Już na początku XIX wieku polski książę i działacz polityczny Adam Jerzy Czartoryski sformułował ideę Międzymorza (łac. Intermarium) – sojuszu państw od Morza Bałtyckiego po Morze Czarne i Adriatyckie jako strategicznego środka zabezpieczenia Europy, a w szczególności Polski, przed rosyjską ekspansją. Później ideę tę poparli Józef Piłsudski oraz minister spraw zagranicznych Józef Beck. Obecnie ideę tę rozwija wspólnota „Kreatywny Sprzeciw KNUKiM/KUK” (Kijowski Narodowy Uniwersytet Kultury i Sztuki / Kijowski Uniwersytet Kultury). Wspólnota ta powstała 3 marca 2022 roku. Pełnoskalowa rosyjska inwazja skłoniła ukraińskich grafików i ilustratorów do sięgnięcia po ideę księcia Czartoryskiego.
W czasach radzieckich Ukraina musiała wyrzec się swojej prawdziwej historii oraz bohaterów. Tak więc momenty, które łączyły narody polski i ukraiński, były ukrywane, co świadczy o tym, jak bardzo Moskwa bała się tej jedności. Zwycięstwa nad wojskami moskiewskimi oraz nasze osiągnięcia kulturowe były celowo przemilczane.
Dziś, w czasie bezprecedensowej fali solidarności między naszymi dwoma narodami, odzyskujemy własną historię. Wykładowcy i studenci, badając historyczną ideę Międzymorza, stworzyli kolekcję plakatów ilustrujących tę koncepcję. Do każdego plakatu dołączono adnotację, która pełniej ujawnia jego sens. Wystawa tych plakatów była prezentowana w Polsce, Ukrainie i Rumunii. Podkreśla ona wagę jednoczenia Ukrainy oraz krajów Europy Środkowej i Wschodniej wokół wspólnych wartości w celu skutecznego przeciwstawienia się agresji. Dział wystawy „Polska – Ukraina: to, co nas łączy” w ramach ekspozycji „Plakaty Międzymorza” ukazuje wybrane momenty naszej wspólnej historii: biografie postaci, które wniosły wkład we wspólne dziedzictwo, wspólne zwycięstwa militarne oraz osiągnięcia kulturowe.
Autorem koncepcji jest Andrij Budnyk, zasłużony artysta Ukrainy, adiunkt Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki, przewodniczący sekcji plakatu i grafiki projektowej Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Artystów Ukrainy.
Andrij Budnyk i Wołodymyr Rohozin w swojej pracy „Jedność broni przez wieki” odwołują się do naszych wspólnych zwycięstw. W 1621 roku armia polsko-litewska oraz wojsko kozackie pokonały armię Imperium Osmańskiego pod Chocimiem. W 1683 roku, w bitwie pod Wiedniem, zjednoczona armia polsko-austriacko-niemiecko-ukraińska pod dowództwem króla Rzeczypospolitej Jana III Sobieskiego zwyciężyła armię osmańską. Rok 1920 – „Cud nad Wisłą”. Polska, przy wsparciu oddziałów wojska ukraińskiego, rozgromiła Armię Czerwoną i obroniła swoją niepodległość.
Po zwycięskiej bitwie pod Chocimiem w 1673 roku Turcy nazwali Jana Sobieskiego „Lwem Lechistanu”. Papież Innocenty XI ogłosił go wybawcą zachodniego chrześcijaństwa i nadał mu honorowy tytuł obrońcy wiary.
Witalij Jerozalimec przedstawił polskiego króla w postaci lwa namalowanego barwami polskiej i ukraińskiej flagi państwowej.
Wołodymyr Kubis na plakacie „Oni uratowali świat” ukazał bohatera bitwy wiedeńskiej 1683 roku, szlachcica herbu Sas – Jerzego Kulczyckiego. Jerzy Kulczycki był wyznania rzymskokatolickiego, uważał się za Polaka, lecz miał rusinskie (prawosławne) korzenie. Założył kawiarnię w Wiedniu i uznawany jest za autora receptury kawy wiedeńskiej.
Do bitwy wiedeńskiej nawiązuje także plakat Oksany Budnyk „Andrzej Potocki”. Wojewoda kijowski, kasztelan krakowski, hetman polny koronny Andrzej Potocki, zakładając miasto Stanisławów, nazwał je na cześć swojego najstarszego syna Stanisława, starosty halickiego, który poległ, broniąc chrześcijaństwa, w bitwie pod Wiedniem 12 września 1683 roku.
Nazar Dimon poświęcił swój plakat Henrykowi Józewskiemu – polskiemu politykowi, wywiadowcy, artyście i rodowitemu kijowianinowi. Józewski był propagatorem idei wspierania niepodległości Ukrainy w celu osłabienia Rosji/ZSRR i zapewnienia bezpieczeństwa Polsce. Jego kluczowy związek z Ukrainą polegał na tym, że w 1920 roku był wiceministrem spraw wewnętrznych w rządzie Ukraińskiej Republiki Ludowej.
