{"id":9967,"date":"2025-12-29T14:50:16","date_gmt":"2025-12-29T12:50:16","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=9967"},"modified":"2025-12-29T14:52:10","modified_gmt":"2025-12-29T12:52:10","slug":"alina-szapocznikow-cialo-jako-pamiec-a-sztuka-jako-swiadectwo-zycia-1926-1973-lub-materialuzacja-pamieci-fenomen-szapocznikow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/alina-szapocznikow-cialo-jako-pamiec-a-sztuka-jako-swiadectwo-zycia-1926-1973-lub-materialuzacja-pamieci-fenomen-szapocznikow\/","title":{"rendered":"Alina Szapocznikow – cia\u0142o jako pami\u0119\u0107, a sztuka jako \u015bwiadectwo \u017cycia (1926-1973)\u00a0Lub Materialuzacja Pami\u0119ci – fenomen Szapocznikow"},"content":{"rendered":"
\"Szapocznikow<\/a>
Szapocznikow \u201cNaga\u201d 1961<\/figcaption><\/figure>\n

Alina Szapocznikow (1926\u20131973) to nazwisko, kt\u00f3re dzi\u015b brzmi jak jedno z najwa\u017cniejszych w sztuce XX wieku. Jej \u017cycie nie by\u0142o \u0142atwe – pe\u0142ne traum, chor\u00f3b, mi\u0142o\u015bci, tw\u00f3rczych poszukiwa\u0144 i nieustannej walki o j\u0119zyk, kt\u00f3ry potrafi\u0142by opowiedzie\u0107 o tym, co naprawd\u0119 znaczy byt cz\u0142owieka. Jednak to w\u0142a\u015bnie przez swoje cia\u0142o i sztuk\u0119 Szapocznikow zapisa\u0142a histori\u0119, kt\u00f3rej nigdy nie uda si\u0119 wymaza\u0107.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Dzieci\u0144stwo w cieniu historii<\/strong><\/p>\n

Alina urodzi\u0142a si\u0119 16 maja 1926 roku w Kaliszu w zasymilowanej rodzinie \u017cydowskich lekarzy. Ojciec by\u0142 dentyst\u0105, matka pediatr\u0105 – w domu panowa\u0142a atmosfera troski o \u017cycie, ale tak\u017ce ciekawo\u015bci i odpowiedzialno\u015bci za drugiego cz\u0142owieka. Mia\u0142a m\u0142odszego brata, Miros\u0142awa, z kt\u00f3rym dzieli\u0142a pierwsze lata dzieci\u0144stwa.<\/p>\n

Wszystko zmieni\u0142o si\u0119, gdy wybuch\u0142a II wojna \u015bwiatowa. Jako nastolatka Alina wraz z matk\u0105 i bratem zosta\u0142a uwi\u0119ziona w gettach w Pabianicach i \u0141odzi, a nast\u0119pnie trafi\u0142a do niemieckich oboz\u00f3w koncentracyjnych: Auschwitz-Birkenau, Bergen-Belsen i Terezina. Te do\u015bwiadczenia brutalnie naznaczy\u0142y jej \u017cycie – widok cierpienia, rozk\u0142adu, walki o ka\u017cdy oddech trwale wszed\u0142 w jej \u015bwiadomo\u015b\u0107 i p\u00f3\u017aniej w jej sztuk\u0119.<\/p>\n

\u015amier\u0107 brata sta\u0142a si\u0119 dla niej jedn\u0105 z najg\u0142\u0119bszych traum i przez wiele lat pozostawa\u0142a niewypowiedzian\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 jej pami\u0119ci. Po wojnie Alina i jej matka pr\u00f3bowa\u0142y odnale\u017a\u0107 sens \u017cycia, ale \u017cadne do\u015bwiadczenie nie mog\u0142o ju\u017c przywr\u00f3ci\u0107 tego, co utracono.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Nauka i podr\u00f3\u017ce – od Pragi do Pary\u017ca<\/strong><\/p>\n

