{"id":9931,"date":"2025-12-17T16:09:49","date_gmt":"2025-12-17T14:09:49","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=9931"},"modified":"2025-12-17T16:09:49","modified_gmt":"2025-12-17T14:09:49","slug":"hanna-rudzka-cybisowa-koloryt-zycia-i-sztuki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/hanna-rudzka-cybisowa-koloryt-zycia-i-sztuki\/","title":{"rendered":"Hanna Rudzka-Cybisowa \u2013 koloryt \u017cycia i sztuki"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Hanna Rudzka-Cybisowa to jedna z najwa\u017cniejszych postaci polskiego malarstwa XX wieku. Jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107, zakorzeniona w koloryzmie i inspirowana francuskim postimpresjonizmem, odznacza\u0142a si\u0119 niezwyk\u0142\u0105 intensywno\u015bci\u0105 barw oraz subteln\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105 na \u015bwiat\u0142o i form\u0119. Cho\u0107 przez lata pozostawa\u0142a w cieniu swojego m\u0119\u017ca, Jana Cybisa, jej dorobek artystyczny i pedagogiczny jest autonomiczny, wybitny i zas\u0142uguj\u0105cy na osobne miejsce w historii sztuki. Artyku\u0142 ten przybli\u017ca drog\u0119 \u017cyciow\u0105 i artystyczn\u0105 Rudzko-Cybisowej – od m\u0142odo\u015bci w M\u0142awie, przez paryskie pracownie, po akademickie sale Krakowskiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych.<\/p>\n

Dzieci\u0144stwo i m\u0142odo\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n

Hanna Rudzka przysz\u0142a na \u015bwiat 25 lipca1897 roku w M\u0142awie, w inteligenckiej rodzinie. Jej matk\u0105 by\u0142a Helena z Baranowskich. Lata m\u0142odzie\u0144cze sp\u0119dzi\u0142a w Warszawie, tam ucz\u0119szcza\u0142a do szko\u0142y i stawia\u0142a pierwsze kroki w rysunku. Zafascynowana sztuk\u0105, podj\u0119\u0142a p\u00f3\u017aniej nauk\u0119 w sto\u0142ecznej Szkole Sztuk Pi\u0119knych, gdzie trafi\u0142a pod opiek\u0119 Mi\u0142osza Kotarbi\u0144skiego \u2013 znanego malarza i pedagoga, wiernego klasycznym formom.<\/p>\n

Rodzinne i finansowe okoliczno\u015bci sprawi\u0142y, \u017ce musia\u0142a si\u0119 przenie\u015b\u0107 do Krakowa, aby kontynuowa\u0107 edukacj\u0119 artystyczn\u0105. W tamtym czasie obecno\u015b\u0107 kobiet na Akademii Sztuk Pi\u0119knych by\u0142a wci\u0105\u017c rzadko\u015bci\u0105, budzi\u0142a niekiedy zdziwienie, a nawet oburzenie. Rudzka przekona\u0142a si\u0119 o tym osobi\u015bcie, gdy profesor Stanis\u0142aw D\u0119bicki odm\u00f3wi\u0142 jej przyj\u0119cia s\u0142owami: \u201eKobiet nie przyjmuj\u0119\u201d. Uda\u0142o jej si\u0119 jednak znale\u017a\u0107 inne drzwi – otwart\u0105 i przyjazn\u0105 pracowni\u0119 Ignacego Pie\u0144kowskiego.<\/p>\n

Kilka lat p\u00f3\u017aniej droga zaprowadzi\u0142a j\u0105 do klasy J\u00f3zefa Pankiewicza. To w\u0142a\u015bnie on, mistrz i prekursor nowoczesnego malarstwa kolorystycznego w Polsce, wywar\u0142 decyduj\u0105cy wp\u0142yw na rozw\u00f3j artystyczny Hanny.<\/p>\n

