Na terenie kompleksu memorialnego „Narodowe Muzeum Historii Ukrainy w Drugiej Wojnie Światowej” prezentowana jest wystawa fotografii polskiego dziennikarza, reżysera filmowego i wolontariusza Sebastiana Tomasza Płocharskiego. Na prezentowanych zdjęciach polski fotograf uwiecznił ewakuację ludności cywilnej, która ratuje się przed rosyjską inwazją.
Wystawa opowiada również o niektórych polskich dziennikarzach, którzy łączą swoją pracę z działalnością wolontariacką.
Wojciech Tochman często podkreśla, że nie planował pisać reportażu o Ukrainie, ponieważ Ukraina ma swoich dokumentalistów. Jednak gdy tylko przyjechał na wyzwolone tereny obwodu kijowskiego, historie ludzi zaczęły same „przychodzić” do niego. Ostatecznie Tochman zebrał je w książce reporterskiej „Delfiny i Belzebub”, która ukazała się jednocześnie w Polsce i na Ukrainie (w tłumaczeniu Andrzeja Bondara).
Pisarz łączy działalność reporterską z wolontariatem. W Polsce zbiera pieniądze na ewakuację zwierząt z terenów przyfrontowych oraz ich utrzymanie w schroniskach. Wspólnie z organizacjami ochrony zwierząt AnimalRescueKharkiv i „12 Warta” Wojciech Tochman ratuje i wywozi zwierzęta z najgorętszych punktów. Reporter opowiada za granicą o wojnie w Ukrainie i apeluje do innych, by nie pozostawali obojętni.
Joanna Mosey tej ciemnej i głodnej dla Ukrainy zimy przywiozła wraz z innymi polskimi wolontariuszami generatory, stacje zasilania oraz ogrzewacze. Jako redaktorka naczelna polsko-ukraińskiej platformy medialnej Sestry.eu zainicjowała zbiórkę charytatywną „Ciepło z Polski dla Kijowa”.
Wspólnie z fundacją StandWithUkraine oraz innymi partnerami udało im się zebrać ponad 11 milionów złotych. Wydawnictwo Sestry.eu, kierowane przez Joannę Mosey, nie tylko wzmacnia ukraińskie głosy kobiet w Polsce i podkreśla rolę siostrzeństwa, lecz także walczy z rosyjską propagandą. Redaktorka „Sióstr” wspiera ukraińskie migrantki wojenne w Polsce i obala negatywne stereotypy na ich temat.
W 2024 roku Joanna Mosey ustanowiła nagrodę „Portrety siostrzeństwa”, przyznawaną Polkom i Ukrainkom działającym na rzecz polsko-ukraińskiego porozumienia.
Elwira Niewiera jest reżyserką filmów dokumentalnych, w tym filmu „Syndrom Hamleta” (2022), opowiadającego o próbach osób cierpiących na PTSD w Ukrainie powrotu do normalnego życia. Od początku pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę Elwira Niewiera łączy działalność twórczą z wolontariatem, ponieważ część bohaterów „Syndromu Hamleta” wróciła do wojska i potrzebowała wsparcia.
Reżyserka założyła organizację pozarządową Existentia i organizuje zakup wyposażenia dla żołnierzy, medyków bojowych oraz ludności cywilnej na obszarach działań wojennych, a także sprzętu niezbędnego do ewakuacji. Działalność wolontariacką Elwiry Niewiery wsparli widzowie filmu „Syndrom Hamleta” na całym świecie. Pokazy filmu były również okazją do rozmów o wojnie w Ukrainie i jej konsekwencjach.
Ponadto reżyserka otacza opieką Ukrainki, które przeżyły zbrodnie wojenne, i kończy pracę nad filmem dokumentalnym „Kobiety i wojna”. Z jej inicjatywy w Karpatach wkrótce zostanie otwarte pierwsze w Ukrainie centrum długoterminowej terapii dla kobiet, które przeżyły zbrodnie wojenne.
