Dziś: sobota,
15 maja 2021 roku.
Pismo społeczne, ekonomiczne i literackie
Aktualności
Ex libris
WYBITNE KOBIETY UKRAIŃSKIEJ HISTORII


Rozmowa o nowej książce prof. Serieja Segedy, antropologa ukraińskiego, autora m.in. „Antropologii historycznej Ukrainy”
(obejmującej czasy od górnego paleolitu do współczesności

- Skąd wziął Pan pomysł na swoją nową książkę poświęconą wybitnym ukraińskim kobietom?

- Nigdy nie miałem zamiaru pisać o kobietach. Nimi się przecież wcześniej nie zajmowałem. Ale pracując nad książką „O hetmańskich mogiłach na Ukrainie” czytałem dużo o ich życiu oraz o ich kobietach. I nie tylko o kobietach hetmanów, ale także innych ważnych dla Ukrainy przywódców. I zauważyłem, że kobiety odgrywały bardzo ważną rolę w życiu wielu wybitnych Ukraińców. 

Podam przykład Bohdana Chmielnickiego, w którego życiu znalazły się 3 kobiety. I każda z nich odegrała znaczącą rolę. Wojna o kobietę była np. jedną z przyczyn powstania Kozaków Zaporoskich i chłopstwa ruskiego przeciwko Rzeczypospolitej (1648-1657).

Do napisania książki o wybitnych ukraińskich postaciach kobiecych namówił mnie dyrektor wydawnictwa, w którym wcześniej ukazała się moja inna książka-album pt. „Ukraiński panteon”.

- Pańska książka opisuje historie kobiet począwszy od Rusi Kijowskiej…

-… średniowiecznego państwa feudalnego, położonego na terenie dzisiejszej Ukrainy – aż do końca XVIII wieku. Ostatnia opisana w niej kobieta to matka hetmana lewobrzeżnej Ukrainy Kiriłła Rozumowskiego.

W grudniu 2020 roku dowiedziałem się, że moja książka, napisana kilka lat temu, pod inną nazwą wygrała konkurs w Instytucie Książki i została wysłana do bibliotek Ukrainy i znalazła się na ważnej liście książek roku.  Jej pierwotny tytuł brzmiał: „Szlachetne kobiety Rusi i Ukrainy”.

- We wstępie wspomina Pan o szlachetności...

-… chciałem wytłumaczyć, co to jest szlachetność. Termin ten ma bowiem dwa znaczenia. Pierwsze to szlachetne (szlacheckie) pochodzenie, a drugie znaczenie to szlachetne postępowanie. Można być szlachetnego (szlacheckiego) pochodzenia, ale szlachetnie nie postępować. Można i odwrotnie i wreszcie można być dobrego pochodzenia i szlachetnie postępować. 

Taką była m.in. księżna Olga Kijowska, znana także jako Olga Mądra, która spotykała się z  cesarzem bizantyjskim i jako pierwsza przyjęła chrześcijaństwo na Rusi (ur. ok. 923/927-969). Uznana została za świętą kościoła katolickiego i prawosławnego.

Kolejna kobieta Anna Kijowska zwana również Jarosławówna - królowa Francji z dynastii Rurykowiczów, córka Jarosława I Mądrego i jego prawdopodobnie drugiej żony. Do Kijowa po przyszłą królową przybył orszak, w którego składzie było 3 biskupów. Ślub odbył się w Reims w roku 1051, gdzie poślubiła Henryka I.

Dalej Roksolana – konkubina, a następnie żona Sulejmana Wspaniałego, matka sułtana Selima II i sułtanki Mihrimah, prawdopodobnie była córką ruskiego kapłana prawosławnego Lisowskiego i jego żony Aleksandry. W młodym wieku trafiła do niewoli tureckiej. Ich ślub oraz wystawne wesele odbyło się w roku 1530 (data ta podawana jest przez angielskiego obserwatora sir Georgia Younga). Zmarła w roku 1558 i została pochowana w Stambule. Aby odwiedzić jej mauzoleum poleciałem tam specjalnie razem z żoną.


