![\"Marchlewszczyzna](\"https:\/\/dk.com.ua\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/filimon-1-747.jpg\")
<\/a>W 1932 roku obiektywnymi przyczynami emigracji Polak\u00f3w z Ukrainy sta\u0142y si\u0119: forsowna (przymusowa) kolektywizacja, likwidacja ku\u0142actwa oraz Wielki G\u0142\u00f3d lat 1932\u20131933. Ci z Polak\u00f3w, kt\u00f3rym nie uda\u0142o si\u0119 wyjecha\u0107, stali si\u0119 \u2014 wraz z Ukrai\u0144cami \u2014 ofiarami straszliwej, sztucznie zorganizowanej przez stalinizm masowej zbrodni g\u0142odu. W 1932 roku zab\u00f3jcza kampania wykonania i \u201eprzewy\u017cszenia\u201d planu dostaw zbo\u017ca obj\u0119\u0142a r\u00f3wnie\u017c Marchlewski rejon. Po propagandowych meldunkach o \u201eprzekroczeniu planu\u201d ju\u017c na pocz\u0105tku 1933 roku organizacja partyjna polskiego rejonu narodowego rozpatrywa\u0142a kwesti\u0119 \u201eprzypadk\u00f3w obrz\u0119k\u00f3w i wycie\u0144czenia na tle g\u0142odu w rejonie\u201d. Dyskutowano o sytuacji z zaopatrzeniem w \u017cywno\u015b\u0107 w poszczeg\u00f3lnych wsiach; najtrudniej by\u0142o w Byk\u00f3wce, Marjan\u00f3wce, Prutiwce, Hucie-Justyn\u00f3wce, a tak\u017ce w Nowym Zawodzie i Marchlewsku.<\/p>\n
Po ludob\u00f3jczych akcjach (masowych represjach, przymusowej kolektywizacji, Wielkim G\u0142odzie) wymierzonych przeciwko narodom: ukrai\u0144skiemu, polskiemu, bia\u0142oruskiemu i innym, komunistyczny re\u017cim, w celu ukrycia w\u0142asnych zbrodni, wprowadzi\u0142 tzw. \u201eoczyszczenia\u201d, czyli deportacje ludno\u015bci z pas\u00f3w przygranicznych USRR i BSRR. Wed\u0142ug danych znanego ukrai\u0144skiego badacza H. Jefymenki, tylko z Marchlewskiego rejonu deportowano na wsch\u00f3d 1000 gospodarstw (oko\u0142o 4694 os\u00f3b). \u0141\u0105cznie w lutym\u2013marcu 1935 roku \u201ewysiedlono do odleg\u0142ych miejsc ZSRR i przesiedlono do region\u00f3w Ukrainy oddalonych od granicy\u201d nieco ponad 1188 gospodarstw. W dniach 1\u20139 lutego 1935 roku na specjalne osiedlenie do Bia\u0142o-Ba\u0142tyckiego Kombinatu NKWD (Autonomiczna Karelska SRR, dzi\u015b Republika Karelia, Federacja Rosyjska) deportowano 188 gospodarstw (940 os\u00f3b). W tym samym czasie przeprowadzono kolejn\u0105 deportacj\u0119 350 polskich gospodarstw (oko\u0142o 1750 os\u00f3b) r\u00f3wnie\u017c z Marchlewskiego rejonu \u2014 300 gospodarstw wys\u0142ano do obwodu charkowskiego, a 50 do obozu pracy Bie\u0142Balt\u0141ag. \u0141\u0105cznie do obozu Bie\u0142Balt\u0141ag deportowano 4694 mieszka\u0144c\u00f3w Marchlewskiego rejonu. Wed\u0142ug raportu NKWD ZSRR z 15 lipca 1935 roku, z przygranicznych rejon\u00f3w obwod\u00f3w kijowskiego i winnickiego deportowano w lutym\u2013marcu 1935 roku 8329 gospodarstw, czyli 41 645 Ukrai\u0144c\u00f3w, Polak\u00f3w, Niemc\u00f3w i innych narodowo\u015bci.<\/p>\n Dla komunistycznej elity ZSRR sta\u0142o si\u0119 oczywiste, \u017ce idea utworzenia przycz\u00f3\u0142ka dla eksportu rewolucji socjalistycznej na Zach\u00f3d poprzez powo\u0142anie \u201eMarchlewszczyzny\u201d wraz z polskimi radami wiejskimi ostatecznie ponios\u0142a kl\u0119sk\u0119. Ostateczny kres istnieniu \u201eMarchlewszczyzny\u201d po\u0142o\u017cy\u0142o politbiuro KC KP(b)U, kt\u00f3re 19 sierpnia 1935 roku podj\u0119\u0142o decyzj\u0119 o rozwi\u0105zaniu Marchlewskiego i Puli\u0144skiego (niemieckiego) rejonu narodowego rzekomo z powodu s\u0142abo\u015bci gospodarczej, nadmiernych koszt\u00f3w administracyjnych, trudno\u015bci w obs\u0142udze MTS-\u00f3w (Maszynowo-Traktorowych Stacji) oraz tzw. \u201eadministracyjnej nieci\u0105g\u0142o\u015bci\u201d.<\/p>\n Istnia\u0142a jednak tak\u017ce inna, zapewne prawdziwa przyczyna likwidacji tego rejonu \u2014 wykrycie przez NKWD rzekomego \u201ewo\u0142y\u0144skiego centrum\u201d Polskiej Organizacji Wojskowej (P.O.W.). Ucieczki ch\u0142op\u00f3w do Polski, o kt\u00f3rych wspominano, by\u0142y mi\u0119dzynarodow\u0105 kompromitacj\u0105 i mocno zaniepokoi\u0142y moskiewskie kierownictwo. Oznacza\u0142o to, \u017ce w\u0142adze Polski, kt\u00f3re w\u00f3wczas pr\u00f3bowa\u0142y u\u0142o\u017cy\u0107 relacje z w\u0142asn\u0105 du\u017c\u0105 mniejszo\u015bci\u0105 ukrai\u0144sk\u0105, pozna\u0142y prawd\u0119 o skutkach przymusowej kolektywizacji i sztucznie wywo\u0142anego przez Moskw\u0119 g\u0142odu na Ukrainie.