{"id":9667,"date":"2025-10-20T19:55:01","date_gmt":"2025-10-20T16:55:01","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=9667"},"modified":"2025-10-20T19:55:01","modified_gmt":"2025-10-20T16:55:01","slug":"kijowskie-charkowskie-chersonskie-slady-katynia-na-ukrainie-krotkie-wprowadzenie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/kijowskie-charkowskie-chersonskie-slady-katynia-na-ukrainie-krotkie-wprowadzenie\/","title":{"rendered":"Kijowskie, charkowskie, cherso\u0144skie \u015blady Katynia na Ukrainie.
Kr\u00f3tkie wprowadzenie."},"content":{"rendered":"
\"Fotokola\u017c<\/a>
Fotokola\u017c z ksi\u0105\u017cki \u201eDziedzictwo Pi\u0142sudskiego i Petlury. Przesz\u0142o\u015b\u0107, tera\u017aniejszo\u015b\u0107 i przysz\u0142o\u015b\u0107 partnerstwa Polski i Ukrainy\u201d. Kij\u00f3w\u2013Lublin, 2021.<\/figcaption><\/figure>\n

Polityczna i wojskowa konwencja mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Ukrai\u0144sk\u0105 Republik\u0105 Ludow\u0105, zawarta w Warszawie 21 i 24 kwietnia 1920 roku mi\u0119dzy J\u00f3zefem Pi\u0142sudskim a Symonem Petlur\u0105, umo\u017cliwi\u0142a utworzenie Zjednoczonego Wojska Polsko-Ukrai\u0144skiego pod has\u0142em Powstania Styczniowego 1863 roku: <\/strong>\u201eZa nasz\u0105 i wasz\u0105 wolno\u015b\u0107\u201d.<\/strong><\/p>\n

Zjednoczone si\u0142y zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej i Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej pod koniec kwietnia w ci\u0105gu zaledwie tygodnia wyzwoli\u0142y Berdycz\u00f3w i Koziatyn, a 7 maja 1920 roku \u2014 sam Kij\u00f3w spod w\u0142adzy bolszewik\u00f3w. Z tej okazji 9 maja 1920 roku w Kijowie na Chreszczatyku odby\u0142a si\u0119 uroczysta defilada wojsk polsko-ukrai\u0144skich. Jednak ju\u017c miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej, pod naporem Armii Czerwonej, zjednoczone wojsko musia\u0142o opu\u015bci\u0107 Kij\u00f3w. Razem z wycofuj\u0105cymi si\u0119 oddzia\u0142ami miasto opu\u015bci\u0142a znaczna cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci polskiej, zamieszkuj\u0105cej tu od pokole\u0144. Wraz z nimi zniszczone zosta\u0142y przez Czeka i GPU o\u015brodki Polskiej Organizacji Wojskowej, kt\u00f3re pad\u0142y ofiar\u0105 tragicznego zbiegu okoliczno\u015bci.<\/p>\n

Dalszy \u201ewyzwole\u0144czy\u201d marsz Armii Czerwonej w kierunku Polski, Niemiec i w g\u0142\u0105b kontynentu europejskiego \u2013 maj\u0105cy na celu ustanowienie \u201eSocjalistycznych Republik Europy\u201d (L. Trocki) \u2013 zako\u0144czy\u0142 si\u0119 kl\u0119sk\u0105 w sierpniu 1920 roku pod Warszaw\u0105. Wojska polsko-ukrai\u0144skie rozgromi\u0142y bolszewik\u00f3w, lecz nie starczy\u0142o im ju\u017c si\u0142, by wyzwoli\u0107 Ukrain\u0119 spod rosyjskiego bolszewizmu.<\/p>\n

