Dziś: sobota,
16 października 2021 roku.
Pismo społeczne, ekonomiczne i literackie
Przeczytaj
SŁOWO O KSIĘŻYCU…

Fascynuje ludzi od zarania dziejów. Od wieków rozbudzał ludzką wyobraźnię i był wszechobecny w ludowych opowieściach i legendach.

Starosłowiańska nazwa księżyc, czyli książę, pierwotnie odnosiła się jedynie do młodego Księżyca (między nowiem a pierwszą kwadrą), jako syna „starego” miesiąca; ogólną nazwą był wówczas miesiąc – słowo będące derywatem od praindoeuropejskiej nazwy Księżyca. „Księżyc” przyjął się jako ogólne określenie ziemskiego satelity nieco później.

Słowa ksiądz i księżyc należą do tej samej rodziny wyrazowej; pozostają ze sobą w bezpośrednim związku etymologicznym. Trzeba jednak od razu wyjaśnić, że pierwotnie ani ksiądz nie oznaczał księdza, czyli kapłana, duchownego, ani księżyc nie był Księżycem, czyli satelitą Ziemi.

Ksiądz, bowiem w języku prasłowiańskim i początkowo w języku polskim oznaczał niekoronowanego władcę, wodza. Jego dziecko to książę (najpierw to książę, później ten książę). W wiekach średnich powstały tzw. nazwy odojcowskie, np. od król – królewic(z), od pan – panic(z), od starosta – starościc, od wojewoda – wojewodzic. A od ksiądz – księżyc. Autor Kazań świętokrzyskich (XIV w.) Księżycem nazywa nowo narodzonego Jezusa.

Ostatecznie ustabilizowało się w polszczyźnie znaczenie tego wyrazu, które miało oparcie w następującej metaforze: wielki ksiądz, magnus dominus, to Słońce, natomiast mały ksiądz to Księżyc. Jako nazwa satelity Ziemi funkcjonuje Księżyc już od XV w. I od tego czasu następuje zerwanie związku znaczeniowego między wyrazem podstawowym ksiądz a pochodnym od niego księżycem.

A JAKIMI SŁOWAMI CZŁOWIEK POWITAŁ KSIĘŻYC?

Dopiero w II połowie minionego wiek (52 lata temu) udało się człowiekowi postawić na nim stopę. Neil Armstrong wypowiedział wtedy historyczne słowa: „To tylko mały krok dla człowieka, ale ogromny skok dla ludzkości”. Mało kto wie, że drugie zdanie wypowiedziane przez niego brzmiało: „Powierzchnia jest pokryta drobnym pyłem, który uniósł się kopnięty. Pył przywiera cienkimi warstwami do butów jak sproszkowany węgiel”. Piętnaście minut później Aldrin opisał widok bardziej poetycko: „Wspaniałe pustkowie!”.

KOS

Передплатити „Dziennik Kijowski” можна протягом року в усіх відділеннях зв’язку України