Kapizm i Pary\u017c<\/strong><\/p>\n

Na pocz\u0105tku lat 20. krakowskie \u015brodowisko artystyczne \u017cy\u0142o marzeniami o Pary\u017cu – mie\u015bcie, kt\u00f3re uchodzi\u0142o za stolic\u0119 sztuki nowoczesnej i przyci\u0105ga\u0142o tw\u00f3rc\u00f3w z ca\u0142ej Europy. W 1923 roku grupa student\u00f3w z pracowni J\u00f3zefa Pankiewicza, powo\u0142a\u0142a Komitet Paryski. Od skr\u00f3tu \u201eKP\u201d zacz\u0119to ich p\u00f3\u017aniej nazywa\u0107 kapistami. W sk\u0142ad grupy wchodzili m\u0142odzi malarze, pragn\u0105cy poszerza\u0107 swoje umiej\u0119tno\u015bci, poznawa\u0107 dzie\u0142a francuskich mistrz\u00f3w i kszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w atmosferze wolnej od lokalnych ogranicze\u0144. Hanna Rudzka nale\u017ca\u0142a do tego grona. Aby zdoby\u0107 \u015brodki na wyjazd, kapi\u015bci organizowali bale, loterie i pokazy artystyczne, a doch\u00f3d przeznaczali na wsp\u00f3ln\u0105 podr\u00f3\u017c.<\/p>\n

W 1924 roku Hanna wyruszy\u0142a do Pary\u017ca razem z Janem Cybisem, koleg\u0105 z krakowskiej Akademii i wsp\u00f3\u0142uczestnikiem Komitetu Paryskiego. Znali si\u0119 jeszcze z czas\u00f3w studi\u00f3w, byli przyjaci\u00f3\u0142mi, a w lipcu tego samego roku zostali ma\u0142\u017ce\u0144stwem. We wrze\u015bniu wsp\u00f3lnie z przyjaci\u00f3\u0142mi kapistami stan\u0119li na paryskiej ziemi.<\/p>\n

Przez siedem lat wsp\u00f3lnie intensywnie uczestniczyli w \u017cyciu artystycznym miasta. Rudzka-Cybisowa wystawia\u0142a swoje prace, r\u00f3wnie\u017c indywidualnie, a kontakt z francuskim malarstwem pozwoli\u0142 jej wypracowa\u0107 dojrza\u0142y j\u0119zyk tw\u00f3rczyni. Kapistowska wsp\u00f3lnota dawa\u0142a nie tylko mo\u017cliwo\u015b\u0107 pracy w pracowniach czy wizyt w muzeach. By\u0142y to tak\u017ce plenery, wsp\u00f3lne malowanie, d\u0142ugie rozmowy o sztuce i przyjacielskie wsparcie i rywalizacja. Pary\u017c ofiarowa\u0142 im co\u015b wi\u0119cej ni\u017c kontakt z wielk\u0105 sztuk\u0105, da\u0142 poczucie wsp\u00f3lnoty i si\u0142y, kt\u00f3re umacnia\u0142y ich artystyczne wybory.<\/p>\n

Pod koniec lat 20. zacz\u0119\u0142y si\u0119 jednak trudno\u015bci. Brak stypendi\u00f3w i ograniczone fundusze sprawi\u0142y, \u017ce w 1931 roku kapistowska grupa musia\u0142a wr\u00f3ci\u0107 do Krakowa, cho\u0107 wielu z nich marzy\u0142o, by pozosta\u0107 jeszcze we Francji.<\/p>\n

\"Katedra\"<\/a>
Katedra<\/figcaption><\/figure>\n

Dla Rudzkiej-Cybisowej \u017cycie artystki nie by\u0142o \u0142atwe. Jako kobieta musia\u0142a mierzy\u0107 si\u0119 z barierami w \u015bwiecie sztuki, zdominowanym przez m\u0119\u017cczyzn. Pisa\u0142a o tym otwarcie:<\/p>\n