Nowa książka pt. „Wybitne kobiety ukraińskiej historii”

I wreszcie Elżbieta Ostrogska, znana też jako Halszka Ostrogska lub Halszka z Ostroga (1539-1582),  córka księcia Eliasza Ostrogskiego i Beaty Kościeleckiej, stała się dziedziczką ogromnej fortuny, na skutek czego padła ofiarą intryg matrymonialnych i politycznych, w które były zamieszane najbogatsze rody magnackie i rodzina królewska w XVI-wiecznej Polski. Po śmierci bohaterka wielu dzieł literackich i legend ludowych, do dzisiaj też obecna w kulturze popularnej – jako duch Czarnej Halszki z zamku w Szamotułach. Tam bowiem została zamknięta, w baszcie w Zamku Górków za odmowę współżycia z mężem. Ale wbrew późniejszej legendzie nie była tam więźniem. Mąż pozwalał jej uczestniczyć w rekolekcjach wielkopostnych w poznańskich klasztorach (sam Górka należał początkowo do braci czeskich, później został luteraninem), wizytowała też inne majątki Górków. Cały czas była jednak pilnowana przez ludzi męża.

 - Wybitne kobiety ukraińskiej historii to wydawnictwo wielotomowe…   

-… będą więc i tomy kolejne. Pracuję obecnie nad drugim tomem, obejmującym okres od XIX wieku do końca II wojny światowej, gdzie znajdzie się sylwetka – min. Łesi Ukrainki,  a właściwie Łarysy Kosacz-Kwitka, herbu Korczak (1871-1913), ukraińskiej poetki, pisarki i krytyka literackiego. Łesia była córką prawnika Petra Kosacza i pisarki Olhi Kosacz (Ołena Pcziłka). Wykształcenie zdobyła w domu, gdyż od dzieciństwa chorowała na gruźlicę kości. Jej twórczość była odbiciem silnych emocji i duchowego niepokoju, a jednocześnie wiary w zwycięstwo dobra i sprawiedliwości. Za najdoskonalszy z utworów Łesi Ukrainki uważa się dramat poetycki „Лісова пісня” (Pieśń lasu). Była opozycyjnie nastawiona wobec władzy carskiej, przynależała do organizacji marksistowskich na Ukrainie. W dokonała przekładu „Manifestu komunistycznego” (1902) Karola Marksa na język ukraiński, za co pozostawała pod dozorem policyjnym.

Będzie w niej także o Ołenie Teliha (1906-1942), ukraińskiej poetce i krytyku literackim, należącej do tzw. „praskiej szkoły” ukraińskiej poezji, reprezentującej nurt neoromantyczny. Była córką Iwana Szowheniwa - inżyniera melioratora. Wiosną 1922 matka poetki wraz z dziećmi dołączyła do męża, który w tym czasie był już rektorem Ukraińskiej Akademii Gospodarczej w Poděbradach w Czechosłowacji. Tam też Ołena uzyskała świadectwo maturalne, ukończyła studia na Akademii Pedagogicznej w Pradze. Tam też wyszła za mąż za swojego długoletniego przyjaciela Mychajła Telihę, z którym wiele lat później została rozstrzelana. To właśnie w Czechosłowacji rozpoczęła się jej kariera poetki oraz publicystki-literaturoznawcy. Od 1929 r. do wybuchu II wojny światowej, Teliha mieszkała w Warszawie. W 1939 r. w Krakowie poznała Ołeha Olżycza (Kandybę), wstąpiła do OUN-M (Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów - frakcja melnykowska) i rozpoczęła z nimi współpracę na gruncie oświatowo-kulturalnym. Po ataku Niemców na ZSRR i zajęciu Kijowa (wrzesień 1941) nieświadoma niebezpieczeństwa, wyjechała tam w październiku 1941 z grupą przyjaciół. W Kijowie założyła Związek Pisarzy Ukraińskich. Ołena została aresztowana i rozstrzelana na początku 1942  w Babim Jarze.

- A tom trzeci poświęci Pan...

- kobietom czasów Ukrainy sowieckiej, szczególnie artystkom-dysydentkom. Znalazłem kilka takich postaci, może mało znanych powszechnie, ale zasłużonych dla Ukrainy.

- Pierwszy tom zatytułowany Wybitne kobiety ukraińskiej historii dedykował Pan swoim babciom…

- Marii Segedzie, która była ofiarą represji stalinowskich i Annie Moroz,  która dużo opowiadała mi o przeszłości oraz mojej mamie Melanii Segedzie – bibliotekarce, która zaszczepiła u mnie miłość do książek. Kolejny drugi tom zechcę dedykować mojej żonie Tatianie i moim dwóm córkom. A trzeci moim wnuczkom rodzaju żeńskiego. Mam wprawdzie obecnie tylko jedną - Małgosię, ale zanim książka się ukaże, to być może będzie ich jeszcze więcej?

rozmawiał Leszek WĄTRÓBSKI

Передплатити „Dziennik Kijowski” можна протягом року в усіх відділеннях зв’язку України