{"id":9979,"date":"2025-12-29T14:58:19","date_gmt":"2025-12-29T12:58:19","guid":{"rendered":"https:\/\/dk.com.ua\/?p=9979"},"modified":"2025-12-29T14:58:19","modified_gmt":"2025-12-29T12:58:19","slug":"ukrainskie-kijowskie-charkowskie-slady-zbrodni-katynskiej-epilog","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dk.com.ua\/home\/ukrainskie-kijowskie-charkowskie-slady-zbrodni-katynskiej-epilog\/","title":{"rendered":"Ukrai\u0144skie (kijowskie, charkowskie) \u015blady Zbrodni Katy\u0144skiej. Epilog."},"content":{"rendered":"
\"Wej\u015bcie<\/a>
Wej\u015bcie do Centralnej cz\u0119\u015bci Polskiego Cmentarza Wojennego na terenie Mi\u0119dzynarodowego Memoria\u0142u Ofiar Totalitaryzmu z lat 1937\u20131941. Kij\u00f3w\u2013Bykownia. Fotografia z archiw\u00f3w NIMZ \u201eBM\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n

85 lat temu, 5 marca 1940 roku, Biuro Polityczne Wszechzwi\u0105zkowej Komunistycznej Partii (bolszewik\u00f3w), odurzone \u0142atwym \u0142upem (wszak wsp\u00f3lnie z Hitlerem dokona\u0142o rozbioru znienawidzonej przez obu Polski), jednog\u0142o\u015bnie \u201ezarekomendowa\u0142o\u201d NKWD rozstrzelanie 14 700 polskich oficer\u00f3w wzi\u0119tych do niewoli, a wraz z nimi 11 tysi\u0119cy obywateli Polski \u2013 wi\u0119\u017ani\u00f3w wi\u0119zie\u0144 NKWD z obszar\u00f3w Zachodniej Ukrainy, kt\u00f3re w\u00f3wczas wchodzi\u0142y w sk\u0142ad pa\u0144stwa polskiego. W ten spos\u00f3b NKWD otrzyma\u0142o\u00a0 carte blanche na fizyczne unicestwienie elity narodu polskiego.<\/p>\n

Dla re\u017cimu komunistycznego masowe rozstrzeliwania oficer\u00f3w by\u0142y codzienno\u015bci\u0105 od samego pocz\u0105tku jego istnienia. Oto kilka fakt\u00f3w. Kij\u00f3w, stycze\u0144 1918 roku. Do miasta wtargn\u0119\u0142y oddzia\u0142y wojsk radzieckich pod dow\u00f3dztwem Murawjowa i rozpocz\u0119\u0142y krwaw\u0105 rze\u017a. Ich ofiarami padli oficerowie armii carskiej, kt\u00f3rzy po abdykacji cara odm\u00f3wili walki zar\u00f3wno z Niemcami, jak i z bolszewikami. Oficer\u00f3w mordowano wsz\u0119dzie i wszystkim, co by\u0142o pod r\u0119k\u0105: strzelano z karabin\u00f3w i rewolwer\u00f3w, sieczono szablami, zabijano kolbami, albo prowadzono do Pa\u0142acu Maryjskiego, do tzw. \u201esztabu Duchonina\u201d, sk\u0105d ju\u017c \u017cywi nie wracali. W\u015br\u00f3d ofiar znale\u017ali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c starsi oficerowie polskiego pochodzenia. Po raz pierwszy podajemy ich nazwiska, spo\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3re uda\u0142o si\u0119 odnale\u017a\u0107: genera\u0142owie majorzy Boles\u0142aw Bilczy\u0144ski, Fiodor Demski, Miko\u0142aj Rydzewski, Konstanty Krakowiecki, pu\u0142kownik Lew Stefanowicz, m\u0142odsi oficerowie Grabowski, Mieczys\u0142aw \u0141ucko, szeregowcy J\u00f3zef Dawidowicz i Arkadij Pisecki.<\/p>\n

