Dziś: poniedziałek,
25 stycznia 2021 roku.
Pismo społeczne, ekonomiczne i literackie
Przeczytaj
Życie – kalendarzem zdarzeń
ERY I STYLE ROZPOCZYNANIA ROKU W HISTORII


Kalendarz Azteków

Nazwa "kalendarz" wywodzi się od greckiego słowa kaleo co oznacza "zwołuję". U Rzymian arcykapłan na początku każdego miesiąca zwoływał mieszkańców, aby ogłosić długość miesiąca oraz dni świąteczne w nim przypadające. Stąd też pierwszy dzień miesiąca po łacinie określano calendae. Księgę służącą do zapisywania wydatków i przychodów pieniężnych, dni, świat i zmian faz księżyca przyjęto nazywać calendarium.

Kalendarz jest narzędziem umownym – podobnie jak czas oraz jego liczenie. Zagadnienia fizyczne zostawmy jednak w spokoju, zajmijmy się tymi historycznymi. Czy Nowy Rok zawsze rozpoczynano pierwszego dnia stycznia?

W różnych kulturach czas liczony jest od innego ważnego wydarzenia, w większości przypadków legendarnego(ale nie zawsze!). Najchętniej rozpoczynano od początku świata lub jakiegoś przełomu – śmierci albo urodzin ważnych osób, np. władców.

Mierzeniem czasu zajmuje się chronologia (dzieląca się na matematyczną/astronomiczną oraz techniczną, czyli historyczną). Jest to jedna z nauk pomocniczych historii. Jest także bardzo obszerna, dlatego w tym artykule skupię się wyłącznie na tzw. stylach rozpoczynania roku oraz erach.

KALENDARZE I ERY

Kalendarze można podzielić na kilka typów. Zależność związana jest oczywiście z obserwacją pewnych zjawisk (głównie astronomicznych) jak np. cykl Księżyca albo pozorny ruch Słońca na nieboskłonie. Pewne powtarzające się cykle dzielą większe jednostki czasu na mniejsze – rok na miesiące, te z kolei na dni etc.

Kalendarze dzieli się na słoneczne/solarne (np. kalendarz Majów, Azteków, a także juliański i obecny – gregoriański), księżycowe/lunarne (np. rzymski, muzułmański, babiloński albo starogrecki), księżycowo-słoneczne (np. egipski).

Rachubę czasu można też określić na podstawie tzw. ery krótkiej (cyklicznej) albo długiej (linearnej). Tę pierwszą liczyć można od cykli (o różnej długości wyrażonej w latach, miesiącach albo okresie rządów danego władcy), z kolei era długa liczona jest od pewnego istotnego wydarzenia.


Nagłówek kalendarza krakowskiego z roku 1525

Przykładowo w kalendarzu gregoriańskim – od narodzin Jezusa (według obliczeń mnicha Dionizjusza Małego, który założył, że Chrystus urodził się 753 lata po założeniu Rzymu; przyjmuje się, że data ta jest błędna, a Jezus faktycznie przyszedł na świat między 4 a 6 rokiem p.n.e.). Z kolei era bizantyńska liczy czas od stworzenia świata (5509 p.n.e.), tak samo jak aleksandryjska (5493 p.n.e.) i żydowska (3761 p.n.e.). Pierwsza data związana jest z tradycją bizantyńską, dwie kolejne z obliczeniami (odpowiednio) egipskich mnichów Panodorosa i Anonniosa, żyjących w V wieku, i rabina Hillela II Młodszego w IV wieku.

Erę muzułmańską liczy się od ucieczki Mahometa z Mekki do Medyny (hidżra), czyli od roku 622, era buddyjska zaczyna się od śmierci Buddy (624 p.n.e. albo 560 p.n.e.). Ciekawostką może być tzw. era Męczenników, która rozpoczyna się od 284 roku n.e. i jest nadal używana przez Kościół etiopski i koptyjski (data ta określa wstąpienie na tron cesarza Dioklecjana, który wszczynał ogromne prześladowania chrześcijan), a także tzw. era olimpiad, która swą chronologię rozpoczynała od pierwszych igrzysk olimpijskich (776 p.n.e.). Nie są to oczywiście wszystkie ery (tzw. długie) występujące w historiografii i.