Po podpisaniu w Rydze 12 pa\u017adziernika 1920 roku umowy o zawieszeniu broni i wst\u0119pnych warunk\u00f3w pokoju mi\u0119dzy RFSRR i USRR a Polsk\u0105, zawarto porozumienie o repatriacji ludno\u015bci polskiej z Ukrainy do Polski. 24 lutego 1921 roku podpisano dodatkowy protok\u00f3\u0142 w tej sprawie. W latach 1921\u20131922 z Kijowa wyjecha\u0142o 2708 Polak\u00f3w, a z ca\u0142ej Kijowszczyzny 21 736 os\u00f3b. Wraz z nimi znikn\u0119\u0142a ta wyj\u0105tkowa cz\u0119\u015b\u0107 miasta, kt\u00f3ra nadawa\u0142a mu charakter polskiego uroku i elegancji.<\/p>\n

Nie by\u0142 to pierwszy masowy wyjazd Polak\u00f3w z Kijowa. Ju\u017c w 1919 roku, przera\u017ceni terrorem bolszewickim, epidemiami i g\u0142odem, zacz\u0119li opuszcza\u0107 miasto. Redaktor gazety \u201eKijewlanin\u201d<\/em> W. Szulgin wspomina\u0142 w numerze z 3 grudnia 1919 roku w artykule \u201eJak zachowali si\u0119 Polacy\u201d:<\/p>\n

\u201e\u2026Wok\u00f3\u0142 polskiego konsulatu zebra\u0142a si\u0119 grupa Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy musieli opu\u015bci\u0107 Kij\u00f3w. Gdy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie starczy wagon\u00f3w dla wszystkich, poprosili, by zabrano tylko ich rodziny. Gdy kobiety i dzieci usadowiono w poci\u0105gu, m\u0119\u017cczy\u017ani na czele z konsulem chwycili karabiny i poszli broni\u0107 Kijowa\u2026\u201d<\/em><\/p>\n

Wed\u0142ug historyk dr O\u0142eny Betlij, w ramach repatriacji do 1 czerwca 1923 roku z Ukrainy do Polski wyjecha\u0142o 736 386 Polak\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

\"Ksi\u0105dz<\/a>
Ksi\u0105dz Zygmunt (Sigizmund) Kwa\u015bniewski. \u0179r\u00f3d\u0142o: 700-lecie diecezji kijowskiej. Przesz\u0142o\u015b\u0107 i tera\u017aniejszo\u015b\u0107. Kij\u00f3w, 2021.<\/figcaption><\/figure>\n

Po kl\u0119sce ukrai\u0144skiej rewolucji 1917\u20131921 polska ludno\u015b\u0107 na Ukrainie sta\u0142a si\u0119 obiektem \u201esowietyzacji\u201d. Pierwszym jej celem by\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymskokatolicki, jego duchowie\u0144stwo i wierni. Ju\u017c w 1921 roku z inicjatywy polskich komunist\u00f3w rozpocz\u0119to w ZSRR agresywn\u0105 antyko\u015bcieln\u0105 kampani\u0119, konfiskowano maj\u0105tek i kosztowno\u015bci parafii. Represjom poddano dziesi\u0105tki ksi\u0119\u017cy diecezji \u0142ucko-\u017cytomierskiej, do kt\u00f3rej w\u00f3wczas nale\u017ca\u0142a tak\u017ce Kijowszczyzna.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d wielu prze\u015bladowanych kap\u0142an\u00f3w warto wspomnie\u0107 kilku. Byli to:<\/p>\n

    \n
  1. Franciszek Andruszewicz, w latach 1917\u20131920 wikariusz ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Aleksandra w Kijowie, wielokrotnie aresztowany przez Czeka i GPU;<\/li>\n
  2. Boles\u0142aw Blechman, duszpasterz w ko\u015bcio\u0142ach \u015bw. Miko\u0142aja i \u015bw. Aleksandra, zes\u0142any na Kaukaz P\u00f3\u0142nocny, skazany na 10 lat \u0142agr\u00f3w \u2013 jego dalszy los pozostaje nieznany;<\/li>\n
  3. Franciszek Bujalski, wikariusz w Kijowie, dwukrotnie aresztowany, zes\u0142any na 10 lat do obozu na So\u0142owkach;<\/li>\n
  4. Bronis\u0142aw Dunin-W\u0105sowicz, administrator parafii w Makariwie, aresztowany w 1926 roku, wi\u0119ziony na Syberii, w 1938 roku rozstrzelany przez NKWD;<\/li>\n
  5. Zygmunt Kwa\u015bniewski, duszpasterz w Proskurowie, Kijowie i Brac\u0142awiu, sze\u015bciokrotnie aresztowany, w 1937 roku rozstrzelany i potajemnie pochowany w Bykowni;<\/li>\n
  6. Feliks Lubczy\u0144ski, wikariusz w ko\u015bciele \u015bw. Aleksandra, zes\u0142any na So\u0142\u00f3wki, zmar\u0142 w obozowym szpitalu 17 listopada 1931 roku.<\/li>\n<\/ol>\n

