (2006) oraz Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie (2023) wprowadzi\u0142y j\u0105 na nowo do obiegu historyczno-artystycznego.<\/p>\n

Dzi\u015b uznaje si\u0119 j\u0105 za jedn\u0105 z prekursorek polskiej abstrakcji geometrycznej oraz jedn\u0105 z nielicznych polskich przedstawicielek puryzmu \u2013 nurtu, kt\u00f3ry stawia\u0142 na klarowno\u015b\u0107 kompozycji, porz\u0105dek i prostot\u0119 formy. By\u0142a artystk\u0105, kt\u00f3ra \u015bwiadomie wybra\u0142a drog\u0119 pracy poza \u015bwiat\u0142ami reflektor\u00f3w. Jej malarstwo, cho\u0107 ciche, ale bardzo pozytywne i spokojne, niesie silny \u0142adunek intelektualny i emocjonalny.<\/p>\n

Zako\u0144czenie<\/h3>\n

W czasach nadmiaru i ha\u0142asu tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Marii Ewy \u0141unkiewicz-Rogoyskiej przypomina, \u017ce sztuka mo\u017ce by\u0107 przestrzeni\u0105 milczenia, skupienia i r\u00f3wnowagi. Jej dorobek to nie tylko wa\u017cny fragment polskiej awangardy, lecz tak\u017ce osobiste \u015bwiadectwo kobiety, kt\u00f3ra odwa\u017cy\u0142a si\u0119 tworzy\u0107 inaczej ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107.<\/p>\n

Eugenia USTENKO<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Maria Ewa \u0141unkiewicz-Rogoyska by\u0142a jedn\u0105 z najciekawszych postaci polskiej sztuki XX wieku. Cho\u0107 przez lata pozostawa\u0142a na marginesie g\u0142\u00f3wnego nurtu, jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107, oszcz\u0119dna, wyciszona, skoncentrowana…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9662,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-9661","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t