Dziś: wtorek,
16 lipca 2019 roku.
Przegląd do nr 595 – lipiec 2019 r.
Edukacja
Ex libris
„Podaruj dziecku swój język ojczysty”

„Opanowanie umiejętności czytania i pisania otwiera przed dzieckiem zupełnie nowy świat przeżyć estetycznych, ubogaca je intelektualnie i emocjonalnie. Czytanie literatury pięknej rozwija inteligencję emocjonalną i empatię oraz łagodzi stres. Sprawne czytanie i pisanie w dwóch (trzech, czterech) językach oznacza dużo szerszy dostęp do różnych kultur, ich osiągnięć intelektualnych i literackich, co może procentować również w późniejszym życiu zawodowym”.

- pisze Anna Martowicz we wstępie do poradnika zatytułowanego „Jak uczyć dziecko czytać i pisać po polsku?”, którego celem jest wspieranie rodziców dzieci pobierających naukę w obcych systemach oświaty i dorastających w rodzinach dwujęzycznych.  Autorka jest polonistką i doktorem językoznawstwa (Uniwersytet w Edynburgu), tłumaczką, autorką programów i materiałów do nauczania języka polskiego jako dziedziczonego.

Proponujemy zapoznanie się z szeregiem tez i porad zawartych w tej pracy.

To rodzice są pierwszymi nauczycielami dziecka, jeśli chodzi o mowę, a także o umiejętność czytania i pisania. Przygotowanie do wprowadzenia dziecka w świat słowa pisanego rozpoczyna się bowiem bardzo wcześnie.

Mówienie do dziecka już od najwcześniejszych jego dni, rozmowa, czytanie, zadawanie pytań do przeczytanego tekstu i omawianie ilustracji w książkach znakomicie przygotowują do podjęcia nauki czytania i pisania.

Wciąż przybywa dowodów naukowych wskazujących na ścisłą zależność pomiędzy wczesnym kontaktem z książką w domu, wiedzą o słowie drukowanym, zainteresowaniem czytaniem i późniejszym zaangażowaniem w samodzielne czytanie.

Nie mniej ważne są: wspólne śpiewanie, recytowanie wierszyków i rymowanie – pomagają one bowiem rozwinąć świadomość językową i poczucie rytmu.

Wielu badaczy podkreśla ponadto, że nauka czytania i nauka pisania to procesy długofalowe, które powinny być prowadzone równolegle (czyli naukę pisania powinno się wprowadzać jednocześnie z nauką czytania) i których nie należy przyspieszać.

Z perspektywy rozwoju psychofizycznego dojrzałość niezbędną do solidnego opanowania umiejętności pisania i czytania dzieci osiągają dopiero w wieku około 6 lat

System używany do zapisu języka polskiego to system alfabetyczny oparty na alfabecie łacińskim. Wśród 32 liter polskiego alfabetu znajdziemy 9, których nie spotkamy w innych językach: ć, ń, ó, ś, ź, ż, ą, ę i ł. Ponadto polski system zapisu korzysta z 7 dwuznaków (kombinacji dwóch liter): sz, cz, dż, dź, rz, ch, a także jednego trójznaku: dzi (jak w słowie nadzieja). Dodatkowym utrudnieniem jest obecność tzw. grafemów równorzędnych: u/ó, h/ch, ż/rz. Wybierając metodę nauki czytania i pisania po polsku, powinniśmy uwzględnić to, czy drugi język dziecka jest językiem zapisywanym alfabetem łacińskim, inny alfabetem czy zupełnie innym systemem pisma.

Wprowadzając dziecko w świat pisma, zwracaj uwagę, by nie używać nazw liter (np. de, zet, wu) i nie dodawać samogłoski y do głoski, która oznaczona jest daną literą (np. dy, zy, wy) – głoski to krótkie dźwięki (d, z, w) i tak je należy wybrzmiewać. Nawet wprawiony dorosły czytelnik miałby problem z rozpoznaniem, że w ciągu Byabyacyia mya uerodezetieny albo Beabecia ema uryodyzyinyy kryje się zdanie Babcia ma urodziny.

W początkach nauki pisania do analiz lepiej dobierać wyrazy o pisowni zgodnej z wymową, a dopiero później wprowadzać wyrazy o trudniejszej pisowni (również takie, których pisownia odbiega od wymowy: pociąg – czyt. poćonk, kwiatek – czyt. kfjatek).

Aby dziecko opatrzyło się z zapisem w języku polskim (zwłaszcza jeśli mieszkacie w kraju, gdzie używa się innego systemu pisma), można na domowych sprzętach, meblach czy produktach spożywczych poprzyklejać naklejki z podpisami po polsku.

Nie wymagajmy od dziecka, które dopiero rozpoczyna przygodę z czytaniem, że będzie dokładnie rozumiało, co czyta, i odpowie na wszystkie pytania do tekstu. Dekodowanie tekstu i wszystkie procesy myślowe, jakie trzeba w to zaangażować, są bardzo skomplikowane. Język polski jest językiem fleksyjnym, z wieloma końcówkami i licznymi nieregularnościami. Choć w literaturze często spotyka się twierdzenia, że zrozumienie stanowi cel czytania i nauka powinna być na nie nakierowana (tak faktycznie jest), należy dziecku dać czas na doskonalenie techniki. Podobnie jest z jazdą samochodem – na początku sporo się myśli o technicznych aspektach konkretnych czynności, później jednak prowadzenie pojazdu staje się automatyczne, a kierowca skupia się na samej jeździe i na tym, co dzieje się na drodze.

Gdy dziecko pozna już wszystkie litery, warto zacząć układać wraz z nim krótkie czytanki (najlepiej na tematy je interesujące) i doskonalić umiejętność czytania na tak przygotowanym materiale – działa to na dziecko bardzo mobilizująco. Rozwiązania takie stosuje się często na samym początku pracy metodą globalną.

Nie należy oczekiwać, że sprawność pisania będzie się u dziecka rozwijała w takim samym tempie jak sprawność czytania (choć warto doskonalić obie umiejętności równolegle). Aby dziecko zaczęło sprawnie posługiwać się językiem w piśmie, musi najpierw radzić sobie dobrze z czytaniem.

Wszystkich zainteresowanych informujemy, że poradnik „Dwujęzyczność w pytaniach i odpowiedziach” dostępny jest na stronie:

https://kijow.msz.gov.pl/pl/aktualnosci/wydarz_nauk_kult/dwujezycznosc_w_pytaniach_i_odpowiedziach )

Передплатити „Dziennik Kijowski” можна протягом року в усіх відділеннях зв’язку України