Sebastian Tomasz Płocharski jest reżyserem filmów dokumentalnych, fotografem, dziennikarzem i działaczem społecznym. Odkrył Ukrainę na długo przed pełnoskalową inwazją, w 2015 roku Płocharski mieszkał przez dwa lata w Kramatorsku, próbując zrozumieć lokalną społeczność i w ogóle to, jak wygląda życie na linii frontu.
Płocharski jest autorem licznych wystaw fotograficznych, między innymi „Portrety przedśmiertne” oraz „HellJumpers” („Ten, który skoczył do piekła”), dokumentujących życie ludzi w ukraińskich społecznościach przyfrontowych.
Na wystawie prezentowane są również fragmenty wojennych zapisków polskiego dziennikarza Płocharskiego:
„24 lutego, godz. 14.00. Wsiadam do samochodu w Toruniu. Cel: Lwów. Jest nas pięciu: czterech polskich dziennikarzy i mój ukraiński przyjaciel – reżyser teatralny, który spieszy się, by wstąpić do wojska. We Lwowie zostawiamy samochód i przesiadamy się do pociągu do Kijowa. Pociąg spóźnia się kilka godzin. Na lwowskim dworcu panuje chaos. Tysiące ludzi ucieka do Polski. Ten obraz na zawsze pozostanie w mojej pamięci.
Pierwsze tygodnie pełnoskalowej rosyjskiej inwazji – pracuję w Kijowie.
2 kwietnia 2022 roku wyruszam na ogarnięty walkami Donbas. Udaje mi się zorganizować transport. Cena – 2000 hrywien od osoby. Do Siewierodoniecka wjeżdżam 3 kwietnia 2022 roku. Dokładnie w dniu moich 39. urodzin.
Miasto, które do tej pory było moją bezpieczną bazą, płonie. Puste ulice budzą strach. Dostaję się pod silny ostrzał. Muszę natychmiast uciekać. Zostawiam torbę ze sprzętem, laptop, ubrania… Liczy się tylko życie. Ewakuuję się do Lisiczańska.
Ta lekcja pogodzenia się z sytuacją tylko umocniła moje przekonanie, że powinienem tu być – pomagać ludziom i być świadkiem ich dalszych losów.
Przenoszę się do Kramatorska – głównego centrum wolontariackiego. To właśnie tam poznaję ludzi, którzy ryzykując własnym życiem, ewakuują cywilów z linii frontu. Jako dokumentalista czuję, że muszę to rejestrować. Sam również zostaję wolontariuszem.
Przez kolejne trzy lata uczestniczę w ewakuacjach z Siewierodoniecka, Lisiczańska, Sołedaru, Bachmutu, Siwierska, Torećka, Pokrowska i Czasiw Jaru”.
Sebastian Płocharski pisze:
„Ta wystawa fotograficzna jest hołdem pamięci moich przyjaciół-wolontariuszy, z którymi miałem zaszczyt pracować jako reżyser i partner podczas misji ratunkowych. Tytuł wystawy „HellJumpers” nawiązuje do nazwy grupy ewakuacyjnej założonej w 2022 roku przez Chrisa Lamberta.
7 stycznia 2023 roku, podczas operacji w Sołedarze, zaginęło dwóch członków tego zespołu – Brytyjczyk Chris Parry oraz Nowozelandczyk Andrew Bagshaw. Dwa tygodnie później ich ciała wróciły do rodzin.
Dziękuję wam za waszą służbę i poświęcenie, przyjaciele!”
Prace Płocharskiego były regularnie publikowane przez czołowe międzynarodowe media, w tym BBC. Film „HellJumpers” („Ten, który skoczył do piekła”), przy którym pracował w zespole Tomasz Płocharski, zdobył w 2025 roku międzynarodową nagrodę Emmy Award dla najlepszego filmu dokumentalnego.Sebastian Tomasz Płocharski twierdzi:
„Teraz wszyscy musimy być Ukraińcami”.
Anatol Zborowski
Sebastian Tomasz Płocharski
Ewakuacja ludności cywilnej. Sołedar, 2022 rok. Fot. Tomasz Płocharski.