A oto polscy genera\u0142owie brygady i dywizji z tzw. charkowskiej listy katy\u0144skiej, rozstrzelani wiosn\u0105 1940 roku: Leonid Bilewicz, Stanis\u0142aw Heller, Aleksander Kowalewski, Kazimierz \u0141ukoski-Orlik, Franciszek Sikorski, Konstanty Plisowski, Leonard Sk\u00f3rski, Piotr Skuratowicz. Czym r\u00f3\u017cnili si\u0119 oni od kijowskich genera\u0142\u00f3w? Tym, \u017ce by\u0142o ich wi\u0119cej? Czy s\u0105 to jedynie historyczne paralelne zestawienia, czy raczej zbrodnie komunistycznego re\u017cimu rozci\u0105gni\u0119te w czasie?<\/p>\n

Specjalna komisja genera\u0142a Denikina, Fiodora Rerberga, badaj\u0105ca zbrodnie band Murawjowa w Kijowie, ustali\u0142a, \u017ce w okresie od 26 stycznia do 1 marca 1918 roku, czyli do dnia wyzwolenia miasta spod w\u0142adzy bolszewik\u00f3w, zamordowano 12 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w Kijowa. W 1918 roku Polacy nie byli jeszcze bezpo\u015brednim celem czerwonych \u2013 gin\u0119li razem z innymi oficerami, Ukrai\u0144cami i kijowianami. Oficer\u00f3w zabijano za mundury, Ukrai\u0144c\u00f3w za zbrojny op\u00f3r wobec bolszewik\u00f3w, za j\u0119zyk ukrai\u0144ski i posiadanie dokument\u00f3w ukrai\u0144skich, mieszka\u0144c\u00f3w Kijowa za schludny ubi\u00f3r i poprawn\u0105 wymow\u0119.<\/p>\n

Kolejnym przyk\u0142adem masowych mord\u00f3w by\u0142y egzekucje bia\u0142ogwardyjskich oficer\u00f3w w 1920 roku. Ich oddzia\u0142y os\u0142ania\u0142y ewakuacj\u0119 towarzyszy broni i ludno\u015bci cywilnej z Krymu, dlatego nie zd\u0105\u017cy\u0142y opu\u015bci\u0107 p\u00f3\u0142wyspu. Tysi\u0105ce oficer\u00f3w rozstrzeliwano z karabin\u00f3w maszynowych lub topiono w morzu. Podobne masowe mordy by\u0142ych oficer\u00f3w armii carskiej i lokalnych elit mia\u0142y miejsce we wszystkich miastach zaj\u0119tych przez bolszewik\u00f3w.<\/p>\n

Ju\u017c w 1919 roku Polacy z Kijowszczyzny stali si\u0119 celem planowych represji czekist\u00f3w, a kijowskie gazety komunistyczne regularnie publikowa\u0142y listy Polak\u00f3w rozstrzelanych przez WUWCzK \u2013 fili\u0119 moskiewskiej Czeki. Po kl\u0119sce Armii Czerwonej pod Warszaw\u0105 w sierpniu 1920 roku masowa repatriacja uratowa\u0142a Polak\u00f3w na Ukrainie przed zag\u0142ad\u0105. Wed\u0142ug bada\u0144 Oleny Betlij, do 1 czerwca 1923 roku w ramach repatriacji z Ukrainy wyjecha\u0142o 736 386 Polak\u00f3w.<\/p>\n

\"Centralna<\/a>
Centralna cz\u0119\u015b\u0107 Polskiego Cmentarza Wojennego na terenie Cmentarza Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie. \u0179r\u00f3d\u0142o: Kola A., Archeologia zbrodni. Oficerowie polscy na cmentarzu ofiar NKWD w Charkowie. Toru\u0144, 2005.<\/figcaption><\/figure>\n