\u201eTaki ju\u017c los kobiety, \u017ce ona d\u017awiga\u0107 musi ci\u0119\u017car drobnych a niezliczonych k\u0142opot\u00f3w \u017cycia codziennego, a jak trudno jest \u0142\u0105czy\u0107 to wielorakie k\u0142opotanie si\u0119 z prac\u0105 indywidualn\u0105, z prac\u0105 tw\u00f3rcz\u0105, to mi przyzna ka\u017cda kobieta, kt\u00f3ra si\u0119 zetkn\u0119\u0142a z rzeczywisto\u015bci\u0105 \u017cycia\u201d.<\/p>\n

Te s\u0142owa dobrze oddaj\u0105 jej codzienny wysi\u0142ek \u0142\u0105czenia obowi\u0105zk\u00f3w prywatnych z pasj\u0105 tw\u00f3rcz\u0105, kt\u00f3ra pozostawa\u0142a dla niej najwa\u017cniejsz\u0105 drog\u0105.<\/p>\n

Powr\u00f3t do Polski i dzia\u0142alno\u015b\u0107 artystyczna<\/strong><\/p>\n

W 1931 roku Rudzka-Cybisowa wr\u00f3ci\u0142a do Polski i na nowo u\u0142o\u017cy\u0142a swoje \u017cycie w Krakowie. Miasto sta\u0142o si\u0119 jej miejscem tw\u00f3rczej pracy i pedagogicznego zaanga\u017cowania. To w\u0142a\u015bnie tutaj powsta\u0142y obrazy, w kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o odnale\u017a\u0107 echo paryskich do\u015bwiadcze\u0144 jak \u201eWeso\u0142e miasteczko\u201d czy \u201eKatedra Notre-Dame w Pary\u017cu\u201d. \u0141\u0105czy\u0142y one wspomnienia francuskiej atmosfery z polsk\u0105 codzienno\u015bci\u0105, tworz\u0105c niezwykle barwny zapis epoki.<\/p>\n

W drugiej po\u0142owie lat 30. artystka prowadzi\u0142a kursy dla nauczycieli rysunku w Krzemie\u0144cu i tworzy\u0142a kolejne martwe natury, pe\u0142ne intensywnych kolor\u00f3w i wyrazistego \u015bwiat\u0142a.<\/p>\n

Podczas II wojny \u015bwiatowej nie porzuci\u0142a malarstwa, cho\u0107 warunki by\u0142y niezwykle trudne. W tym czasie powsta\u0142y liczne pejza\u017ce i kwiatowe martwe natury, kt\u00f3re dawa\u0142y namiastk\u0119 spokoju i codziennego pi\u0119kna. Jednocze\u015bnie anga\u017cowa\u0142a si\u0119 w pomoc innym, wraz z przyjaci\u00f3\u0142mi tworzy\u0142a sie\u0107 wsparcia dla artyst\u00f3w i os\u00f3b prze\u015bladowanych. W kawiarni Plastyk\u00f3w wsp\u00f3\u0142organizowa\u0142a Samopomoc Kole\u017ce\u0144sk\u0105, a prywatnie stara\u0142a si\u0119 ukrywa\u0107 znajomych o \u017cydowskim pochodzeniu oraz tych, kt\u00f3rzy byli poszukiwani przez okupant\u00f3w. Nie zawsze udawa\u0142o si\u0119 ocali\u0107 \u017cycie wszystkich – donosy i ob\u0142awy cz\u0119sto ko\u0144czy\u0142y si\u0119 tragicznie, ale jej postawa by\u0142a \u015bwiadectwem odwagi i solidarno\u015bci w dramatycznych czasach.<\/p>\n

