Urodziła się 22 października 1876 r. w Białej Cerkwi na Ukrainie. Ze środowiska rodzinnego wyniosła gruntowne i wszechstronne wykształcenie, ideały patriotyczne i społeczne, a także żywą i pogłębioną wiarę. Grała na fortepianie i kochała muzykę. Znała biegle angielski, niemiecki, francuski, orientowała się w łacinie kościelnej i średniowiecznej.
Od dzieciństwa groziła jej ślepota. Po wielu nieudanych próbach ratowania resztek wzroku utraciła go ostatecznie w wieku 22 lat. Od polskiego okulisty usłyszała nie tylko prawdę o nieuchronnej ślepocie, ale też wezwanie, by zająć się sprawą niewidomych, o których w Polsce nikt się nie troszczył.
Postanowiła wspierać tych, którzy znaleźli się w podobnej do niej sytuacji, ale nie mieli zaplecza materialnego. Chciała, żeby niewidomi byli pełnoprawnymi członkami społeczeństwa, by zdobywając wykształcenie i umiejętności, mogli na równi z innymi osobami funkcjonować, rozwijać swoje talenty.
Jak powiedziała s. Gabriela z założonego przez Czacką zgromadzenia:„Przyjmując swoją sytuację utraty wzroku jako powołanie do służby, postanowiła pomóc tym, którzy przeżywają podobne doświadczenie”.
O tej pracy Matki Czackiej na rzecz osób niewidomych s. Gabriela opowiada:
„Korzystając z międzynarodowego dorobku tyflologii, w szczególności francuskiej, gdzie zostało opracowane pismo brajlowskie i liczne pomoce dydaktyczne, Róża Czacka w 1908 r. podjęła pierwsze próby praktycznej realizacji własnej koncepcji pracy na rzecz osób niewidomych na ziemiach polskich”.
W 1910 r s. Czacka utworzyła Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi,a na jego działalność przeznaczyła własne fundusze odziedziczone po rodzicach. Następnie organizowała kwesty publiczne, zwracając się o ofiary do osób prywatnych i o dotacje państwowe.
W skomplikowanych okolicznościach I Wojny światowej Róża Czacka postanawia powołać do życia nowe zgromadzenie zakonne, którego zadaniem ma być troska o niewidomych na każdym etapie ich życia. Przyjęła imię s. Elżbiety, ubrała się w habit III Zakonu św. Franciszka i 15 sierpnia 1917 r. złożyła śluby wieczyste, a w listopadzie 1918 r przyjęła pierwsze kandydatki do nowego zgromadzenia – Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża.
Staraniem matki Czackiej było powstanie Zakładu dla Niewidomych w Laskach, na terenie dawnego folwarku podarowanego przez rodzinę Daszewskich , gdzie osoby niewidome mogą się kształcić, uczyć prostych czynności. Na miejscu w Laskach powstała biblioteka brajlowska.
Niepodważalny autorytet i przykład osobisty matki Czackiej był wielkim filarem dla wzmocnienia jej dzieła i pomocy ze strony wielu osób, wśród których jej „prawą ręką” w sprawach organizacyjnych był Antoni Marylski, w sprawach religijnych – ks. Korniłowicz, w sprawach merytorycznych i zasadniczych – osobiście prymas kardynał Wyszyński, który trzymał na swoim biurku zdjęcie s. Elżbiety Czackiej z s. Stanisławą Niemczyk.
Ks. prymas nazywał Ją „Matusieńką” i „kochał Ją za dobre serce, które mu okazała podczas wojny”.
Będąc niewidomą i cierpiącą na różne choroby, matka Elżbieta Czacka kierowała całością dzieła, które było przestrzenią rozwoju duchowego, dialogu ekumenicznego i światopoglądowego. Laski, kierowane przez Czacką, stały się nowoczesną placówką przygotowującą niewidomych do samodzielnego życia w poczuciu własnej wartości i przywracającą im godność.
Prowadziła badania, pisała i publikowała prace z dziedziny tyflologii. Opracowała polską wersję alfabetu Braille’a i systemy skrótów ortograficznych. Wygłaszała konferencje dla sióstr i przyjmowała wszystkich, którzy szukali u niej rady i wewnętrznej siły, którą sama czerpała z głębokiego życia duchowego, modlitwy i kontemplacji.
W związku z rokiem bł. Matki Elżbiety Róży Czackiej, Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi publikuje Jej zapiski, które zawierają refleksje oraz praktyczne wskazówki dotyczące nauczania osób niewidomych (fragmenty):
“Wychowawcy powinni korzystać z każdej sposobności by dzieciom niewidomym opisywać wszystko, co je otacza, pamiętając o tym, że dziecko widzące poznaje oczami. Zaś niewidomemu dziecku, najzwyklejsze przedmioty i zwierzęta potrzeba przedstawić słownie i pokazać.
Poznając jakiś przedmiot należy go najpierw opisać, a potem dać dziecku, aby bez pomocy obejrzało go rękami, obejmując najpierw jego ogólną formę, kształt, a następnie wchodząc w szczegóły. Dlatego w szkole powinny się znajdować kolekcje najrozmaitszych okazów, dające dzieciom pojęcie o wszystkim, co je otacza”.
Zwracając się do uczniów, Matka Elżbieta wyjaśniała:
„Nie jest obojętną rzeczą, jakimi wy jesteście. Musicie być wzorem poprzez wasze zachowanie się, waszą kulturę, wasz charakter. To, jakimi wy będziecie, może zaważyć na całej sprawie niewidomych w Polsce. Poczuwajcie się do tej odpowiedzialności.
Wobec ogólnego braku kultury uczuć i zewnętrznych form bycia, u nas punkt ciężkości musi spocząć na wychowaniu charakteru”.
Jej największym pragnieniem było, by niewidomi, przyjmując swoją niepełnosprawność, stali się apostołami wśród widzących, zwłaszcza „niewidomych na duszy”, czyli ludzi oddalonych od Boga wskutek słabej wiary lub grzechu, których oczy są zamknięte na świat duchowych wartości.
W czasie bombardowania Warszawy we wrześniu 1939 r. została ciężko ranna w głowę. Straciła oko, które trzeba było usunąć, a konieczną operację przeprowadzono bez znieczulenia. Po miesiącu wróciła do Lasek, aby kierować odbudową zniszczonego działaniami wojennymi zakładu.
Matka Elżbieta Róża Czacka zmarła w opinii świętości 15 maja 1961 r. Pochowano ją na cmentarzu w Laskach.
Za zgodą papieża Franciszka, 9 października 2017 r. promulgowano dekret o heroiczności jej życia i cnót. 27 października 2020 r. papież uznał cud za jej wstawiennictwem, jakim było uzdrowienie 13 września 2010 r. siedmioletniej dziewczynki Karoliny Gawrych, która doznała ciężkiego urazu głowy, gdy przygniotła ją konstrukcja huśtawki.
Beatyfikacja odbyła się 12 września 2021 r. w Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie. Zgodnie z decyzją papieża jej wspomnienie obchodzone jest w Kościele katolickim w Polsce 19 maja.
Eugeniusz GOŁYBARD
Na podstawie:
Ewa K. Czaczkowska. Kardynał Wyszyński.
Biografia. Znak. Kraków, 2013.
Magdalena Gronek. Kim była Elżbieta Róża
Czacka. Wszystko co Najważniejsze, 12.09.2023.