Andrij Budnyk przypomina, że w czasie powstania pod wodzą Bohdana Chmielnickiego zwolennikiem polsko-ukraińskiego porozumienia był wojewoda bracławski i kijowski, jeden z czterech prawosławnych senatorów Rzeczypospolitej – Adam Kisiel. Tolerancyjna postawa Kisiela wywoływała bezpodstawne oskarżenia wobec niego z obu stron. Natomiast filmowym plakatem do hipotetycznego historycznego blockbustera „Sanguszko”, który mogłyby wspólnie zrealizować Polska i Ukraina, Andrij Budnyk stwierdza, że wspólne polsko-ukraińskie dziedzictwo zawiera tak zawrotne fabuły, iż trudno uwierzyć, że do tej pory nie zostały zekranizowane.
Dmytro Petrow swoim plakatem „Adam Czartoryski” wizualizuje ideę Międzymorza.
Łączy nas również kultura. Oksana Budnyk, Ewa Matwejczuk, Ołesandra Sitarska, Nazar Dimon i Artem Bułhak odwołują się do postaci kultury, których działalność była związana zarówno z Polską, jak i z Ukrainą.
Jeden z najwybitniejszych poetów polskiego romantyzmu, myśliciel i symbol duchowego odrodzenia Adam Mickiewicz wiele podróżował, odwiedzając różne kraje Europy, w tym ziemie ukraińskie, które inspirowały go swoją przyrodą i kulturą. Na plakacie Ewy Matwejczuk promienie wychodzące od poety symbolizują siłę jego myśli – światło, które nie zgaśnie przez wieki.
Józef Brandt – wybitny polski malarz realistyczny, jeden z najsłynniejszych europejskich mistrzów XIX-wiecznego malarstwa batalistycznego. Stał się „poetą ukraińskich stepów i kozaczyzny”, poświęcając znaczną część swoich najbardziej znanych dzieł, takich jak „Bitwa z Tatarami” czy „Powitanie stepu”, scenom wypraw kozackich i bitew XVII wieku, które rozgrywały się na terenach Ukrainy.
Iwan Trusz – wybitny ukraiński malarz, mistrz pejzażu i portretu oraz krytyk sztuki. Jego życie i działalność były ściśle związane z Polską, gdzie kształcił się w Akademii Sztuk Pięknych i utrzymywał przyjacielskie relacje z polskimi i ukraińskimi artystami. Przez ponad 40 lat stworzył ponad sześć tysięcy obrazów.
Władysław Horodecki – polski architekt. W Kijowie stworzył Dom z Chimerami (obecnie jedną z rezydencji Prezydenta Ukrainy) oraz kościół św. Mikołaja. Nazywano go „polskim i kijowskim Gaudím”.
Ukrainka Sołomija Kruszelnycka za życia została uznana za najwybitniejszą śpiewaczkę świata. Odniosła wielki sukces zawodowy w Polsce, zwłaszcza w Warszawie, gdzie w latach 1898–1902 była primadonną Teatru Wielkiego.
Anastazja Antonenko zatytułowała swój plakat „Sąsiedzi”. Polska i Rosja są dwoma z siedmiu państw graniczących z Ukrainą. Są naszymi sąsiadami. Ostatnie wydarzenia pokazały, że sąsiedzi bywają bardzo różni. Gdy Rosja „włączyła młot pneumatyczny o piątej rano” i rozpoczęła wojnę przeciwko Ukrainie, Polska „serdecznie zaprosiła nas do siebie” i z chęcią niesienia pomocy oraz wsparcia zaczęła robić wszystko, co możliwe, aby ratować życie Ukraińców, którzy stali się ofiarami rosyjskiej agresji. Zobaczyliśmy, kim są nasi sąsiedzi – wojna wyraźnie pokazała, kto jest kim.
Anna Nowicka stwierdza: „Razem jesteśmy silni”. Tylko razem Polska i Ukraina mogą przeciwstawić się barbarzyństwu i agresji ze strony Federacji Rosyjskiej, które rozpoczęły się pełnoskalową inwazją wojskową na Ukrainę 24 lutego 2022 roku i trwają nadal poprzez wtargnięcia rosyjskich bezzałogowych statków powietrznych w przestrzeń powietrzną państw Unii Europejskiej, w tym Polski.
Oleksandr Hrona zaświadcza, że po stronie Sił Zbrojnych Ukrainy walczą ochotnicy z różnych krajów europejskich. Wśród nich jest wielu Polaków.
Anastazja Antonenko w kolejnym swoim plakacie „Dziękujemy, Polsko!” wyraża nastrój narodu ukraińskiego. Polska, w przeciwieństwie do Rosji, pokazała się jako prawdziwie bratni naród, udzielając po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji schronienia ukraińskim uchodźcom oraz dostarczając broń Siłom Zbrojnym Ukrainy.
Anatol Zborowski
