Akcja Narodowego Czytania została zainicjowana w 2012 roku wspólną lekturą „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza. Narodowe Czytanie 2026 odbędzie się w sobotę 5 września. W tym roku Polacy na całym świecie połączą się we wspólnej lekturze jednego z najważniejszych dzieł rodzimej literatury – „Dziadów” Adama Mickiewicza.
Z okazji Narodowego Czytania „Dziadów” Para Prezydencka wystosowała okolicznościowy list: „Dziady” to fundament polskiej kultury i swoista „lektura lektur”. To narodowe misterium, w którym przeszłość wiąże się z przyszłością, a tradycyjne obrzędy tworzą przestrzeń dla naszych narodowych debat. To właśnie w „Dziadach” łączność z dawnymi dziejami wpisana jest w historię Polski i przypomina o wartościach kształtujących naród – napisała w liście Para Prezydencka, zachęcając do wspólnego czytania „Dziadów” w szkołach, bibliotekach, instytucjach kultury i parafiach, na placach, skwerach, przy ulicach i pomnikach Adama Mickiewicza – wszędzie tam, gdzie żywa jest pamięć o poecie i jego arcydziele.
***
Adam Mickiewicz napisał „Dziady” – w tym ich kluczowe ogniwa, czyli część II i III – w różnych okresach życia i miejscach pobytu. Część II powstała w Kownie i ukazała się drukiem w 1823 roku w Wilnie, natomiast część III została stworzona w Dreźnie i wydana w 1832 roku w Paryżu. Połączone wspólnym zamysłem, dzieła te tworzą monumentalną całość, która stanowi jedno z najważniejszych osiągnięć polskiego i europejskiego romantyzmu.
W części II autor przedstawił obraz dawnych wierzeń i ludowej moralności, punktem wyjścia czyniąc obrzęd wywoływania duchów zmarłych pod przewodnictwem Guślarza. Wątek ten znajduje swoją dramatyczną kontynuację w części III, w której Mickiewicz ukazał martyrologię polskiej młodzieży, opierając akcję na autentycznym śledztwie i procesie filomatów. Główny temat obu tych części odnosi się do uniwersalnych prawd o ludzkiej egzystencji – od prostych, bezkompromisowych prawd moralnych ludu, po mesjanistyczną analizę cierpienia narodu pod carskimi represjami.
W strukturze całego dzieła płynnie przeplatają się motywy realistyczne, historyczne oraz fantastyczno–metafizyczne. Mroczna, mistyczna sceneria – od cmentarnej kaplicy po więzienną celę – podkreśla symboliczny wymiar dramatu, w którym kwestia indywidualnej odpowiedzialności za czyny nierozerwalnie łączy się z zagadnieniem narodowowyzwoleńczym.
Oprac. DK