Po wojnie Szapocznikow podj\u0119\u0142a studia artystyczne. Najpierw trafi\u0142a do Pragi, gdzie kszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w Wy\u017cszej Szkole Artystyczno-Przemys\u0142owej pod opiek\u0105 wybitnych nauczycieli. Tam uczy\u0142a si\u0119 warsztatu rze\u017abiarskiego, anatomii formy i klasycznych zasad rze\u017aby, ale ju\u017c wtedy zacz\u0119\u0142y w niej kie\u0142kowa\u0107 pytania o cia\u0142o, pami\u0119\u0107 i obecno\u015b\u0107.<\/p>\n

Kolejnym etapem by\u0142a Pary\u017c – europejska stolica sztuki nowoczesnej. Na \u00c9cole nationale sup\u00e9rieure des Beaux-Arts mog\u0142a zetkn\u0105\u0107 si\u0119 z najnowszymi pr\u0105dami, pozna\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w i krytyk\u00f3w, kt\u00f3rzy kierowali sztuk\u0119 w stron\u0119 eksperyment\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie w Pary\u017cu zacz\u0119\u0142a budowa\u0107 sw\u00f3j w\u0142asny j\u0119zyk formy – odwa\u017cny, prowokuj\u0105cy, przekszta\u0142caj\u0105cy materia\u0142y i cia\u0142o w co\u015b wi\u0119cej ni\u017c rze\u017ab\u0119.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Mi\u0142o\u015b\u0107, rodzina, relacje<\/strong><\/p>\n

\u017bycie osobiste Aliny by\u0142o pe\u0142ne intensywnych wi\u0119zi: emocjonalnych, intelektualnych i artystycznych.<\/p>\n

Jej pierwszym m\u0119\u017cem by\u0142 Ryszard Stanis\u0142awski, historyk sztuki i dyrektor jednego z najwa\u017cniejszych muze\u00f3w w Polsce. To z nim adoptowa\u0142a syna, Piotra. Ich wsp\u00f3lne lata by\u0142y okresem intensywnej wymiany my\u015bli, list\u00f3w i rozm\u00f3w o sztuce i \u017cyciu. Cho\u0107 ich drogi ostatecznie si\u0119 rozesz\u0142y, pozostali bliskimi przyjaci\u00f3\u0142mi z ogromnym wzajemnym szacunkiem i g\u0142\u0119bok\u0105 relacj\u0105 intelektualn\u0105.<\/p>\n

\"Ceramika<\/a>
Ceramika 1965<\/figcaption><\/figure>\n

W Pary\u017cu pozna\u0142a Romana Cie\u015blewicza, grafika i tw\u00f3rc\u0119, z kt\u00f3rym \u0142\u0105czy\u0142a j\u0105 silna wi\u0119\u017a osobista i zawodowa. Ich relacja, cho\u0107 nie zawsze \u0142atwa, zacie\u015bnia\u0142a Alin\u0119 w \u015brodowisku artystycznym Europy Zachodniej, otwieraj\u0105c drzwi do kontakt\u00f3w i dyskusji z tw\u00f3rcami z r\u00f3\u017cnych kr\u0119g\u00f3w sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej.<\/p>\n

Alina utrzymywa\u0142a te\u017c przyja\u017anie z innymi artystami tamtej epoki – z tw\u00f3rcami, kt\u00f3rzy jak ona pr\u00f3bowali przesuwa\u0107 granice sztuki. W jej \u017cyciu pojawi\u0142y si\u0119 relacje z rze\u017abiarzem C\u00e9sarem, artyst\u0105 konceptualnym Christianem Boltanskim oraz innymi postaciami paryskiej bohemy, kt\u00f3re dzieli\u0142y z ni\u0105 fascynacj\u0119 cia\u0142em, pami\u0119ci\u0105 i form\u0105.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Sztuka jako cia\u0142o pami\u0119ci<\/strong><\/p>\n