Po wojnie ponownie podj\u0119\u0142a prac\u0119 w Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie. Ju\u017c w 1945 roku otrzyma\u0142a nominacj\u0119 na profesora nadzwyczajnego, staj\u0105c si\u0119 pierwsz\u0105 kobiet\u0105 w historii tej uczelni na takim stanowisku. W 1956 roku awansowa\u0142a na profesora zwyczajnego katedry malarstwa. W kolejnych latach pe\u0142ni\u0142a te\u017c funkcje kierownicze: by\u0142a prodziekanem Wydzia\u0142u Malarstwa (1959\u20131960), a nast\u0119pnie dziekanem tego wydzia\u0142u (1960\u20131962). W kolejnych latach tworzy\u0142a m.in. cykle pejza\u017cy ma\u0142opolskich i kompozycje kwiatowe, kt\u00f3re nale\u017c\u0105 do najbardziej rozpoznawalnych w jej dorobku. Uczy\u0142a do ko\u0144ca lat 60., kszta\u0142c\u0105c liczne grono m\u0142odych artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy z wdzi\u0119czno\u015bci\u0105 wspominali jej pasj\u0119 i oddanie.<\/p>\n

Hanna Rudzka-Cybisowa pozosta\u0142a wierna zasadom koloryzmu, kierunku ukszta\u0142towanego pod wp\u0142ywem malarstwa francuskiego. W jej dorobku dominuj\u0105 martwe natury, pejza\u017ce i portrety, a najwa\u017cniejszym narz\u0119dziem ekspresji by\u0142a zawsze barwa i \u015bwiat\u0142o. We wczesnych p\u0142\u00f3tnach wida\u0107 energiczne, niemal impresjonistyczne poci\u0105gni\u0119cia p\u0119dzla, p\u00f3\u017aniejsze natomiast cechuje wi\u0119ksza dyscyplina i harmonia, przy zachowaniu bogactwa kolorystycznego.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lne uznanie zdoby\u0142y jej pejza\u017ce, zar\u00f3wno z po\u0142udnia Francji, jak i z Ma\u0142opolski. Potrafi\u0142a uchwyci\u0107 nie tylko obraz miejsca, lecz tak\u017ce jego atmosfer\u0119, ulotne zmiany \u015bwiat\u0142a i nastroju. W martwych naturach eksperymentowa\u0142a z kontrastami barwnymi, traktuj\u0105c przedmiot jako pretekst do bada\u0144 nad. Jej portrety z kolei wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 psychologiczn\u0105 g\u0142\u0119bi\u0105, \u0142\u0105czy\u0142a realizm z malarsk\u0105 swobod\u0105, ukazuj\u0105c indywidualno\u015b\u0107 modela. W autoportretach<\/strong> podejmowa\u0142a refleksj\u0119 nad w\u0142asnym miejscem w \u015bwiecie sztuki, akcentuj\u0105c rol\u0119 kobiety- artystki.<\/p>\n

Do ko\u0144ca \u017cycia pozosta\u0142a wierna swojej drodze. Nie poddawa\u0142a si\u0119 modom ani naciskom ideologicznym, buduj\u0105c w\u0142asny j\u0119zyk malarski. Jej obrazy s\u0105 \u015bwiadectwem konsekwencji i osobistej wizji, kt\u00f3ra sprawia, \u017ce tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Rudzkiej-Cybisowej wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 na tle polskiego malarstwa XX wieku.<\/p>\n

Wystawy i uznanie<\/strong><\/p>\n

Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Rudzkiej-Cybisowej szybko zyska\u0142a uznanie zar\u00f3wno w Polsce, jak i poza jej granicami. Ju\u017c w latach 30. artystka bra\u0142a udzia\u0142 w wystawach kapist\u00f3w, a w Pary\u017cu mia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 w tym i odwag\u0119 zaprezentowa\u0107 swoje prace indywidualnie, m.in. w presti\u017cowej Galerie Renaissance. Jej obrazy mo\u017cna by\u0142o ogl\u0105da\u0107 tak\u017ce w Warszawie, Krakowie i Lwowie, gdzie wzbudza\u0142y \u017cywe reakcje krytyk\u00f3w i publiczno\u015bci.<\/p>\n