Bolszewicy zem\u015bcili si\u0119 jednak na opuszczonych polskich domach i maj\u0105tkach. Nie konfiskowano ich ani nie nacjonalizowano \u2013 palono je i niszczono. Na Kijowszczy\u017anie niemal nie pozosta\u0142y ocala\u0142e polskie siedziby. W 1921 roku rozpocz\u0119to represje wobec Ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego, szczeg\u00f3lnie diecezji \u0142ucko-\u017cytomierskiej. Zamykano ko\u015bcio\u0142y, a ksi\u0119\u017cy aresztowano, wi\u0119ziono i deportowano na Syberi\u0119. Praktyki te bolszewicy przej\u0119li od caratu, kt\u00f3ry po kl\u0119sce powstania styczniowego w 1863 roku zamyka\u0142 ko\u015bcio\u0142y, rusyfikowa\u0142 liturgi\u0119 i likwidowa\u0142 polskie szko\u0142y.<\/p>\n

Pod has\u0142em sowietyzacji Stalin planowa\u0142 uczyni\u0107 Polak\u00f3w Ukrainy \u201epi\u0105t\u0105 kolumn\u0105\u201d przysz\u0142ej wojny z Polsk\u0105. W 1925 roku utworzono Polski Rejon Narodowy \u2013 Marchlewszczyzn\u0119. Projekt ten jednak si\u0119 nie powi\u00f3d\u0142: Polacy bronili ko\u015bcio\u0142\u00f3w, odmawiali kolektywizacji i masowo emigrowali. Podczas Wielkiego G\u0142odu 1932\u20131933 gin\u0119li nie tylko Ukrai\u0144cy, ale r\u00f3wnie\u017c Polacy. W\u0142adza rozpocz\u0119\u0142a deportacje \u2013 tylko z Kijowszczyzny w latach 1935\u20131936 wysiedlono niemal 43 tysi\u0105ce Polak\u00f3w.<\/p>\n

Rok 1937 sta\u0142 si\u0119 dla Polak\u00f3w ZSRR wyj\u0105tkowo krwawy. Na podstawie rozkazu NKWD nr 00485, tzw. \u201eoperacji polskiej\u201d, w samej Ukrainie rozstrzelano co najmniej 46 792 osoby, z czego kilka tysi\u0119cy stanowili Polacy z Kijowszczyzny. Ofiary potajemnie grzebano w Bykowni pod Kijowem \u2013 na tajnym cmentarzu NKWD. Miejsce to funkcjonowa\u0142o do wrze\u015bnia 1941 roku, cho\u0107 poch\u00f3wki trwa\u0142y tam od pocz\u0105tku lat 20. a\u017c do 1945 roku.<\/p>\n

Wiosn\u0105 1940 roku aktywno\u015b\u0107 pogrzebowa w Bykowni gwa\u0142townie wzros\u0142a. Nocami ci\u0119\u017car\u00f3wki przywozi\u0142y cia\u0142a ludzi w obcych mundurach \u2013 byli to polscy oficerowie, policjanci, \u017candarmi oraz cywile rozstrzelani m.in. w wi\u0119zieniu \u0141ukianowskim w Kijowie. Podobne zbrodnie mia\u0142y miejsce w Piatichatkach pod Charkowem oraz prawdopodobnie w Chersoniu. Ukrai\u0144ska ziemia sta\u0142a si\u0119 ostatnim schronieniem elity II Rzeczypospolitej.<\/p>\n

Zbrodnia by\u0142a przez dziesi\u0119ciolecia ukrywana. Niszczenie dokument\u00f3w, grob\u00f3w i \u015blad\u00f3w nie przynios\u0142o skutku. Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci Ukraina otworzy\u0142a archiwa, ujawniaj\u0105c kijowskie i charkowskie listy katy\u0144skie. Wsp\u00f3lne polsko-ukrai\u0144skie ekshumacje potwierdzi\u0142y skal\u0119 zbrodni. Powsta\u0142y cmentarze wojenne i memoria\u0142y.<\/p>\n

Katy\u0144 to b\u00f3l i pami\u0119\u0107 narodu polskiego, ale tak\u017ce ostrze\u017cenie dla \u015bwiata: \u201eNie pytaj, komu bije dzwon \u2013 bije on tobie. Narody, czuwajcie\u201d.<\/p>\n

