Słowo to zapisane w języku krymsko-tatarskim oznaczało wartownika. Natomiast w zapisach języków tureckich słowo „kozak” oznaczało najemnego żołnierza, ale i stepowego nieżonatego rozbójnika. W „Encyklopedii islamu” kozak to osoba, „która odłączyła się od swego państwa”. Według Aleksandra Brücknera Słowo jest pochodzenia tatarskiego i „wykłada się jakoby”: chudy pachołek, zdobyczy sobie szukając, nikomu poddany, za pieniądze komu chce służy. Być może nazwa wywodzi się od tureckiego „quazzaq” oznaczającego zwierzchnictwo.