<\/p>\n W lipcu 1933 roku, w samym \u015brodku Wielkiego G\u0142odu, na rozkaz szefa GPU USRR Wsiewo\u0142oda Balickiego, GPU \u201ezreinkarnowa\u0142o\u201d P.O.W., czyli po prostu sfabrykowa\u0142o jej spraw\u0119. Pocz\u0105tkowo rozprzestrzeniono t\u0119 prowokacj\u0119 na ca\u0142\u0105 Ukrain\u0119. Aby doda\u0107 sprawie powagi, w 1934 roku GPU USRR \u201eusun\u0119\u0142o\u201d znanego polskiego komunist\u0119 dzia\u0142aj\u0105cego na Ukrainie \u2014 Boles\u0142awa Skarbka (Sza\u0144skiego). GPU uczyni\u0142o go \u201ekierownikiem\u201d P.O.W. i \u201epolskim rezydentem\u201d, \u201ezaufanym Pi\u0142sudskiego\u201d. Wraz z nim represjonowano 31 dzia\u0142aczy partyjnych, spo\u0142ecznych, kulturalnych i naukowc\u00f3w.<\/p>\n Inicjatywa ukrai\u0144skiego GPU spodoba\u0142a si\u0119 J\u00f3zefowi Stalinowi i wkr\u00f3tce zosta\u0142a rozci\u0105gni\u0119ta na ca\u0142y Zwi\u0105zek Sowiecki. O \u201eantypolskiej\u201d operacji NKWD ZSRR z lat 1937\u20131938, przeprowadzonej na podstawie rozkazu nr 00485, oraz o jej tragicznych skutkach dla ludno\u015bci polskiej w pa\u0144stwie rad, opowiemy dalej.<\/p>\n Du\u017ca liczba deportowanych Polak\u00f3w mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 przesadzona, zw\u0142aszcza \u017ce w dokumentach NKWD cz\u0119sto mowa jest o \u201edeportowanych gospodarstwach\u201d, bez okre\u015blenia liczby os\u00f3b. H. Jefymenko wyja\u015bnia t\u0119 rozbie\u017cno\u015b\u0107 \u2014 wed\u0142ug postanowienia z 28 kwietnia 1936 roku jedno gospodarstwo mia\u0142o obejmowa\u0107 trzy osoby, cho\u0107 w rzeczywisto\u015bci przeci\u0119tna rodzina liczy\u0142a prawie pi\u0119\u0107 os\u00f3b.<\/p>\n W nast\u0119pnym, 1936 roku deportacje Polak\u00f3w z Ukrainy by\u0142y kontynuowane. W styczniu 1936 roku decyzj\u0105 politbiura KC WKP(b) Rada Komisarzy Ludowych ZSRR uchwali\u0142a 28 kwietnia 1936 roku rozporz\u0105dzenie \u201eO wysiedleniu z USRR i gospodarczym rozmieszczeniu w obwodzie karagandyjskim Kazachskiej SRR 15 tysi\u0119cy polskich i niemieckich gospodarstw\u201d (oko\u0142o 75 tysi\u0119cy os\u00f3b). Z archiw\u00f3w dawnych s\u0142u\u017cb specjalnych wynika, \u017ce spo\u015br\u00f3d tych 15 tysi\u0119cy gospodarstw a\u017c 11 494, czyli 76,7%, by\u0142o polskich (oko\u0142o 57 tysi\u0119cy 470 os\u00f3b), reszta \u2014 niemieckich. Dla obwodu kijowskiego liczba gospodarstw polskich przeznaczonych do deportacji w kwietniu wynosi\u0142a 3317 (oko\u0142o 16 585 os\u00f3b). Wed\u0142ug H. Jefymenki w maju\u2013czerwcu 1936 roku z Kijowszczyzny do Kazachstanu faktycznie deportowano 2186 rodzin polskich (oko\u0142o 10 930 os\u00f3b), a we wrze\u015bniu tego roku dodatkowo 1083 rodziny (oko\u0142o 5415 os\u00f3b). W ponurym bilansie od lutego 1935 do wrze\u015bnia 1936 roku z Kijowszczyzny deportowano oko\u0142o 39 374 Polak\u00f3w. Takie by\u0142y straty polskiej spo\u0142eczno\u015bci kijowskiej poniesione wskutek ludob\u00f3jczej polityki komunistycznego re\u017cimu w pierwszej po\u0142owie lat 30. XX wieku. Po 1936 roku masowe deportacje (przesiedlenia) polskiej ludno\u015bci z Kijowszczyzny ju\u017c nie mia\u0142y miejsca.<\/p>\n (W przygotowaniu artyku\u0142u wykorzystano dokumenty i prace GDA SBU, CDAGOU, T. Jeremienki, H. Jefymenki, O. Kalakury, T. Snydera).<\/em>\u00a0<\/strong><\/p>\n Walerij Filimonichin<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W 1932 roku obiektywnymi przyczynami emigracji Polak\u00f3w z Ukrainy sta\u0142y si\u0119: forsowna (przymusowa) kolektywizacja, likwidacja ku\u0142actwa oraz Wielki G\u0142\u00f3d lat 1932\u20131933. Ci z Polak\u00f3w, kt\u00f3rym…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9718,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-9717","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t<\/a><\/a>