Styl rze\u017ab Aliny Szapocznikow jest wyj\u0105tkowy i niepodrabialny – jak pami\u0119\u0107, kt\u00f3rej pr\u00f3buje si\u0119 nie zapomnie\u0107. Jej dzie\u0142a nie d\u0105\u017c\u0105 do klasycznej harmonii ani idealizowanej formy. Zamiast tego u\u017cywa fragment\u00f3w ludzkiego cia\u0142a jako j\u0119zyka: odcisk\u00f3w ust, piersi, brzucha, ko\u0144czyn. Te fragmenty nie s\u0105 reprezentacj\u0105 ludzkiej figury jako idea\u0142u – s\u0105 \u015bladami pami\u0119ci, obecno\u015bci i przemijania.<\/p>\n

Materia\u0142y, kt\u00f3rych u\u017cywa\u0142a – \u017cywice poliuretanowe, poliestrowe i inne tworzywa syntetyczne – nie przypominaj\u0105 ci\u0119\u017ckiego br\u0105zu czy ch\u0142odnego marmuru. S\u0105 przezroczyste, mi\u0119kkie, podatne na \u015bwiat\u0142o. To materia\u0142y, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 jej zamrozi\u0107 czas, jakby chcia\u0142a zatrzyma\u0107 w formie ulotno\u015b\u0107 wspomnie\u0144.<\/p>\n

Cia\u0142o u Szapocznikow nie jest fetyszem. To dokument egzystencji – \u015bwiadek \u017cycia i \u015bmierci.<\/p>\n

Kluczowe dzie\u0142a – pami\u0119\u0107 jako forma<\/strong><\/p>\n

Poni\u017cej prezentujemy najwa\u017cniejsze prace Aliny Szapocznikow, kt\u00f3re ukszta\u0142towa\u0142y jej miejsce w historii sztuki:<\/p>\n

Lampe-Bouche (\u201eIlluminated Lips\u201d), ok. 1966<\/p>\n

To jedna z najbardziej rozpoznawalnych serii Szapocznikow – lampy wykonane z odlew\u00f3w ust i fragment\u00f3w cia\u0142a, kt\u00f3re jednocze\u015bnie pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 przedmiotu codziennego u\u017cytku i prowokuj\u0105cego obiektu sztuki. Te prace wpisuj\u0105 si\u0119 w debat\u0119 o cielesno\u015bci i obecno\u015bci w \u015bwiecie zdominowanym przez obrazy i konsumpcj\u0119.<\/p>\n

Herbarium (1971\u20131972)<\/p>\n

To prace, w kt\u00f3rych odciski cia\u0142a Aliny i jej syna Piotra zostaj\u0105 zamkni\u0119te w \u017cywicy niczym li\u015bcie w herbariach. \u201eHerbarium\u201d to metafora pami\u0119ci biologicznej – zapisanego \u015bladu \u017cycia, kt\u00f3re nie chce znikn\u0105\u0107.<\/p>\n

Tumory \/ Nowotwory (1969\u20131972)<\/p>\n

Po diagnozie raka piersi Szapocznikow nie ukrywa\u0142a si\u0119 przed chorob\u0105. Zamiast tego przemieni\u0142a j\u0105 w j\u0119zyk sztuki. Seria \u201eNowotwory\u201d to amorficzne formy guz\u00f3w i deformacji cia\u0142a – odlane w \u017cywicy, gipsie i materia\u0142ach porowatych. To prace, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 o przemijaniu, b\u00f3lu, biologicznej kondycji cia\u0142a.<\/p>\n