    Podobny los spotka\u0142 ks. Teofila Skalskiego i ks. Kazimierza Naskr\u0119ckiego, a tak\u017ce wielu \u015bwieckich parafian ko\u015bcio\u0142\u00f3w kijowskich \u2014 m.in. Antoniego Sambora, Micha\u0142a Walczaka, Eugeni\u0119 Tur\u017ca\u0144sk\u0105, Jadwig\u0119 Adamowicz, Antoniego Bistryckiego i Antoniego Tchorzewskiego.<\/p>\n

    Mimo krwawych represji komunistom nie uda\u0142o si\u0119 z\u0142ama\u0107 ducha wiary \u2014 przeciwnie, wierni jeszcze mocniej zjednoczyli si\u0119 wok\u00f3\u0142 Ko\u015bcio\u0142a. Has\u0142o \u201ePolak-katolik\u201d pozosta\u0142o ich niezmiennym credo.<\/p>\n

    W 1937 roku na terenie USRR funkcjonowa\u0142a jeszcze po\u0142owa z jedenastu ocala\u0142ych w ca\u0142ym ZSRR ko\u015bcio\u0142\u00f3w rzymskokatolickich. Do 1939 roku NKWD \u201erozwi\u0105za\u0142o\u201d ten problem ca\u0142kowicie \u2014 nie pozosta\u0142a ani jedna czynna \u015bwi\u0105tynia, ani \u015blad po oficjalnej dzia\u0142alno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n

    Kolejnym etapem sowietyzacji Polak\u00f3w na Ukrainie by\u0142o tworzenie narodowych jednostek administracyjnych. Z inicjatywy Feliksa Kona i Juliana Marchlewskiego utworzono Polski Rejon Narodowy na Wo\u0142yniu \u2014 pocz\u0105tkowo Dowbyszowski, a od kwietnia 1926 roku Marchlewski Rejon Narodowy, zamieszkany w 68,9% przez Polak\u00f3w (28 336 os\u00f3b).<\/p>\n

    Radziecka propaganda przedstawia\u0142a ten projekt jako \u201eodrodzenie polskiej kultury i wsi\u201d, jednak w rzeczywisto\u015bci by\u0142a to przykrywka dla komunistycznej indoktrynacji. W raporcie Konsulatu Generalnego RP z 7 maja 1926 roku do MSZ w Warszawie czytamy:
    \n\u201e… utworzenie polskich rad wiejskich i rejonu narodowego ma na celu jedynie wci\u0105gni\u0119cie ludno\u015bci polskiej w struktury w\u0142adzy radzieckiej i u\u0142atwienie szerzenia propagandy komunistycznej.\u201d<\/em><\/p>\n

    W odpowiedzi polska spo\u0142eczno\u015b\u0107 w USRR w 1928 roku rozpocz\u0119\u0142a ruch emigracyjny, szczeg\u00f3lnie z rejonu Marchlewskiego.<\/p>\n

    (W opracowaniu wykorzystano materia\u0142y i dokumenty UIPN, \u201eZ archiw\u00f3w Czeka\u2013GPU\u2013NKWD\u2013KGB\u201d, T. Palladiny, W. Filimonichina)<\/em><\/p>\n

    Walerij Filimonichin<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Polityczna i wojskowa konwencja mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Ukrai\u0144sk\u0105 Republik\u0105 Ludow\u0105, zawarta w Warszawie 21 i 24 kwietnia 1920 roku mi\u0119dzy J\u00f3zefem Pi\u0142sudskim a Symonem Petlur\u0105,…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9669,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-9667","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t