Mistrz sentymentalnej piosenki, legendarny polski śpiewak Mieczysław Fogg (pierwotne nazwisko Fogiel) urodził się 30 maja 1901 r. w Warszawie. Ojciec Antoni był maszynistą kolejowym. „Prowadził nawet ekspresy do Petersburga” – wspominał Fogg w autobiograficznej książce „Od palanta do belcanta”. Matka Anna Apolonia prowadziła sklep w domu na rogu ulic Długiej i Freta.
„Mietek będzie budował nowe szlaki kolejowe – lubił mawiać ojciec – a ja tamtędy poprowadzę pociąg. Niemile brzmiały dla mnie te ojcowskie rojenia, skoro moim właściwym pociągiem był… pociąg do śpiewania. Nikt z rodzeństwa nie objawiał najmniejszego zainteresowania profesją śpiewaczą, która dawała wówczas tak niepewny chleb. Nie mieli zresztą w tym kierunku uzdolnień. A ja w te uzdolnienia u siebie święcie wierzyłem.”
Uczył się w gimnazjum realnym przy ul. Jezuickiej. W 1910 r. wstąpił do polskiego skautingu. Wejście w dorosłość rozpoczął od ochotniczej służby w Wojsku Polskim (1919–1921) i udziału w wojnie polsko-bolszewickiej. Uczestniczył w wyzwalaniu Wilna i w walkach na froncie litewsko-białoruskim.
Początkowo śpiewał w chórach kościelnych. W grudniu 1922 r. Ludwik Sempoliński po wysłuchaniu Mieczysława oznajmił: „Powinien się pan wziąć poważnie do nauki śpiewu. Będą z pana ludzie” – powiedział i skierował go do Jana Łysakowskiego, profesora Szkoły Muzycznej im. Fryderyka Chopina. Ambicja i talent zostały wsparte godzinami żmudnych ćwiczeń: nuty, przepona, nuty, przepona…
Jako solista, Mieczysław Fogg po raz pierwszy wykonał publicznie kilka arii operowych 10 grudnia 1928 r. w sali koncertowej przy ul. Kredytowej 14. Wstąpił do Chóru Dana (Władysława Daniłowskiego), z którym w lipcu 1929 r. dokonał pierwszych nagrań płytowych. Kontrakt na wyłączność nagrywania swego głosu przez „Syrenę Record” odnawiał co roku.
W 1931 r. zdał egzamin eksternistyczny Związku Artystów Scen Polskich. Nagrał z Chórem Dana piosenkę „Flisacy” do filmu „Dziesięciu z Pawiaka”. Wtedy też Danowcy podpisali dwumiesięczny kontrakt z największym w Europie berlińskim variété Scala. Koncertowali w Estonii, na Łotwie, w ZSRR, Finlandii, Szwecji, Norwegii, Austrii, Czechosłowacji, Rumunii, Francji, we Włoszech i w USA.To było wielkim doświadczeniem da młodego wokalisty.
W konspiracji Fogg występował pod pseudonimem „Ptaszek”. Podczas niemieckiej okupacji wspierał przyjaciół pochodzenia żydowskiego: rodzinę kompozytora Ivo Wesby, inżyniera dźwięku Stanisława Templa, był też Ignac Zalcsztain, który ukrywał się gdzieś za szafą, a któremu Fogg dostarczał żywność i pieniądze, ukrył Tadeusza Gliksberga, który zbiegł z transportu do Treblinki. Fogg pomógł im wyrobić fałszywe dokumenty. Dokarmiał nieznajome głodne dzieci, które codziennie przychodziły z menażką oraz profesora wokalistyki Stanisława Kopfa, który stołował się u państwa Foggów…
A więc medal „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”, który otrzymał Fogg w 1989 r. stał się logicznym uwieńczeniem jego odwagi.
Jako starszy strzelec I Batalionu Szturmowego „Odwet”, Mieczysław dzielnie walczył w Powstaniu Warszawskim i… śpiewał. Był trzykrotnie ranny, został odznaczony Krzyżem Walecznych i Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami. Jego powstańczą opaskę można zobaczyć w Muzeum Powstania Warszawskiego.
Liryczny uduchowiony baryton naprawdę czarował słuchaczy, wzbudzał nastrój patriotyczny i nieraz nawet wpływał na ich decyzję. Jak wspomina dziennikarka PAP Anna Bernat, – “Moi rodzice rozważali wyjazd na stałe do USA na zaproszenie ambasadora Józefa Lipskiego. Gdy już mieli wszystkie dokumenty, usłyszeli „Piosenkę o mojej Warszawie” w wykonaniu Mieczysława Fogga i… wrócili do Polski”.
Fogg słynął z pracowitości. Jako solista dał 16 tys. koncertów, nagrał 2 tys. piosenek, a w repertuarze miał ich ponad 3 tys.! Ulubieniec publiczności, dwukrotnie zajmował I miejsce w ogólnopolskim plebiscycie Polskiego Radia na najpopularniejszego piosenkarza (1937, 1958). Miał przedwojenny rekord sprzedanych płyt, w tym 100 tys. egzemplarzy singla „Ostatnia niedziela”. Płyty z nagraniami Fogga osiągnęły nakład ponad 25 mln egzemplarzy.
Płynie czas, zmieniają się smaki publiczne i style artystyczne, a repertuar wokalny Fogga nadal jest bardzo popularny, zajmując osobliwe miejsce w kulturze narodowej, obyczajowej, towarzyskiej. „Tango milonga”, „Ostatnia niedziela”, „Jesienne róże”, „Pieśń o matce”, „Pierwszy siwy włos” i wiele innych w jego wykonaniu pozostaje ponad konkurencją w strefie sztuki piosenkarskiej.
Jak uważa dyrektor artystyczny Ogólnopolskich Festiwali Piosenki Retro im. Mieczysława Fogga Wojciech Dąbrowski, – „Mieczysław Fogg to estradowy fenomen i jedna z największych gwiazd polskiej piosenki, ikona kultury XX wieku”.
Nestor polskiej piosenki zmarł 3 września 1990 r. w wieku 89 lat. Jest pochowany na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie. Uchwałą Sejmu z 26 września 2025 roku Mieczysław Fogg został jednym z Patronów Roku 2026.
Całe jego życie było otwartą księgą, w której podstawową ideą treści była miłość. O miłości nadal dla nas śpiewa, miłością ogarnia, miłością wzbudza do czynu.
Eugeniusz GOŁYBARD