Najczęściej spotykanym stylem stosowanym przez większość kancelarii monarszych w dobie średniowiecza był tzw. styl Narodzenia Pańskiego (łac. Nativitate) w którym nowy rok liczono od 25 grudnia. Metoda ta jest uważana za najstarszą na naszych terenach oraz najbardziej powszechną. Używana do czasów panowania Jana Olbrachta, który to skłaniał się do stylu obrzezania (choć styl Narodzenia Pańskiego był jeszcze używany w XVI wieku np. w niektórych księgach miejskich).

KALENDARZ REPUBLIKI FRANCUSKIEJ

Ciekawym stylem rachuby nowego roku był styl rewolucyjny powstały już w czasach nowożytnych. Lata liczono od 22 września 1792 roku (czyli daty ustanowienia pierwszej republiki francuskiej). Jego projekt został opracowany przez Gilberta Romme’a, a nazwy dni oraz miesięcy wymyślił francuski polityk, aktor i poeta – Philippe Fabre d’Églantine. Kalendarz ten zachowywał liczbę dni występujących w kalendarzu gregoriańskim, różnicą był podział miesiąca na trzy dekady po 10 dni. Ostatni był dniem świątecznym.  Na miejsce świąt kościelnych wprowadzono święta narodowe z dniem zdobycia Bastylii jako najważniejszym. Planowano także podzielić dobę na 10 godzin, godzinę na 100 minut etc.

Każdy dzień posiadał swoją nazwę związaną ze zwierzęciem, minerałem, zjawiskiem albo narzędziem. Miesiące swoje nazwy zawdzięczały prostym określeniom, które dotyczyły głównie zjawisk atmosferycznych, np. Brumaire (fr. brume – gęsta mgła), Thermidor (gr. thermos – gorący) ale także artykułów spożywczych – Fructidor (łac. fructus – owoc). Kalendarz przewidywał święta takie jak:  Święto Cnoty, Święto Talentu, Święto Pracy, Święto Opinii, Święto Nagród

1 stycznia 1806 roku Napoleon przywrócił kalendarz gregoriański. Kalendarz rewolucyjny wprowadzony został jeszcze na chwilę podczas tzw. Komuny Paryskiej (18 marca–28 maja 1871).

REWOLUCYJNY KALENDARZ RADZIECKI

Nowy kalendarz stworzyli także w 1929 roku bolszewicy, nawiązując do rewolucjonistów francuskich; był jednak znacznie bardziej uproszczony; zlikwidowano niedzielę, a święta chrześcijańskie zamieniono na komunistyczne.

Niekiedy stosowano w nim dodatkowy zapis licząc lata od rewolucji, np. czterdziesty ósmy rok Wielkiej Socjalistycznej Rewolucji Październikowej. W szczególny sposób wyznaczano dni wolne od pracy: robotnicy byli podzieleni na 5 grup, którym przydzielono poszczególne kolory (żółty, różowy, czerwony, fioletowy, zielony), zaś każda taka grupa miała wolne innego dnia. Kalendarz ten nie był jednak głównym kalendarzem używanym w ZSRR, stosowano go jedynie na terenie zakładów przemysłowych w celu organizacji dni pracy i dni wolnych. Od 1931 roku wielokrotnie go zmieniano, a zarzucono ostatecznie 26 czerwca 1940.

PIERWSZE KALENDARZE W POLSCE

Były one autorstwa przybyłych z zachodu duchownych katolickich. Wydawano je w języku łacińskim z przeznaczeniem na potrzeby księży z ustalonymi datami świąt, ujętymi w tzw. Cykle wielkanocne. Zawierały wykaz dni całego roku wraz ze świętym patronem dnia, przy czym zazwyczaj święta podawano w kolorze czerwonym, czasem pojawiał się kolor złoty lub niebieski. Kalendarze dołączane były do brewiarzy, modlitewników, mszałów.

Głównym ośrodkiem wydawniczym kalendarzy był Kraków, gdzie w 1404 roku na Akademii Krakowskiej utworzono z fundacji mieszczanina krakowskiego Jana Strobena katedrę astronomii zajmującą się m. in. nauką o kalendarzu. W 1516 roku Jan Haller wydrukował pierwszy kalendarz w języku polskim.

 W oparciu o artykuł Bartłomieja GAJEK

Передплатити „Dziennik Kijowski” можна протягом року в усіх відділеннях зв’язку України