Dziś: środa,
16 czerwca 2021 roku.
Pismo społeczne, ekonomiczne i literackie
Polacy Ukrainy
Prokurator, czy historyk?
Niestrudzony orędownik historycznej prawdy

W pierwszej dekadzie maja jeden z założycieli, a obecnie wiceprezes Kijowskiego Polskiego Kulturalno-Oświatowego Stowarzyszenia im. A. Mickiewicza Andrzej Amons obchodził swoje 75-lecie.

Z celem by uczcić godnie ten jubileusz członkowie Stowarzyszenia i czcigodni goście 25 maja spotkali się w Polskiej Bibliotece Medycznej im. prof. Zbigniewa Religi działającej przy Narodowej Bibliotece Nauk Medycznych w Kijowie.

Na uroczystość zawitał Radca Wydziału Konsularnego i Polonii Ambasady RP w Kijowie Przemysław Pierz, który złożył Jubilatowi życzenia urodzinowe w imieniu swoim i odczytał list gratulacyjny od Ambasadora RP na Ukrainie Bartosza Cichockiego.

Słowa uznania i serdeczne gratulacje złożyli też przedstawiciele „Domu Polskiego” w Kijowie na czele z p. dyrektor Marią Siwko, członkowie Niemieckiego Stowarzyszenia w Kijowie oraz delegacja Narodowego Rezerwatu Historyczno-Memorialnego „Groby Bykowni”.

Pracownicy Narodowej Naukowej Biblioteki Medycznej Ukrainy na czele z p.o. dyrektora Tetianą Ostapenko wręczyli Panu Andrzejowi Dyplom, w którym m. in. czytamy: „Proszę przyjąć szczere wyrazy uznania, poważania i szczególnego szacunku dla Pańskiej wieloletniej, wytrwałej, niestrudzonej i godnej podziwu pracy jako historyka, wnikliwego analityka źródeł i archiwisty na niwie badań przeszłości historycznej Polski i Ukrainy”.

Temu też tematowi w ten uroczysty dzień Jubilat zdecydował poświęcić swój wykład, poprzedzający okazjonalny poczęstunek.

 Na wstępie b. prokurator wojskowy płk w st. spocz. Andrzej Amons nawiązał do wydarzeń z wiosny 1940 r., kiedy to NKWD zamordowało z motywów politycznych blisko 22 tys. polskich obywateli wziętych do niewoli po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 r. Około 15 tys. ofiar stanowili więźniowie przetrzymywani wcześniej w obozach specjalnych NKWD w Starobielsku, Ostaszkowie i Kozielsku. Byli wśród nich oficerowie Wojska Polskiego, policjanci, urzędnicy, uczeni, profesorowie wyższych uczelni, artyści, lekarze, nauczyciele, prawnicy.

Zginęła też wtedy również duża grupa wyższych wojskowych, z życiowym szlakiem których oraz zdobytymi przez nich odznaczeniami Pan Andrzej pokrótce zapoznał zebranych.

Różnie układały się losy życiowe tych wybitnych dowódców. Jedni do 1918 roku zdobywali szlify w armiach rosyjskich, inni austro-węgierskich, stąd też odznaczani byli odpowiednio różnymi orderami i medalami. Różne też było ich pochodzenie stanowe, chociaż w większości (na co prelegent zwrócił szczególną uwagę) byli to przedstawiciele wyższych sfer, pieczętujący się rodowymi herbami.

Jedno, co ich, niestety, złączyło to okrutna śmierć z rąk NKWD-owskich katów - ten straszliwy finał pełny strachu, męczeństwa, rozpaczy - w charkowskich Piatichatkach czy w podsmoleńskim Katyniu.

Oto kilka ścisłych (po wojskowemu) słów o każdym z nich:

Gen. dyw. st. sp. Stanisław HALLER (z Urbańskich). Od 1918 w WP z-ca kmdta Miasta Kraków. Potem Inspektor Armii we Lwowie i szef Szt. Gen. (1923–1925). Odznaczony VM 2 i 5 kl., KW 2, medalami pamiątkowymi. Kuzyn Józefa Hallera - zwierzchnika Naczelnego Dowództwa wojsk polskich walczących po stronie Ententy;  d-cy Błękitnej Armii.