Inne prace<\/p>\n

W kr\u0119gu wa\u017cnych dzie\u0142 znajduj\u0105 si\u0119 tak\u017ce \u201eMaria Magdalena\u201d, \u201eEkshumowany\u201d, \u201eB\u0142azen\u201d, \u201ePoca\u0142unek\u201d – prace, kt\u00f3re dotykaj\u0105 pami\u0119ci, sacrum i cielesnej obecno\u015bci w r\u00f3\u017cnych wymiarach ludzkiej egzystencji.\u00a0<\/strong><\/p>\n

\"Lampe<\/a>
Lampe \u2013Bouche, 1966 r.<\/figcaption><\/figure>\n

Choroba, pami\u0119\u0107 i tw\u00f3rcza transformacja<\/strong><\/p>\n

W 1968 roku Alina us\u0142ysza\u0142a diagnoz\u0119: rak piersi. To wydarzenie, kt\u00f3re dla wielu ludzi by\u0142oby ko\u0144cem, dla niej sta\u0142o si\u0119 kolejnym etapem tw\u00f3rczym. Nie ucieka\u0142a od rzeczywisto\u015bci b\u00f3lu – zacz\u0119\u0142a j\u0105 analizowa\u0107, dokumentowa\u0107, przenosi\u0107 do swojej rze\u017abiarskiej mowy. Choroba sta\u0142a si\u0119 kolejnym elementem cia\u0142a pami\u0119ci, kt\u00f3r\u0105 pr\u00f3bowa\u0142a zatrzyma\u0107 w formie.\u00a0 W ostatnich latach \u017cycia jej prace nabra\u0142y jeszcze wi\u0119kszej intensywno\u015bci emocjonalnej i cielesnej.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Dziedzictwo – pami\u0119\u0107, kt\u00f3ra trwa<\/strong><\/p>\n

Alina Szapocznikow zmar\u0142a 2 marca 1973 roku. Mia\u0142a zaledwie 46 lat – cia\u0142o zawiod\u0142o, ale jej sztuka przetrwa\u0142a. Dzi\u015b jej prace znajduj\u0105 si\u0119 w najwa\u017cniejszych kolekcjach sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej \u015bwiata – w muzeach i galeriach w Nowym Jorku, Pary\u017cu, Londynie, Berlinie i Warszawie.<\/p>\n

Jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 sta\u0142a si\u0119 kluczem do debaty o ciele, pami\u0119ci, to\u017csamo\u015bci i przemijaniu.<\/p>\n

Alina Szapocznikow nie tylko rze\u017abi\u0142a – wskazywa\u0142a, \u017ce pami\u0119\u0107 jest cia\u0142em, \u017ce cia\u0142o jest pami\u0119ci\u0105, i \u017ce \u017cadna z tych prawd nie mo\u017ce zosta\u0107 wymazana.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Dlaczego warto o niej pami\u0119ta\u0107?<\/strong><\/p>\n

Bo sztuka Szapocznikow to nie dekoracja.To \u015bwiadectwo \u017cycia, kt\u00f3re by\u0142o intensywne, pe\u0142ne b\u00f3lu, ale i nadziei.To zapis pami\u0119ci, kt\u00f3r\u0105 nosimy wszyscy.<\/p>\n

Jej sztuka m\u00f3wi: \u201ePami\u0119taj. Nie pozw\u00f3l, by pami\u0119\u0107 si\u0119 zatraci\u0142a.\u201d<\/p>\n

I w\u0142a\u015bnie dlatego Alina Szapocznikow jest dzi\u015b jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych postaci sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej – bo sztuka, kt\u00f3ra pami\u0119ta, nie pozwala nam zapomnie\u0107, kim jeste\u015bmy.<\/p>\n

Karolina Milena Jermak<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Alina Szapocznikow (1926\u20131973) to nazwisko, kt\u00f3re dzi\u015b brzmi jak jedno z najwa\u017cniejszych w sztuce XX wieku. Jej \u017cycie nie by\u0142o \u0142atwe – pe\u0142ne traum, chor\u00f3b,…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9968,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-9967","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t