\"Weso\u0142e<\/a>
Weso\u0142e miasteczko<\/figcaption><\/figure>\n

Kulminacyjnym momentem by\u0142a wielka retrospektywa w Muzeum Narodowym w Poznaniu w 1971 roku. Ekspozycja pokaza\u0142a ca\u0142o\u015b\u0107 dorobku artystki i na trwa\u0142e wpisa\u0142a jej nazwisko w histori\u0119 polskiego malarstwa XX wieku. Kolejne wystawy monograficzne organizowano w Krakowie i Katowicach, podkre\u015blaj\u0105c znaczenie jej sztuki dla koloryzmu.<\/p>\n

Dzi\u015b obrazy Rudzkiej-Cybisowej znajduj\u0105 si\u0119 w zbiorach najwa\u017cniejszych muze\u00f3w, m.in. Muzeum Narodowego w Krakowie i w Warszawie, a tak\u017ce w prywatnych kolekcjach. Regularnie trafiaj\u0105 na aukcje sztuki, gdzie budz\u0105 coraz wi\u0119ksze zainteresowanie kolekcjoner\u00f3w. Jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107, niegdy\u015b doceniana przez krytyk\u00f3w, obecnie cieszy si\u0119 tak\u017ce rosn\u0105cym presti\u017cem na rynku sztuki.<\/p>\n

Odznaczenia i nagrody<\/strong><\/p>\n

W uznaniu zas\u0142ug artystki przyznano jej liczne odznaczenia i wyr\u00f3\u017cnienia. Otrzyma\u0142a m.in. Krzy\u017c Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1964) oraz Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955). Uhonorowano j\u0105 tak\u017ce Nagrod\u0105 Pa\u0144stwow\u0105 II stopnia za tw\u00f3rczo\u015b\u0107 malarsk\u0105 w minionym dziesi\u0119cioleciu (1955) i Nagrod\u0105 Miasta Krakowa. Jej prace zdobywa\u0142y mi\u0119dzynarodowe uznanie: otrzyma\u0142a dyplom na wystawie w Indiach (1960) oraz Grand Prix na wystawie w Monako (1966).<\/p>\n

D<\/strong>ziedzictwo i znaczenie<\/strong><\/p>\n

Hanna Rudzka-Cybisowa to posta\u0107, kt\u00f3ra w subtelny, lecz trwa\u0142y spos\u00f3b wpisa\u0142a si\u0119 w histori\u0119 polskiej kultury. By\u0142a nie tylko malark\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c nauczycielk\u0105, mentork\u0105 i wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rczyni\u0105 jednego z najwa\u017cniejszych kierunk\u00f3w malarskich XX wieku w Polsce. Jej obecno\u015b\u0107 w \u015brodowisku artystycznym przez ponad sze\u015b\u0107 dekad stanowi przyk\u0142ad wytrwa\u0142o\u015bci, konsekwencji i wierno\u015bci idea\u0142om estetycznym.<\/p>\n

Dzi\u015b, kiedy ro\u015bnie zainteresowanie dorobkiem artystek, Rudzka-Cybisowa zyskuje nale\u017cne jej miejsce. Jej prace fascynuj\u0105 nie tylko bogactwem kolorystycznym, ale tak\u017ce autentyczn\u0105 rado\u015bci\u0105 tworzenia i wewn\u0119trzn\u0105 harmoni\u0105. W epoce poszukiwa\u0144 formalnych i dekonstrukcji, jej malarstwo oferuje refleksj\u0119 nad pi\u0119knem, kt\u00f3re mo\u017ce by\u0107 jednocze\u015bnie nowoczesne i zakorzenione w tradycji. Zmar\u0142a w 1988 roku w Krakowie, do ko\u0144ca \u017cycia pozostaj\u0105c aktywn\u0105 w \u015bwiecie sztuki.<\/p>\n

Eugenia USTENKO<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hanna Rudzka-Cybisowa to jedna z najwa\u017cniejszych postaci polskiego malarstwa XX wieku. Jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107, zakorzeniona w koloryzmie i inspirowana francuskim postimpresjonizmem, odznacza\u0142a si\u0119 niezwyk\u0142\u0105 intensywno\u015bci\u0105 barw…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9932,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-9931","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t