P.S. Ko\u0144cz\u0105c cykl artyku\u0142\u00f3w po\u015bwi\u0119conych 85. rocznicy Zbrodni Katy\u0144skiej, pragniemy odda\u0107 ho\u0142d \u015bp. panu Stanis\u0142awowi Pantelukowi, wieloletniemu redaktorowi naczelnemu Dziennika Kijowskiego<\/em>. Jego zas\u0142ugi i przymioty osobiste mo\u017cna by d\u0142ugo wylicza\u0107 – wszystkie one pozostaj\u0105 prawdziwe i godne najwy\u017cszego uznania. W tym miejscu chcemy jednak przypomnie\u0107 przede wszystkim jego \u017cyciowe credo.<\/p>\n

Cho\u0107 papie\u017c Leon XIII formu\u0142owa\u0142 swoje refleksje w odniesieniu do praw historii, jeste\u015bmy przekonani, \u017ce w pe\u0142ni odnosz\u0105 si\u0119 one r\u00f3wnie\u017c do postawy pana Stanis\u0142awa, kt\u00f3ry mimo i\u017c po\u015bwi\u0119ci\u0142 swoje \u017cycie dziennikarstwu, konsekwentnie kierowa\u0142 si\u0119 tymi uniwersalnymi zasadami. Papie\u017c Leon XIII wskazywa\u0142 bowiem na dwa fundamentalne prawa historii: \u201epierwsze – nie k\u0142ama\u0107, drugie – mie\u0107 odwag\u0119 m\u00f3wi\u0107 prawd\u0119\u201d. Jeste\u015bmy g\u0142\u0119boko przekonani, \u017ce w\u0142a\u015bnie te zasady stanowi\u0142y fundament dzia\u0142alno\u015bci i \u017cyciowej postawy pana Stanis\u0142awa Panteluka, a my starali\u015bmy si\u0119 czerpa\u0107 z nich wz\u00f3r i inspiracj\u0119.<\/p>\n

Wyra\u017camy r\u00f3wnie\u017c wyrazy najwy\u017cszego szacunku i serdeczne podzi\u0119kowania Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej na Ukrainie, Wydzia\u0142owi Konsularnemu Ambasady RP, redakcji Dziennika Kijowskiego<\/em>, Zwi\u0105zkowi Polak\u00f3w Ukrainy, bez kt\u00f3rych wsparcia i zaanga\u017cowania niniejsze publikacje nie mog\u0142yby powsta\u0107. Sk\u0142adamy tak\u017ce podzi\u0119kowania Bran\u017cowemu Pa\u0144stwowemu Archiwum S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa Ukrainy, Prokuraturze Generalnej Ukrainy, Centralnemu Pa\u0144stwowemu Archiwum Organizacji Spo\u0142ecznych i Ukrainistyki, Ukrai\u0144skiemu Instytutowi Pami\u0119ci Narodowej oraz wszystkim polskim i ukrai\u0144skim historykom, kt\u00f3rych dokumenty \u017ar\u00f3d\u0142owe i opracowania naukowe zosta\u0142y wykorzystane przy przygotowaniu niniejszego cyklu artyku\u0142\u00f3w.<\/p>\n

Waler<\/strong>ij<\/strong> Filimonichin
\n<\/strong>(<\/em>historyk, prawnik, sekretarz naukowy<\/em> Narodowego Rezerwatu Historyczno-Memorialnego
\n\u201eMogi\u0142y Bykownia\u0144skie\u201d,<\/em> cz\u0142onek zarz\u0105du (sekcja historyczna)<\/em> Kijowskiego Narodowo<\/em>\u015bciowo <\/em>-Kulturalnego <\/em>St<\/em>owarzy<\/em>szenia <\/em>Polak\u00f3w \u201eZgoda\u201d<\/em>)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

85 lat temu, 5 marca 1940 roku, Biuro Polityczne Wszechzwi\u0105zkowej Komunistycznej Partii (bolszewik\u00f3w), odurzone \u0142atwym \u0142upem (wszak wsp\u00f3lnie z Hitlerem dokona\u0142o rozbioru znienawidzonej przez obu…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":9980,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-9979","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t