Jednym z najbardziej fascynujących kierunków współczesnej medycyny jest poszukiwanie sposobów wydłużenia życia oraz zachowania sprawności do późnej starości. Coraz większą uwagę poświęca się nie tylko leczeniu chorób, ale także profilaktyce i spowalnianiu procesów starzenia.
Obecnie można wskazać trzy główne kierunki działań.
Po pierwsze – transplantologia i medycyna regeneracyjna. Polega ona na zastępowaniu uszkodzonych narządów narządami od dawców lub ich sztucznymi odpowiednikami. W Polsce liczba transplantacji systematycznie rośnie, a zabiegi te każdego roku ratują życie tysiącom pacjentów. W 2025 roku przeprowadzono rekordową liczbę 2298 transplantacji narządów wewnętrznych. Uratowały one życie 2254 pacjentom.
Po drugie – naprawa organizmu na poziomie komórkowym.
Obejmuje ona badania nad metabolizmem komórek, terapiami genowymi oraz mechanizmami starzenia. Są one prowadzone w najlepszych laboratoriach świata. Polski biolog molekularny dr Łukasz Sobkowiak zwraca uwagę, że odpowiednia aktywność fizyczna w połączeniu z kwasami tłuszczowymi omega-3 i witaminą D może spowalniać molekularne procesy starzenia.
Po trzecie – profilaktyczna troska o organizm.
Regularna aktywność fizyczna, fizjoterapia, odpowiednia dieta, higiena snu oraz dbałość o zdrowie psychiczne mogą znacząco poprawiać jakość życia i sprzyjać zdrowemu starzeniu się.
Interesujące obserwacje dotyczące długowieczności przedstawił ukraiński biochemik Nikołaj Druzjak w książce „Jak przedłużyć szybko mijające życie”. Autor analizował między innymi pytanie, dlaczego w niektórych regionach świata odsetek osób dożywających bardzo sędziwego wieku jest wyjątkowo wysoki.
Zwrócił uwagę, że wiele takich społeczności zamieszkuje tereny górskie, gdzie źródła dostarczają miękkiej wody o niewielkiej zawartości wapnia. Wśród przykładów wymieniał m.in. rejony Azerbejdżanu, Okinawę, Kubę czy Jakucję. Są to jednak obserwacje, które nie stanowią jednoznacznego dowodu na decydujący wpływ składu wody na długość życia. Naukowcy podkreślają, że długowieczność jest zjawiskiem wieloczynnikowym.
Jedną z najbardziej znanych postaci był azerski pasterz Szirali Muslimow z miejscowości Barzavu w rejonie Lerik. Według niektórych przekazów miał dożyć 168 lat, choć informacje te nie zostały oficjalnie potwierdzone. Niezależnie od rzeczywistego wieku był symbolem wyjątkowej długowieczności mieszkańców tego regionu.
Akademik Nikołaj Druzjak rozmawiał z sędziwym pasterzem Sziralim Muslimowem, jednak nie odkrył żadnej szczególnej tajemnicy jego długowieczności. Potwierdził natomiast wcześniejsze obserwacje dotyczące bardzo niskiej mineralizacji wody pitnej w tej okolicy. To właśnie w rejonie Lerik odsetek osób, które przekroczyły sto lat, od dawna należał do najwyższych na świecie.
Wśród najbardziej znanych długowiecznych mieszkańców wymienia się Machmuda Bagira ogły Ejwazowa, któremu przypisywano 150 lat życia, oraz Medżyda Orudża ogły Agajewa, który według dostępnych przekazów miał dożyć 143 lat. Należy jednak zaznaczyć, że wiek tych osób nie został jednoznacznie potwierdzony współczesnymi metodami dokumentacji.
Charakterystyczne jest również to, że wielu tamtejszych stulatków przez całe życie wykonywało codzienną pracę fizyczną jako pasterze owiec, spędzając wiele godzin na świeżym powietrzu w górach, prowadząc spokojny i pozbawiony pośpiechu tryb życia.
Oczywiście sama woda nie wyjaśnia fenomenu długowieczności. Guy Robertson w książce „10 sekretów dobrego życia. Jak się starzeć, żeby się nie zestarzeć” podkreśla, że o jakości życia w starszym wieku decydują również nastawienie psychiczne, relacje z ludźmi, aktywność, poczucie sensu życia oraz codzienne nawyki. Jego główna myśl jest prosta – starzenie się nie jest katastrofą, lecz naturalnym procesem, do którego można się świadomie przygotować.
Pozostaje jednak pytanie: co najbardziej wpływa na długość naszego życia? Geny, środowisko, styl życia, a może czynniki, których nauka jeszcze nie potrafi wyjaśnić? Według wielu badań genetyka odpowiada jedynie za część procesu starzenia, natomiast ogromne znaczenie mają codzienne wybory człowieka.
Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii Venki Ramakrishnan uważa, że jednym z najważniejszych sposobów spowalniania starzenia jest regularna aktywność fizyczna. Dla osób w wieku 70–80 lat około 30–40 minut umiarkowanego ruchu dziennie może być wystarczające do utrzymania dobrej sprawności.
Nasze wieloletnie doświadczenia prowadzą do podobnych wniosków. Wraz z żoną zauważyliśmy, że najlepiej podzielić codzienną aktywność na dwie dwudziestominutowe sesje – rano i wieczorem. O naszych obserwacjach piszemy w książce „Zdrowie stwórz sam. Podręcznik przedłużania aktywnego życia”.
Wyjaśniamy w niej podstawowe mechanizmy funkcjonowania organizmu oraz proponujemy zestawy ćwiczeń i metod wspierających zdrowie. Podczas wykonywania ćwiczeń warto świadomie koncentrować uwagę na pracujących grupach mięśni, ponieważ współdziałanie układu „mózg – nerwy – mięśnie” odgrywa ważną rolę w zachowaniu sprawności.
Organizm dobrze reaguje na regularny wysiłek fizyczny dostosowany do wieku i możliwości. Ćwiczenia na siłowni, trening w domu, spacery czy nordic walking mogą skutecznie wzmacniać mięśnie, stawy oraz układ sercowo-naczyniowy. Najważniejsze jednak, aby aktywność sprawiała przyjemność i była wykonywana systematycznie.
Liczne badania wskazują również, że siła uścisku dłoni jest jednym z prostych wskaźników ogólnej sprawności organizmu i może korelować z długością życia.
Nie wolno także zapominać o znaczeniu optymizmu oraz zdrowego snu. Moja mama często powtarzała:
– Wszystkie choroby zaczynają się od nerwów, a leczą się snem.
Choć jest to powiedzenie, a nie twierdzenie naukowe, kryje się w nim wiele życiowej mądrości. Wewnętrzny spokój, pogoda ducha, odpowiednia ilość snu oraz codzienny ruch pozostają jednymi z najlepszych sprzymierzeńców długiego i aktywnego życia.
Eugeniusz Gołybard