Gen. dyw. Henryk MINKIEWICZ. Student medycyny na UJ i malarstwa w ASP w Krakowie. D-ca 3 pp Leg. Gen. dyw. mianowany w 1924 r. Odznaczony VM 5 kl., KOOP 2 i 3 kl., KN, KW czterokrotnie.

Gen. dyw. st. sp. Leonard SKIERSKI. Do 1917 w armii rosyjskiej. Służył w Armii gen. Hallera. Uczestnik wojny 1919–1921 jako d-ca 13 DP i IV Armii. Po wojnie pełnił służbę jako Inspektor Armii. Prezes Związku Oficerów w Stanie Spoczynku. Odznaczony VM 5 kl., OOP, KW 4, ZKZ, medalami 1918–1921 i 10-lecia, bdd.

Gen. bryg. st. sp. Leon BILLEWICZ. Żołnierz I Korpusu Wschodniego. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej. Od 1921 kmdt Obszaru Warownego Brześć n. Bugiem.

Kontradm. Ksawery Stanisław CZERNICKI. W l.1918–1921 kmdt portu wojennego w Modlinie i szef służb tech. Flotylli Wiślanej. Inżynier, specjalista od budowy okrętów. Nadzorował budowę kontrtorpedowców ORP „Wicher” i „Burza” oraz okrętów podwodnych ORP „Ryś”, „Wilk” i „Żbik”. Odznaczony KOORP, KW, ZKZ.

Gen. bryg. w st. sp. Bronisław BOHATEREWICZ. Urodzony w Grodnie. Uczestnik I wojny światowej w stopniu kpt. i wojny 1918–1921; w bitwie warszawskiej ranny.

Józef Mackiewicz w noweli „Mordercy z lasu katyńskiego” pisze: „ A oto zwłoki generała Bohaterowicza – słyszę, przystanąwszy nad postacią leżącą na uboczu. Mundur niezniszczony. Buty prześliczne, „warszawskie”. Twarz: woskowa maska. Nie mogę dłuższy czas oderwać od niej wzroku, gdyż więzi mnie wstążką virtuti Militari na krawędzi płaszcza... Z tamtej wojny – biegnę myślą wstecz – Bohatyrewicz... Bohatyrewicz... Skąd znam to nazwisko? Ach, prawda! To z powieści Orzeszkowej „Nad Niemnem”…

Gen. bryg. Kazimierz ŁUKOSKI-ORLIK. Od 1914 żołnierz Legionów Polskich, od 1917 w Polnische Wehrmacht, następnie szef sztabu IV Dywizji Strzelców gen. Żeligowskiego i d-ca 2 pp. Później w Armii gen. Hallera. W 1939 d-ca odcinka „Słowacja” w Armii „Karpaty”. Odznaczony VM 5 kl., OOP, KN, KW 4, ZKZ.

Gen. bryg. Mieczysław Makary SMORAWIŃSKI. Studiował chemię na Politechnice Lwowskiej. Żołnierz Legionów. Odznaczony VM 5 kl., OOP 3 kl., KW czterokrotnie.

Gen. bryg. Piotr SKURATOWICZ. Żołnierz I Korpusu Wschodniego i Armii gen. Hallera. Uczestnik wojny 1919–1921. We wrześniu 1939 d-ca GO w Łucku. Odznaczony VM 5 kl., OOP, ZKZ, MN, medalami 1918–1921 i 10-lecia.

Gen. bryg. Konstanty PLISOWSKI-ODROWĄŻ urodzony w Nowosiółce w Rosji. W latach 1908–1917 służył w armii rosyjskiej. Żołnierz I Korpusu Wschodniego i IV Dywizji Strzelców gen. Żeligowskiego. Uczestnik wojny 1919–1921. W 1939 d-ca Twierdzy Brześć. Ranny. Odznaczony VM 5 kl., OOP, KN, KW.

Gen. bryg. st. sp. Aleksander KOWALEWSKI. Absolwent Korpusu Kadetów w Niżnym Nowgorodzie i Konstantynowskiej Szkoły Artyleryjskiej w Petersburgu. Żołnierz III Korpusu Wschodniego, w WP od 1918. Pełnił stanowisko szefa Biura Rady Wojskowej i Biura Komitetu Uzbrojenia. Odznaczony VM 5 kl., OOP, KW, MN, bdd.

Oprac St. PANTELUK

Передплатити „Dziennik Kijowski” можна протягом року в усіх відділеннях зв’язку України